Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह
अकबर आणि इबादतखाना
सम्राट अकबराने फतेहपूर सिक्री येथे इबादतखाना, म्हणजे उपासनेचे घर, बांधले. दिव्यांनी उजळलेल्या संध्याकाळी अनेक धर्मांचे विद्वान बोलायला आणि ऐकायला येत.
गोष्टीचे तात्पर्य: इतरांचे प्रेमाने ऐकल्याने आपण सर्वांशी शांततेत राहू शकतो.
या गोष्टीत
- पात्रे
- अकबर, हीरविजय सूरी
- मूळ ग्रंथ
- अकबराच्या इबादतखान्याचा इतिहास (१५७५), अबुल फजलच्या अकबरनामा आणि बदायूनी यांच्या लेखनातून
- वाचनाचा वेळ
- 3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
2 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले
स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
आग्र्याजवळ फतेहपूर सिक्री आजही लाल वालुकाश्मात उभे आहे, आणि तिथेच १५७५ साली अकबराने इबादतखाना सुरू केला. त्याचे दरबारी इतिहासकार अबुल फजल (अकबरनामा) आणि बदायूनी या दोघांनी त्या संध्याकाळच्या सभांची नोंद केली आहे, जिथे हिंदू पंडित, जैन मुनी हीरविजय सूरी, पारशी पुजारी आणि जेसुइट पाद्री आळीपाळीने बोलत. वाद जिंकणाऱ्या राजाच्या गोष्टींपेक्षा ही गोष्ट ऐकून शिकणाऱ्या राजाची आहे, ज्याच्या कुतूहलातून सुलह-ए-कुल, म्हणजे सर्वांशी शांती, आणि महाभारत-रामायणाचे फारसी भाषांतर घडले. होणाऱ्या आई-बाबांसाठी ती अनेक आवाजांना जागा देणाऱ्या घराचे, आणि विशाल, मैत्रीपूर्ण जगात स्वागत होणाऱ्या बाळाचे प्रेमळ चित्र आहे.
इबादतखाना म्हणजे वेगळेपणातही आदराने ऐकण्याचे चित्र. ते मुलाला इतरांबद्दल कुतूहल ठेवून, प्रत्येक धर्माच्या लोकांशी मैत्रीसाठी खुले राहून मोठे व्हायला बोलावते.
अनेक वाटांचे लोक एकाच गालिच्यावर बसलेले, आळीपाळीने बोलणारे, आणि आळीपाळीने ऐकणारे.
सुमारे साडेचारशे वर्षांपूर्वी, सम्राट अकबराने आग्र्याजवळ एका छोट्या टेकडीवर लाल वालुकाश्माचे एक नवे शहर बांधले. त्याचे नाव होते फतेहपूर सिक्री.
तिथे मोठी मोकळी अंगणे होती, थंड पाण्याचे हौद होते, आणि कोरीव खांबांचे सुंदर मंडप होते, जिथे उन्हाळ्याच्या दुपारी मंद वारा वाहत असे.
लहानपणी अकबर नीट वाचायला शिकला नव्हता. पण त्याला ऐकून शिकायला खूप आवडायचे. रोज रात्री विद्वान त्याला पुस्तके मोठ्याने वाचून दाखवत, आणि ऐकलेले जवळजवळ सगळे त्याच्या लक्षात राहत असे.
त्याला एका मोठ्या प्रश्नाचे विशेष कुतूहल होते. लोक देवाला कसे समजतात, आणि चांगले आयुष्य कसे जगावे?
त्याच्या साम्राज्यात अनेक धर्मांचे लोक राहत होते. मुसलमान आणि हिंदू, जैन आणि पारशी, आणि इतरही. प्रत्येकाच्या स्वतःच्या प्रार्थना होत्या, स्वतःचे सण होते आणि स्वतःचे ज्ञानी गुरू होते.
अकबराने विचार केला, या प्रत्येक गुरूला काहीतरी मोलाचे ठाऊक आहे. मला त्या सगळ्यांचे ऐकता आले तर?
म्हणून १५७५ साली त्याने फतेहपूर सिक्रीत एक खास सभागृह बांधले. त्याने त्याचे नाव ठेवले इबादतखाना, म्हणजे उपासनेचे घर.
सुरुवातीला त्याने गुरुवारच्या संध्याकाळी तिथे येऊन चर्चा करायला मुसलमान विद्वानांना बोलावले. ते गालिच्यांवर बसत, दिवे लावले जात, आणि सुगंधी धूर हळूच छताकडे वळणे घेत वर जात असे.
सम्राट त्यांच्यामध्येच बसून प्रश्न विचारत असे. तो रात्री उशिरापर्यंत ऐकत राही, कधी कधी तारे फिके होईपर्यंत आणि पहिले पक्षी गाऊ लागेपर्यंत.
काही काळाने अकबराने दारे आणखी उघडली. त्याने प्राचीन संस्कृत ग्रंथ जाणणाऱ्या हिंदू पंडितांना बोलावले.
त्याने जैन मुनींना बोलावले, जे अनवाणी चालत आणि अगदी लहानशा जीवालाही दुखवू नये असे सांगत.
