Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Jain · વાર્તા સંગ્રહ

બ્રાહ્મી લખતાં શીખે છે

ઘણા સમય પહેલાં અયોધ્યામાં કોઈને લખતાં નહોતું આવડતું, અને બોલેલા શબ્દો ઊડી જતા. જિજ્ઞાસુ રાજકુમારી બ્રાહ્મી પિતા ઋષભદેવને પૂછે છે કે વાર્તાઓ કેવી રીતે સાચવવી.

વાર્તાની શીખ: જિજ્ઞાસા અને શિક્ષણ કાયમ ટકતી ભેટો છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
બ્રાહ્મી, ઋષભદેવ
સ્રોત ગ્રંથ
જૈન કથાઓ
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જૈન કથાઓ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

જૈન પરંપરા, જેમ કે જિનસેનના આદિપુરાણમાં, પહેલા તીર્થંકર ઋષભદેવને એવા ગુરુ તરીકે યાદ કરે છે જેમણે લોકોને રોજિંદા જીવનની કળાઓ આપી, અને કહે છે કે તેમણે પોતાની દીકરી બ્રાહ્મીને લેખન શીખવ્યું, જેના નામ પરથી લિપિનું નામ પડ્યું, જ્યારે તેની બહેન સુંદરી અંકો શીખી. કોઈ પણ પરંપરામાં બહુ ઓછી ઉત્પત્તિ-કથાઓ શિક્ષણના જન્મમાં એક નાની છોકરીને મુખ્ય ભૂમિકા આપે છે. આ કથા વાંકાચૂંકા પહેલા અક્ષરો, રેતી અને તાડપત્રો પર ધીરજભર્યા અભ્યાસ, અને પ્રેમના પહેલા લખાયેલા વાક્ય પર થોભે છે. હવે ઊડી ન જતા શબ્દોનું તેનું ચિત્ર, પહેલેથી સાંભળી રહેલા બાળકને મોટેથી વાંચી સંભળાવતાં માતા-પિતા માટે મીઠો વિચાર છે.

આ વાર્તા માતા-પિતા અને બાળક વચ્ચે વહેંચાતા શીખવાના આનંદની ઉજવણી કરે છે. તમે અત્યારે તમારા બાળકને જે શબ્દો કહો છો તે પહેલેથી જ પ્રેમભર્યો પહેલો પાઠ છે.

દરેક મોટી નદી નાનકડા ઝરણાથી શરૂ થાય છે.

બ્રાહ્મી જિજ્ઞાસુ આંખો અને ઝડપી, કાળજીભરી આંગળીઓવાળી એક હોશિયાર નાનકડી રાજકુમારી હતી, અને તે ઘણા સમય પહેલાં, સમયની છેક શરૂઆતમાં, અયોધ્યા નગરમાં રહેતી હતી. તેના પિતા ઋષભદેવ હતા, એક જ્ઞાની અને કોમળ રાજા, જેમને જૈન પરંપરા વિશ્વના પહેલા મહાન ગુરુ તરીકે યાદ કરે છે. એ શરૂઆતના દિવસોમાં લોકો અનાજ ઉગાડતાં અને ઘર બાંધતાં જાણતા હતા, પણ લખતાં હજી કોઈને નહોતું આવડતું. શબ્દો બોલાતા અને પછી પક્ષીઓની જેમ ઊડી જતા.

એક સવારે બ્રાહ્મી મહેલના બગીચામાં પિતા પાસે બેસીને તેમની વાર્તા સાંભળતી હતી. તેની નાની બહેન સુંદરી, એક હસમુખી છોકરી જેને દેખાતી દરેક વસ્તુ ગણવી ગમતી, તેમની બીજી બાજુ બેઠી હતી. વાર્તા પૂરી થઈ ત્યારે બ્રાહ્મીએ નિસાસો નાખ્યો. "પિતાજી, તમારી વાર્તાઓ કેટલી સુંદર છે," તેણે કહ્યું. "પણ તમે બોલવાનું બંધ કરો ત્યારે શબ્દો ઊડી જાય છે. હું તેમને કાયમ માટે કેવી રીતે સાચવું?"

ઋષભદેવ હસ્યા અને તેના વાળ પર હાથ ફેરવ્યો. "એ તો સરસ પ્રશ્ન છે, મારી વહાલી," તેમણે કહ્યું. "જો આપણે શબ્દોને આકાર આપીએ, તો તેમને સાચવી શકાય." તેમણે એક લીસું, સપાટ તાડપત્ર અને પાતળી, અણીદાર સળી ઉપાડી. "આપણે બોલીએ તે દરેક અવાજની પોતાની નાની નિશાની હોઈ શકે," તેમણે સમજાવ્યું. "જ્યારે તું આ નિશાનીઓ હારમાં દોરીશ, ત્યારે શબ્દો રહી જશે, અને જે કોઈ નિશાનીઓ જાણે છે તે તેમને ફરી સાંભળી શકશે, ઘણાં વર્ષો પછી પણ."

બ્રાહ્મીની આંખો ચમકી. "તમે મને શીખવશો?" તેણે પૂછ્યું. એટલે પિતાએ તેનો નાનો હાથ પોતાના મોટા, હૂંફાળા હાથમાં લીધો અને પત્ર પર સળી ધીમે ધીમે ફેરવી. "આ 'અ' નો અવાજ છે," તેમણે એક કોમળ આકાર દોરતાં કહ્યું. "અને આ 'ક' છે." બ્રાહ્મીએ દરેક અક્ષર કાળજીથી ઉતાર્યો, કામ કરતાં તેની જીભ બહાર ડોકિયું કરતી. તેના પહેલા કેટલાક અક્ષરો વાંકાચૂંકા હતા, અને તેણે ભવાં ચઢાવ્યાં. "ફરી પ્રયત્ન કર, ધીમેથી," પિતાએ પ્રેમથી કહ્યું. "દરેક મોટી નદી નાનકડા ઝરણાથી શરૂ થાય છે."

દિવસે દિવસે બ્રાહ્મી છાંયડાવાળાં વૃક્ષો નીચે અભ્યાસ કરતી રહી. તે એક અક્ષર શીખી, પછી બીજો, પછી ત્રીજો. તેણે તેમને તાડપત્રો પર, બગીચાના રસ્તાની નરમ રેતીમાં, અને પાણીના ટીપાથી પોતાની હથેળી પર પણ દોર્યા. થોડે થોડે તેણે અક્ષરો જોડીને શબ્દો બનાવ્યા. એક બપોરે તેણે પોતાનું સૌથી પહેલું પૂરું વાક્ય લખ્યું અને પિતાને બતાવવા દોડી. "પિતાજી, જુઓ! મેં લખ્યું, 'હું તમને પ્રેમ કરું છું,'" તે બોલી ઊઠી.

ઋષભદેવે તે મોટેથી વાંચ્યું, અને તેમનો ચહેરો આનંદથી ઝળહળી ઊઠ્યો. "કોઈએ ક્યારેય લખેલા આ સૌથી અમૂલ્ય શબ્દો છે," તેમણે કહ્યું. આ દરમિયાન તેઓ સુંદરીને પણ શીખવતા હતા. બ્રાહ્મી અક્ષરો શીખતી, ત્યારે સુંદરી અંકો શીખતી, કેવી રીતે ગણવું, સરવાળો કરવો અને સરખે ભાગે વહેંચવું. બંને બહેનો ઘણી વાર સાથે બેસતી, એક શબ્દો લખતી અને બીજી દાખલા, અને હસતાં હસતાં એકબીજાને શીખેલું શીખવતી.

જલદી બ્રાહ્મી પિતા જાણતા હતા તે બધા અક્ષરો લખી શકતી હતી. તે મહેલનાં બીજાં બાળકોને શીખવવા લાગી, જેમ પિતા તેની સાથે બેઠા હતા તેમ ધીરજથી તેમની સાથે બેસીને. પછી બાળકોએ પોતાના પરિવારોને શીખવ્યું, અને પરિવારોએ પડોશીઓને. ધીમે ધીમે લેખન ઘરેઘરે પહોંચ્યું. લેખન એક દીવામાંથી બીજો દીવો પ્રગટે તેમ ફેલાયું, જાણે તહેવારની રાત હોય.

લોકો કોમળ રાજકુમારીના એટલા આભારી હતા કે તેમણે અક્ષરોને તેનું નામ આપ્યું. તેમણે એ લેખનને બ્રાહ્મી લિપિ કહી. "કારણ કે બ્રાહ્મીએ તે પ્રેમથી શીખ્યા," તેઓ કહેતા, "અને આપણા સૌ સાથે વહેંચ્યા." આ સાંભળીને બ્રાહ્મી શરમાઈ ગઈ, અને પિતાના વસ્ત્રમાં મોં સંતાડવા દોડી ગઈ. ઋષભદેવ ધીમેથી હસ્યા અને તેને છાતીસરસી ચાંપી.

તે સાંજે, અયોધ્યા પર સૂરજ આથમતો હતો ત્યારે, બ્રાહ્મી ઘૂંટણ પર તાજું તાડપત્ર રાખીને મહેલનાં પગથિયાં પર બેઠી. પિતાએ તે સવારે કહેલી વાર્તા તેણે અક્ષરે અક્ષર કાળજીથી લખી. પૂરું કર્યા પછી તેણે ધીમા અવાજે પોતાને જ ફરી વાંચી સંભળાવી. શબ્દો ઊડી નહોતા ગયા. પિતાએ વચન આપ્યું હતું તેમ, તેઓ પત્ર પર સલામત હતા, ફરી ફરી સંભળાવા રાહ જોતા.

નાનકડા, એક દિવસ તું પણ અક્ષરો અને શબ્દો શીખીશ, અને આપણે વહેંચીશું તે દરેક વાર્તા તારી પોતાની બની રહેશે. અત્યારે તો સાંભળ, અને આ શબ્દોને હળવેથી તારા હૃદયમાં ઊતરવા દે.

આગળની વાર્તા વાંચો →ભરત અને અરીસાઓનો મહેલ

જૈન માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

કયા શબ્દો કે વાર્તાઓ તમે સૌથી વધુ સાચવીને તમારા બાળકને આપવા માગો છો?

સંકલ્પ: મારા શબ્દો મારા બાળક સુધી પ્રેમ પહોંચાડે છે, અને એ પ્રેમ ટકી રહે છે.

પાત્રો

બ્રાહ્મી
— હોશિયાર, જિજ્ઞાસુ રાજકુમારી, જેને શીખવું ગમે છે.
ઋષભદેવ
— જ્ઞાની, કોમળ રાજા અને જૈન ધર્મના પહેલા મહાન ગુરુ.

બોધ

જિજ્ઞાસા અને શિક્ષણ કાયમ ટકતી ભેટો છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, તને પ્રશ્નો પૂછવા ગમે અને તું રોજ કંઈક નવું શીખે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

બ્રાહ્મી લખતાં કેમ શીખવા માગતી હતી?

સ્રોત: જૈન પરંપરા (આદિપુરાણ મુજબ, ઋષભદેવ દ્વારા બ્રાહ્મી લિપિનું શિક્ષણ)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

બ્રાહ્મી લખતાં શીખે છે વાર્તા શું શીખવે છે?

આ વાર્તા માતા-પિતા અને બાળક વચ્ચે વહેંચાતા શીખવાના આનંદની ઉજવણી કરે છે. તમે અત્યારે તમારા બાળકને જે શબ્દો કહો છો તે પહેલેથી જ પ્રેમભર્યો પહેલો પાઠ છે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ें

કોઈ સગર્ભાને મોકલો