Folk Tale · વાર્તા સંગ્રહ
અકબર અને આંબો વાવતા વૃદ્ધ દાદા
અકબર અને બીરબલ આંબાનો છોડ વાવતા એક બહુ વૃદ્ધ માણસને મળે છે. તે કહે છે કે તે પોતાના પછી આવનારાં બાળકો માટે વાવે છે.
વાર્તાની શીખ: સૌથી સારી ભેટ ઘણી વાર એવા લોકો માટે હોય છે જેમને આપણે ક્યારેય મળવાના નથી.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- બાદશાહ અકબર, વૃદ્ધ દાદા, બીરબલ
- સ્રોત ગ્રંથ
- અકબર–બીરબલ લોકકથા, ઉત્તર ભારતીય મૌખિક પરંપરા
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: લોક પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
અકબર-બીરબલની વાર્તાઓ સદીઓથી ઉત્તર ભારતનાં ઘરોમાં મોઢેથી મોઢે ફરતી આવી છે, અને આ વાર્તા લગભગ દરેક સંગ્રહમાં મળે છે. પર્શિયામાં લગભગ આવી જ વાર્તા રાજા અનુશીરવાન અને અખરોટનું ઝાડ વાવતા વૃદ્ધની કહેવાય છે, જે બતાવે છે કે આ વિચાર કેટલે દૂર સુધી ફર્યો છે. અકબરવાળી કથાને અલગ બનાવે છે તેનો રમતિયાળ વળાંક: દાદા હસતાં હસતાં સોનાની દરેક થેલીને પોતાના છોડનું 'ફળ' ગણે છે, અને બાદશાહને ત્રણ વાર જીતી લે છે. હજી જન્મ્યાં ન હોય એવાં બાળકો માટે ભલાઈ વાવવાનો તેનો શાંત સંદેશ તેને રાહ જોવાના મહિનાઓ માટે સહજ રીતે યોગ્ય બનાવે છે.
વૃદ્ધ દાદાના સાદા જવાબમાં એક ઊંડું સત્ય છે: આપણે સૌ બીજાએ વાવેલાની છાયામાં જીવીએ છીએ, અને એ કાળજી આગળ પહોંચાડીએ છીએ. આ ધીરજ, કૃતજ્ઞતા અને બદલાની અપેક્ષા વિના આપવાની વાર્તા છે.
હું આ ઝાડ મારા પછી આવનારાં બાળકો માટે વાવું છું.
એક ઠંડી સવારે, જ્યારે ખેતરો પર હજી ધુમ્મસ નીચું પથરાયેલું હતું, બાદશાહ અકબરે પોતાના ચતુર મિત્ર બીરબલ સાથે ગામડામાં ઘોડેસવારી કરવાનું નક્કી કર્યું.
તેઓ શહેરની ઘોંઘાટવાળી ગલીઓ પાછળ છોડી ગયા. થોડી જ વારમાં ફક્ત રાઈનાં ખેતરો, છાપરામાંથી ધુમાડો ઊઠતો હોય એવાં માટીનાં ઘર, અને લીમડાનાં ઝાડ પર કલબલાટ કરતા પોપટ જ દેખાતા હતા.
એક શાંત રસ્તે જતાં અકબરે કંઈક એવું જોયું કે તેમણે ઘોડાની લગામ ખેંચી.
રસ્તાની બાજુમાં એક વૃદ્ધ માણસ નરમ માટીમાં ઘૂંટણિયે બેઠો હતો. તેની દાઢી કપાસ જેવી સફેદ હતી, તેની પીઠ ધનુષ્યની જેમ વળેલી હતી, અને તેના હાથ પાતળા અને કરચલીવાળા હતા.
તે નાના પાવડાથી એક નાનો ખાડો ખોદતો હતો. તેની બાજુમાં આંબાનો નાનકડો છોડ પડ્યો હતો, જેને થોડાંક જ ચમકતાં પાન હતાં અને જેનાં મૂળ ભીના કપડામાં વીંટાળેલાં હતાં.
અકબર થોડી વાર તેને જોતા રહ્યા. વૃદ્ધ માણસ ધીમે પણ કાળજીથી કામ કરતો હતો. તેણે છોડને ખાડામાં મૂક્યો, હથેળીઓથી તેની આસપાસ માટી દબાવી, અને માટીના ઘડામાંથી બહુ હળવેથી પાણી રેડ્યું, જાણે કોઈ નાના બાળકને પાણી પીવડાવતો હોય.
બાદશાહ ઘોડા પરથી ઊતર્યા અને તેની પાસે ગયા. "બાબા," તેમણે પ્રેમથી કહ્યું, "શું હું પૂછી શકું કે તમે શું વાવો છો?"
વૃદ્ધે ઉપર જોયું, અને તેનો ચહેરો સ્મિતથી કરચલીઓમાં ખીલી ઊઠ્યો. "આંબો, હજૂર," તેણે કહ્યું.
અકબરે ભવાં ચડાવ્યાં. "પણ બાબા, આંબાને ઊંચો થવામાં અને ફળ આપવામાં ઘણાં ઘણાં વર્ષો લાગે છે. કદાચ દસ વર્ષ, કદાચ વધારે. આ ઉંમરે તમે એવાં ફળ માટે આટલી મહેનત કેમ કરો છો જેનો સ્વાદ તમે કદાચ ક્યારેય નહીં ચાખો?"
બીરબલ કંઈ ન બોલ્યો. તે ફક્ત પોતાની દાઢી પર હાથ ફેરવીને રાહ જોતો રહ્યો, કારણ કે તેને લાગતું હતું કે વૃદ્ધ માણસ પાસે કહેવા જેવું કંઈક છે.
વૃદ્ધે પોતાના હાથ ઘૂંટણ પર ટેકવ્યા અને ઘણી વાર સુધી નાનકડા છોડને જોતો રહ્યો.
"હજૂર," તેણે કહ્યું, "જ્યારે હું નાનો છોકરો હતો, ત્યારે આ જ ગામનાં મોટાં ઝાડ પરથી મીઠી કેરીઓ ખાતો. રસ મારી દાઢી પરથી નીચે ટપકતો, અને હું મારા મિત્રો સાથે તેમની ઠંડી છાયામાં હસતો."
"મેં ક્યારેય પૂછ્યું નહોતું કે એ ઝાડ કોણે વાવ્યાં હતાં. મારા પહેલાં આવેલા કોઈએ ઘણા ઘણા સમય પહેલાં એ વાવ્યાં હતાં, જેથી એવાં બાળકો ખાઈ શકે અને રમી શકે જેમને તેઓ ક્યારેય મળવાના નહોતા."
"હવે હું વૃદ્ધ થયો છું, અને મારો વારો છે. હું આ ઝાડ મારા પછી આવનારાં બાળકો માટે વાવું છું. એક દિવસ તેઓ તેની છાયામાં બેસશે અને તેની કેરીઓ ખાશે, અને કદાચ તેઓ પણ મારી જેમ જ હસશે."
બાદશાહ ચૂપ રહ્યા. ખેતરોમાં પવન હળવેથી વહેતો હતો, અને તડકામાં નાનકડા છોડનાં પાન ધ્રૂજતાં હતાં.
અકબરનું હૃદય ઊંડે સુધી સ્પર્શી ગયું. તેઓ પાછળ ઘોડા પર આવેલા પોતાના ખજાનચી તરફ ફર્યા અને કહ્યું, "આ સારા માણસને સોનામહોરોની એક થેલી આપો."
વૃદ્ધે થેલી લીધી, અને તેની આંખો ચમકી. "જુઓ, હજૂર," તેણે કહ્યું. "બીજાનાં ઝાડને ફળ આપતાં વર્ષો લાગે છે. પણ મારા આંબાએ તો જે દિવસે વાવ્યો એ જ દિવસે ફળ આપી દીધું!"
