Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ

અકબર અને ઇબાદતખાના

બાદશાહ અકબરે ફતેહપુર સીકરીમાં ઇબાદતખાના, એટલે કે પ્રાર્થનાનું ઘર, બનાવ્યું. ઘણા ધર્મના વિદ્વાનો દીવાથી ઝળહળતી સાંજે બોલવા અને સાંભળવા આવતા.

વાર્તાની શીખ: બીજાઓને પ્રેમથી સાંભળવાથી આપણે સૌ સાથે શાંતિથી જીવી શકીએ છીએ.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
અકબર, હીરવિજય સૂરિ
સ્રોત ગ્રંથ
અકબરના ઇબાદતખાના (૧૫૭૫)નો ઇતિહાસ, અબુલ ફઝલના અકબરનામા અને બદાયૂની પરથી
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 4–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા

આ વાર્તા પાછળ

ફતેહપુર સીકરી આજે પણ આગ્રા પાસે લાલ પથ્થરમાં ઊભું છે, અને ત્યાં જ ૧૫૭૫માં અકબરે ઇબાદતખાના ખોલ્યું. તેમના દરબારી ઇતિહાસકારો અબુલ ફઝલે અકબરનામામાં અને બદાયૂનીએ એ સાંજની સભાઓ નોંધી છે, જ્યાં હિંદુ પંડિતો, જૈન સાધુ હીરવિજય સૂરિ, પારસી પુરોહિતો અને જેસુઇટ પાદરીઓ વારાફરતી બોલતા. કોઈ રાજા દલીલ જીતે એવી વાર્તાઓથી જુદી, આ વાર્તા એવા શાસકની છે જે સાંભળીને શીખ્યા, અને જેમની જિજ્ઞાસામાંથી સુલ્હ-એ-કુલ, એટલે કે બધા સાથે શાંતિ, અને મહાભારત તથા રામાયણના ફારસી અનુવાદો થયા. ગર્ભવતી માતા-પિતા માટે તે ઘણા અવાજો માટે જગ્યાવાળા ઘરનું, અને એક વિશાળ, મૈત્રીભરી દુનિયામાં આવકારાતા બાળકનું કોમળ ચિત્ર આપે છે.

ઇબાદતખાના એ ભિન્નતા વચ્ચે આદરથી સાંભળવાનું ચિત્ર છે. તે બાળકને બીજાઓ વિશે જિજ્ઞાસુ બનીને અને દરેક ધર્મના લોકો સાથે મિત્રતા માટે ખુલ્લા મને મોટું થવા આમંત્રે છે.

જુદા જુદા માર્ગના લોકો એક જ ગાલીચા પર બેઠા, વારાફરતી બોલતા, અને વારાફરતી સાંભળતા.

આશરે સાડા ચારસો વર્ષ પહેલાં, બાદશાહ અકબરે આગ્રાથી થોડે દૂર એક નીચી ટેકરી પર લાલ પથ્થરનું એક નવું શહેર બનાવ્યું. તેનું નામ હતું ફતેહપુર સીકરી.

ત્યાં પહોળા આંગણા હતા, પાણીના ઠંડા હોજ હતા, અને કોતરેલા થાંભલાવાળા સુંદર મંડપ હતા, જ્યાં ગરમ બપોરે ઠંડી હવા લહેરાતી.

અકબર નાનપણમાં બરાબર વાંચતા શીખ્યા ન હતા. પણ તેમને સાંભળીને શીખવું ખૂબ ગમતું. રોજ રાત્રે વિદ્વાનો તેમને પુસ્તકો વાંચી સંભળાવતા, અને જે સાંભળતા તે લગભગ બધું તેમને યાદ રહી જતું.

તેમના મનમાં ખાસ એક મોટો પ્રશ્ન હતો. લોકો ભગવાનને કેવી રીતે સમજે છે, અને સારું જીવન કેવી રીતે જીવવું જોઈએ?