त्याने अग्नीला पवित्रतेचे चिन्ह मानणाऱ्या पारशी पुजाऱ्यांना बोलावले, आणि गोव्याहून आपला पवित्र ग्रंथ घेऊन आलेल्या ख्रिस्ती पाद्रींनाही.
एकेक करून प्रत्येक पाहुणा आपली श्रद्धा सांगत असे. बाकीचे ऐकत असत. बाहेर अंगणात कारंजी हळूवार उडत, आणि रात्रीच्या हवेला गुलाबांचा आणि उबदार दगडांचा सुगंध येई, आणि शांत गप्पा चालूच राहत.
कधी कधी पाहुण्यांचे एकमत होत नसे, आणि आवाज जरा जास्तच चढत. तेव्हा अकबर हळूच हात वर करून सगळ्यांना शांतपणे बोलायला सांगत असे, म्हणजे प्रत्येकाचा आवाज ऐकू येईल.
पाहुण्यांमध्ये हीरविजय सूरी नावाचे एक जैन मुनी होते. ते प्राण्यांवरील दयेबद्दल इतक्या प्रेमळपणे बोलले की सम्राटाचे मन खूप हेलावले.
अकबराने आदेश दिला की काही पवित्र दिवशी त्याच्या राज्यात कोणत्याही प्राण्याला इजा करू नये, आणि त्याने पिंजऱ्यातले अनेक पक्षी मोकळे सोडले.
वर्षामागून वर्षे ऐकताना अकबराच्या एक गोष्ट लक्षात आली. वेगवेगळ्या शब्दांच्या खाली, अनेक गुरू एकाच गोष्टींबद्दल बोलत होते: प्रामाणिकपणा, दया, गरिबांची काळजी, आणि देवाकडे वळलेले मन.
यातून त्याला एक कल्पना सुचली, जिला त्याने सुलह-ए-कुल म्हटले. त्याचा अर्थ आहे सर्वांशी शांती.
याचा अर्थ असा की त्याच्या साम्राज्यात प्रत्येक धर्माच्या लोकांना न घाबरता आपापल्या पद्धतीने प्रार्थना करता यावी, आणि सगळ्यांना न्यायाने वागवले जावे.
अकबराने विद्वानांना मोठे ग्रंथ एका भाषेतून दुसऱ्या भाषेत भाषांतरित करायलाही सांगितले, म्हणजे लोकांना एकमेकांच्या गोष्टी वाचता येतील. महाभारत आणि रामायण संस्कृतमधून फारसीत, सुंदर रंगीत चित्रांसह, भाषांतरित केले गेले.
अर्थात, अकबरही एक माणूसच होता, आणि सगळ्यांसारखेच त्याच्या दीर्घ आयुष्यात त्याच्याकडूनही चुका झाल्या. इतिहासकार आजही त्याच्याबद्दल बोलतात आणि काळजीपूर्वक अभ्यास करतात.
पण त्या दिव्यांनी उजळलेल्या सभागृहाचे चित्र आपल्या मनात राहते: अनेक वाटांचे लोक एकाच गालिच्यावर बसलेले, आळीपाळीने बोलणारे, आणि आळीपाळीने ऐकणारे.
आज इबादतखाना स्वतः राहिलेला नाही, पण फतेहपूर सिक्री शहर अजूनही उभे आहे, संध्याकाळच्या उन्हात लालसर चमकत.
तर आता झोप, बाळा, आणि तुझ्या मनाच्या गालिच्यावर नेहमी अनेक वेगवेगळ्या मित्रांसाठी जागा असू दे.
संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
ज्या मैत्रिणीचा धर्म किंवा संस्कृती तुमच्यापेक्षा वेगळी आहे, तिच्याकडून तुम्ही काय शिकलात?
संकल्प: माझ्या मनात अनेक आवाजांसाठी जागा आहे, आणि मी आदराने ऐकते.
आशीर्वाद: बाळा, तुझे सगळीकडे स्वागत होवो, आणि तूही प्रत्येकाचे स्वागत कर.
पात्रे
- अकबर
- — ऐकून शिकायला आवडणारा सम्राट.
- हीरविजय सूरी
- — प्राण्यांसाठी बोलणारे प्रेमळ जैन मुनी.
बोध
इतरांचे प्रेमाने ऐकल्याने आपण सर्वांशी शांततेत राहू शकतो.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तुझ्या मनात अनेक वेगवेगळ्या मित्रांसाठी जागा असू दे.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
अकबराने इतक्या वेगवेगळ्या गुरूंचे का ऐकले असेल, असे तुला वाटते?
स्रोत: अकबराच्या इबादतखान्याचा इतिहास (१५७५), अबुल फजलच्या अकबरनामा आणि बदायूनी यांच्या लेखनातून
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अकबर आणि इबादतखाना ही गोष्ट काय शिकवते?
इबादतखाना म्हणजे वेगळेपणातही आदराने ऐकण्याचे चित्र. ते मुलाला इतरांबद्दल कुतूहल ठेवून, प्रत्येक धर्माच्या लोकांशी मैत्रीसाठी खुले राहून मोठे व्हायला बोलावते.