અકબર ખડખડાટ હસી પડ્યા. "વાહ, બાબા, વાહ!" તેમણે કહ્યું. "એમને બીજી એક થેલી સોનું આપો!"
વૃદ્ધે ફરી નમન કર્યું, હજી હસતાં હસતાં. "હજૂર, જુઓ મારું ઝાડ કેટલું નસીબદાર છે. બીજાં ઝાડ વર્ષમાં એક વાર ફળ આપે છે. મારાએ તો એક જ સવારમાં બે વાર ફળ આપ્યું!"
હવે તો બીરબલ પણ હસવું રોકી ન શક્યો. અકબરે આનંદથી તાળીઓ પાડી અને વૃદ્ધને ત્રીજી થેલી સોનું આપ્યું.
પાછા ફરતાં અકબર બીરબલ તરફ ફર્યા. "બીરબલ," તેમણે કહ્યું, "આજે સવારે હું મારાં ખેતરો જોવા નીકળ્યો હતો. પણ એના બદલે એક વૃદ્ધ ખેડૂતે મને એવું શીખવ્યું જે મારા પુસ્તકાલયનું કોઈ પુસ્તક ક્યારેય ન શીખવી શક્યું."
"હા, જહાંપનાહ," બીરબલે હળવેથી કહ્યું. "સૌથી સારી ભેટ ઘણી વાર એ હોય છે જે આપણે એવા લોકોને આપીએ છીએ જેમને આપણે ક્યારેય મળવાના નથી."
તેમની પાછળ વૃદ્ધ માણસ પોતાના નાનકડા છોડ પાસે બેઠો, તેની આસપાસની માટી થપથપાવતો, અને એ છાયાનાં સપનાં જોતો જે તે એક દિવસ આપશે.
નાનકડા, તું પણ હંમેશાં બીજા માટે દયાનાં બીજ વાવજે, જેમ પ્રેમાળ હાથોએ એક દિવસ તારા માટે વાવ્યાં હતાં.
લોકકથા માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
ઘણા સમય પહેલાં કોની વાવેલી દયાની છાયાનો આનંદ તમે હજી માણો છો?
સંકલ્પ: આજે હું જે પણ પ્રેમભર્યું કામ કરું છું, તે મારા બાળકની આવતીકાલ માટે વાવેલું બીજ છે.
આશીર્વાદ: નાનકડા, તું હંમેશાં તારા માટે વાવેલા પ્રેમની ઠંડી છાયામાં આરામ કરજે.
પાત્રો
- બાદશાહ અકબર
- — જિજ્ઞાસુ રાજા, જેમને સમજદાર જવાબ ગમે છે.
- વૃદ્ધ દાદા
- — આનંદી વાવનાર, જે ભવિષ્યનો વિચાર કરે છે.
- બીરબલ
- — ચતુર મિત્ર, જે બોધ ટૂંકમાં કહી દે છે.
બોધ
સૌથી સારી ભેટ ઘણી વાર એવા લોકો માટે હોય છે જેમને આપણે ક્યારેય મળવાના નથી.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, ઘણા પ્રેમાળ હાથોએ તારા માટે દયા વાવી છે. તું પણ બીજા માટે દયા વાવજે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
વૃદ્ધ દાદાએ એવું ઝાડ કેમ વાવ્યું જેનાં ફળ તે કદાચ ન ખાય?
સ્રોત: અકબર–બીરબલ લોકકથા, ઉત્તર ભારતીય મૌખિક પરંપરા
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
અકબર અને આંબો વાવતા વૃદ્ધ દાદા વાર્તા શું શીખવે છે?
વૃદ્ધ દાદાના સાદા જવાબમાં એક ઊંડું સત્ય છે: આપણે સૌ બીજાએ વાવેલાની છાયામાં જીવીએ છીએ, અને એ કાળજી આગળ પહોંચાડીએ છીએ. આ ધીરજ, કૃતજ્ઞતા અને બદલાની અપેક્ષા વિના આપવાની વાર્તા છે.