તેમના રાજ્યમાં ઘણા ધર્મના લોકો રહેતા હતા. મુસલમાનો અને હિંદુઓ, જૈનો અને પારસીઓ, અને બીજા પણ. દરેકની પોતાની પ્રાર્થના, પોતાના તહેવારો અને પોતાના જ્ઞાની ગુરુઓ હતા.

અકબરે વિચાર્યું, આ દરેક ગુરુ કંઈક અમૂલ્ય જાણે છે. જો હું એ બધાને સાંભળી શકું તો?

એટલે, ઈ.સ. ૧૫૭૫માં, તેમણે ફતેહપુર સીકરીમાં એક ખાસ ખંડ બનાવ્યો. તેમણે તેને ઇબાદતખાના નામ આપ્યું, જેનો અર્થ છે પ્રાર્થનાનું ઘર.

શરૂઆતમાં તેમણે મુસ્લિમ વિદ્વાનોને ગુરુવારની સાંજે ત્યાં વાત કરવા બોલાવ્યા. તેઓ ગાલીચા પર બેસતા, દીવા પ્રગટતા, અને સુગંધી ધુમાડો હળવેથી છત તરફ ઊંચે જતો.

બાદશાહ તેમની વચ્ચે બેસતા અને પ્રશ્નો પૂછતા. તેઓ મોડી રાત સુધી સાંભળતા, ક્યારેક તારા ઝાંખા પડે અને પહેલાં પંખીઓ ગાવા લાગે ત્યાં સુધી.

થોડા સમય પછી, અકબરે દરવાજા વધુ પહોળા ખોલ્યા. તેમણે પ્રાચીન સંસ્કૃત ગ્રંથો જાણનારા હિંદુ પંડિતોને બોલાવ્યા.

તેમણે જૈન સાધુઓને બોલાવ્યા, જે ઉઘાડા પગે ચાલતા અને નાનામાં નાના જીવને પણ દુઃખ ન પહોંચાડવાની વાત કરતા.

તેમણે પારસી પુરોહિતોને બોલાવ્યા, જે અગ્નિને પવિત્રતાની નિશાની માનીને આદર આપતા, અને ગોવાથી પોતાનો પવિત્ર ગ્રંથ લઈને આવેલા ખ્રિસ્તી પાદરીઓને પણ.

એક પછી એક, દરેક મહેમાને પોતાની માન્યતા વિશે વાત કરી. બાકીનાએ સાંભળ્યું. બહાર આંગણામાં ફુવારા હળવેથી છલકાતા, અને રાતની હવામાં ગુલાબ અને હૂંફાળા પથ્થરની સુગંધ હતી, અને શાંત વાતો ચાલતી જ રહી.

ક્યારેક મહેમાનો એકબીજા સાથે સહમત ન થતા, અને અવાજ થોડો વધુ ઊંચો થઈ જતો. ત્યારે અકબર હળવેથી હાથ ઊંચો કરતા અને સૌને શાંતિથી બોલવા કહેતા, જેથી દરેકનો અવાજ સંભળાય.

મહેમાનોમાં હીરવિજય સૂરિ નામના એક જૈન સાધુ હતા. તેઓ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા વિશે એટલી કોમળતાથી બોલ્યા કે બાદશાહનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું.

અકબરે હુકમ કર્યો કે અમુક પવિત્ર દિવસોએ તેમના રાજ્યમાં કોઈ પ્રાણીને નુકસાન ન પહોંચાડવું, અને તેમણે પાંજરામાં પૂરેલાં ઘણાં પંખીઓને છોડી મૂક્યાં.

વર્ષો સુધી સાંભળતાં સાંભળતાં, અકબરે એક વાત નોંધી. જુદા જુદા શબ્દોની નીચે, ઘણા ગુરુઓ એક જ વાતો કહેતા હતા: સચ્ચાઈ, દયા, ગરીબોની સંભાળ, અને ભગવાન તરફ વળેલું હૃદય.

આમાંથી તેમને એક વિચાર આવ્યો, જેને તેમણે સુલ્હ-એ-કુલ કહ્યો. તેનો અર્થ છે બધા સાથે શાંતિ.

તેનો અર્થ હતો કે તેમના રાજ્યમાં દરેક ધર્મના લોકો ડર વગર પોતાની રીતે પ્રાર્થના કરી શકે, અને સૌની સાથે ન્યાયથી વર્તાય.

અકબરે વિદ્વાનોને મોટા ગ્રંથોનો એક ભાષામાંથી બીજી ભાષામાં અનુવાદ કરવા પણ કહ્યું, જેથી લોકો એકબીજાની વાર્તાઓ વાંચી શકે. મહાભારત અને રામાયણનો સંસ્કૃતમાંથી ફારસીમાં સુંદર ચિત્રો સાથે અનુવાદ થયો.

અલબત્ત, અકબર પણ એક માણસ હતા, અને સૌની જેમ, તેમના લાંબા જીવનમાં તેમણે ભૂલો પણ કરી. ઇતિહાસકારો આજે પણ તેમના વિશે વાત કરે છે અને ધ્યાનથી તેમનો અભ્યાસ કરે છે.

પણ દીવાથી ઝળહળતા એ ખંડનું ચિત્ર આપણા મનમાં રહી જાય છે: જુદા જુદા માર્ગના લોકો એક જ ગાલીચા પર બેઠા, વારાફરતી બોલતા, અને વારાફરતી સાંભળતા.

આજે ઇબાદતખાના પોતે તો રહ્યું નથી, પણ ફતેહપુર સીકરી શહેર હજી ઊભું છે, સાંજના સૂરજમાં લાલ ચમકતું.

તો હવે સૂઈ જા, નાનકડા, અને તારા હૃદયના ગાલીચા પર હંમેશાં ઘણા જુદા જુદા મિત્રો માટે જગ્યા રહે.

આગળની વાર્તા વાંચો →બીરબલ અને રીંગણનાં વખાણ

સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

જેનો ધર્મ કે સંસ્કૃતિ તમારાથી જુદી હોય એવા કોઈ મિત્ર પાસેથી તમે શું શીખ્યા છો?

સંકલ્પ: મારા હૃદયમાં ઘણા અવાજો માટે જગ્યા છે, અને હું આદરથી સાંભળું છું.

આશીર્વાદ: નાનકડા, તારું દરેક જગ્યાએ સ્વાગત થાય, અને તું પણ વારાફરતી સૌનું સ્વાગત કરે.

પાત્રો

અકબર
— એક બાદશાહ જેમને સાંભળીને શીખવું ગમતું.
હીરવિજય સૂરિ
— પ્રાણીઓ માટે બોલનાર એક કોમળ જૈન સાધુ.

બોધ

બીજાઓને પ્રેમથી સાંભળવાથી આપણે સૌ સાથે શાંતિથી જીવી શકીએ છીએ.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, તારા હૃદયમાં ઘણા જુદા જુદા મિત્રો માટે જગ્યા રહે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

તને શું લાગે છે, અકબરે આટલા બધા જુદા જુદા ગુરુઓને કેમ સાંભળ્યા?

સ્રોત: અકબરના ઇબાદતખાના (૧૫૭૫)નો ઇતિહાસ, અબુલ ફઝલના અકબરનામા અને બદાયૂની પરથી

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

અકબર અને ઇબાદતખાના વાર્તા શું શીખવે છે?

ઇબાદતખાના એ ભિન્નતા વચ્ચે આદરથી સાંભળવાનું ચિત્ર છે. તે બાળકને બીજાઓ વિશે જિજ્ઞાસુ બનીને અને દરેક ધર્મના લોકો સાથે મિત્રતા માટે ખુલ્લા મને મોટું થવા આમંત્રે છે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો