Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · गोष्ट संग्रह

अकबर आणि आंबे लावणारे आजोबा

अकबर आणि बिरबलाला आंब्याचे रोप लावणारे एक खूप म्हातारे आजोबा भेटतात. ते सांगतात की ते आपल्यानंतर येणाऱ्या मुलांसाठी झाड लावतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: सगळ्यात चांगल्या भेटी अनेकदा आपण कधीही न भेटणाऱ्या लोकांसाठी असतात.

या गोष्टीत

पात्रे
बादशहा अकबर, म्हातारे आजोबा, बिरबल
मूळ ग्रंथ
अकबर–बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

अकबर-बिरबलाच्या गोष्टी शतकानुशतके उत्तर भारतातील घराघरांत तोंडी सांगितल्या गेल्या आहेत, आणि ही गोष्ट जवळजवळ प्रत्येक संग्रहात असते. पर्शियामध्ये राजा अनुशिरवान अक्रोडाचे झाड लावणाऱ्या एका म्हाताऱ्याला भेटतो, अशी जवळजवळ तशीच गोष्ट सांगितली जाते — ही कल्पना किती दूरवर पोहोचली, हे त्यावरून दिसते. अकबराच्या आवृत्तीचे वेगळेपण तिच्या खेळकर वळणात आहे: आजोबा प्रत्येक सोन्याच्या थैलीला आनंदाने आपल्या रोपाचे 'फळ' म्हणतात आणि बादशहाला तीनदा जिंकतात. अजून जन्माला न आलेल्या मुलांसाठी चांगुलपणा लावण्याचा तिचा शांत संदेश वाट पाहण्याच्या महिन्यांसाठी अगदी योग्य आहे.

आजोबांच्या साध्या उत्तरात एक खोल सत्य आहे: आपण सगळे इतरांनी लावलेल्या झाडांच्या सावलीत जगतो, आणि ती काळजी पुढे देतो. ही धीराची, कृतज्ञतेची आणि बक्षिसाची अपेक्षा न करता देण्याची गोष्ट आहे.

मी हे झाड माझ्यानंतर येणाऱ्या मुलांसाठी लावतो आहे.

एका गार सकाळी, शेतांवर अजून धुके पसरलेले असताना, बादशहा अकबराने आपल्या हुशार मित्र बिरबलासोबत गावाकडे घोड्यावरून फिरायला जायचे ठरवले.

शहरातले गोंगाटाचे रस्ते मागे पडले. लवकरच फक्त मोहरीची शेते दिसू लागली, छपरातून धूर निघणाऱ्या मातीच्या झोपड्या दिसू लागल्या, आणि कडुनिंबाच्या झाडांवर पोपट किलबिलाट करत होते.

एका शांत वाटेने जात असताना अकबराला असे काही दिसले की त्याने घोड्याचा लगाम ओढला.

रस्त्याच्या कडेला एक म्हातारे आजोबा मऊ मातीत गुडघे टेकून बसले होते. त्यांची दाढी कापसासारखी पांढरी होती, पाठ धनुष्यासारखी वाकली होती, आणि हात बारीक, सुरकुतलेले होते.

ते एका छोट्या फावड्याने लहानसा खड्डा खणत होते. त्यांच्या शेजारी आंब्याचे एक छोटेसे रोप होते. त्याला फक्त काही चकचकीत पाने होती, आणि त्याची मुळे ओल्या कापडात गुंडाळलेली होती.

अकबर काही वेळ त्यांच्याकडे पाहत राहिला. आजोबा हळूहळू पण काळजीपूर्वक काम करत होते. त्यांनी रोप खड्ड्यात ठेवले, तळहातांनी भोवतीची माती दाबली, आणि मातीच्या घड्यातून अगदी हळुवार पाणी घातले — जणू ते एखाद्या बाळाला पाणी पाजत होते.

बादशहा घोड्यावरून उतरला आणि त्यांच्याजवळ गेला. "बाबा," तो प्रेमाने म्हणाला, "तुम्ही काय लावत आहात, हे विचारू का?"

आजोबांनी वर पाहिले, आणि त्यांचा चेहरा हसण्याने सुरकुतला. "आंब्याचे झाड, हुजूर," ते म्हणाले.

अकबराने भुवया उंचावल्या. "पण बाबा, आंब्याचे झाड मोठे व्हायला आणि फळ द्यायला खूप, खूप वर्षे लागतात. दहा वर्षे, कदाचित जास्तच. या वयात, जे फळ तुम्हाला कदाचित चाखायलाही मिळणार नाही, त्यासाठी तुम्ही इतके कष्ट का करता?"

बिरबल काहीच बोलला नाही. तो फक्त आपली दाढी कुरवाळत थांबला, कारण आजोबांना काहीतरी सांगायचे आहे, असे त्याला वाटत होते.

आजोबांनी गुडघ्यांवर हात ठेवले आणि बराच वेळ त्या छोट्या रोपाकडे पाहत राहिले.

"हुजूर," ते म्हणाले, "मी लहान होतो, तेव्हा याच गावातल्या मोठ्या झाडांचे गोड आंबे खायचो. रस माझ्या हनुवटीवरून ओघळायचा, आणि त्यांच्या गार सावलीत मी मित्रांसोबत खूप हसायचो."

"ती झाडे कोणी लावली, असे मी कधीच विचारले नाही. माझ्या आधी आलेल्या कोणीतरी ती खूप खूप पूर्वी लावली होती, म्हणजे ज्या मुलांना ते कधीच भेटणार नव्हते, ती मुले खाऊ-खेळू शकतील."

"आता मी म्हातारा झालो, आणि आता माझी पाळी आहे. मी हे झाड माझ्यानंतर येणाऱ्या मुलांसाठी लावतो आहे. एके दिवशी ती त्याच्या सावलीत बसतील आणि त्याचे आंबे खातील, आणि कदाचित माझ्यासारखीच हसतील."

बादशहा शांत झाला. शेतांमधून वारा हळुवार वाहत होता, आणि उन्हात त्या छोट्या रोपाची पाने थरथरत होती.

अकबराचे मन खूप भरून आले. मागून घोड्यावर आलेल्या आपल्या खजिनदाराकडे वळून तो म्हणाला, "या भल्या माणसाला सोन्याच्या मोहरांची एक थैली द्या."

आजोबांनी थैली घेतली, आणि त्यांचे डोळे चमकले. "बघा, हुजूर," ते म्हणाले. "इतरांच्या झाडांना फळ यायला वर्षे लागतात. पण माझ्या आंब्याच्या झाडाने लावल्या दिवशीच फळ दिले!"

अकबर खळखळून हसला. "वाह, बाबा, वाह!" तो म्हणाला. "यांना आणखी एक सोन्याची थैली द्या!"

आजोबांनी हसत हसत पुन्हा नमस्कार केला. "हुजूर, बघा माझे झाड किती भाग्यवान आहे. इतर झाडे वर्षातून एकदा फळ देतात. माझ्या झाडाने एकाच सकाळी दोनदा फळ दिले!"

आता बिरबललाही हसू आवरले नाही. अकबराने आनंदाने टाळ्या वाजवल्या आणि आजोबांना तिसरी सोन्याची थैली दिली.

परत जाताना अकबर बिरबलाकडे वळला. "बिरबल," तो म्हणाला, "आज सकाळी मी माझी शेते पाहायला निघालो होतो. पण एका म्हाताऱ्या शेतकऱ्याने मला असे काही शिकवले, जे माझ्या ग्रंथालयातल्या एकाही पुस्तकाने शिकवले नव्हते."

"हो, जहाँपनाह," बिरबल हळूच म्हणाला. "सगळ्यात चांगल्या भेटी अनेकदा त्या असतात, ज्या आपण कधीही न भेटणाऱ्या लोकांना देतो."

त्यांच्या मागे आजोबा आपल्या छोट्या रोपाशेजारी बसले होते. भोवतीची माती थोपटत ते आधीच त्याच्या भविष्यातल्या सावलीची स्वप्ने पाहत होते.

बाळा, प्रेमळ हातांनी जसा तुझ्यासाठी दयाळूपणा लावला, तसाच तूही नेहमी इतरांसाठी दयाळूपणा लावावास.

पुढची गोष्ट वाचा →बिरबल आणि तलावातली अंडी

लोककथा मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

खूप पूर्वी कोणी लावलेल्या दयाळूपणाच्या सावलीचा आनंद तुम्ही अजूनही घेत आहात?

संकल्प: आज मी प्रेमाने करते ती प्रत्येक गोष्ट माझ्या बाळाच्या उद्यासाठी लावलेले बीज आहे.

आशीर्वाद: बाळा, तुझ्यासाठी लावलेल्या प्रेमाच्या गार सावलीत तू नेहमी विसावा घ्यावास.

पात्रे

बादशहा अकबर
— शहाणे उत्तर आवडणारा जिज्ञासू राजा.
म्हातारे आजोबा
— भविष्याचा विचार करणारे आनंदी झाड लावणारे.
बिरबल
— धडा थोडक्यात सांगणारा हुशार मित्र.

बोध

सगळ्यात चांगल्या भेटी अनेकदा आपण कधीही न भेटणाऱ्या लोकांसाठी असतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, अनेक प्रेमळ हातांनी तुझ्यासाठी दयाळूपणा लावला आहे. तूही इतरांसाठी दयाळूपणा लावावास.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

ज्याचे फळ कदाचित स्वतःला खायला मिळणार नाही, असे झाड आजोबांनी का लावले?

स्रोत: अकबर–बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अकबर आणि आंबे लावणारे आजोबा ही गोष्ट काय शिकवते?

आजोबांच्या साध्या उत्तरात एक खोल सत्य आहे: आपण सगळे इतरांनी लावलेल्या झाडांच्या सावलीत जगतो, आणि ती काळजी पुढे देतो. ही धीराची, कृतज्ञतेची आणि बक्षिसाची अपेक्षा न करता देण्याची गोष्ट आहे.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा