Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Jain · વાર્તા સંગ્રહ

ભરત અને અરીસાઓનો મહેલ

ઋષભદેવના દીકરા સમ્રાટ ભરત પોતાના અરીસાઓના મહેલમાં શણગાર કરે છે. એક વીંટી સરકી જાય છે, અને તેઓ વિચારે છે કે સાચી સુંદરતા ક્યાં રહે છે.

વાર્તાની શીખ: સાચી સુંદરતા ઘરેણાંમાં નહીં, હૃદયમાં રહે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
ભરત, ઋષભદેવ
સ્રોત ગ્રંથ
જૈન કથાઓ
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 4–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જૈન કથાઓ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

શ્વેતાંબર જૈન પરંપરા પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવના સૌથી મોટા દીકરા ભરત ચક્રવર્તીની કથા કહે છે, અને તે હેમચંદ્રના ત્રિષષ્ટિ-શલાકા-પુરુષ-ચરિત્ર તથા આવશ્યક સૂત્રની ટીકાઓમાં મળે છે. પરંપરા પ્રમાણે ભારતવર્ષનું નામ તેમના પરથી પડ્યું. તેમની કથાને અનોખી બનાવે છે એ જગ્યા જ્યાં બોધ થાય છે: લાંબી તપસ્યા પછી કોઈ વનમાં નહીં, પણ અરીસાઓના મહેલમાં, એક સરકી પડેલી વીંટીને કારણે. એ પ્રશ્ન, કે સુંદરતા આંગળીમાં હતી કે રત્નમાં, ધ્યાનને હળવેથી અંદર વાળે છે. ગર્ભાવસ્થામાં તે એક ધરપત આપતી યાદ છે કે બાળકનું મૂલ્ય એક શાંત આંતરિક પ્રકાશ છે, જેને કોઈ ઘરેણાંની જરૂર નથી.

એક નાની પળ, એક પડી ગયેલી વીંટી, ભરતને બતાવે છે કે સાચી સુંદરતા અંદર છે. આ વાર્તા શું કાયમી અને કીમતી છે તેના પર શાંત ચિંતન કરવા બોલાવે છે.

સુંદરતા મારી આંગળીમાં હતી, કે ફક્ત વીંટીમાં?

ઘણા, ઘણા સમય પહેલાં, માનવ ઇતિહાસની સાવ શરૂઆતમાં, પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવે લોકોને ખેતી કરતાં, લખતાં અને પ્રેમથી સાથે રહેતાં શીખવ્યું. તેમના સૌથી મોટા દીકરા ભરત હતા.

ભરત મોટા થઈને ચક્રવર્તી બન્યા, એક મહાન સમ્રાટ જેમનું રાજ આખી ધરતી પર ફેલાયેલું હતું. પરંપરા કહે છે કે આપણા દેશનું નામ ભારતવર્ષ તેમના પરથી પડ્યું.

તેઓ સારા અને ન્યાયી રાજા હતા. પ્રજા સુરક્ષિત અને સુખી હતી, ખેતરો લીલાં હતાં, અને કોઠારો ભરેલા હતા. ભરત પાસે અગણિત મહેલો, ખજાના, હાથી અને ઘોડા હતા.

તેમનો એક મહેલ ખૂબ ખાસ હતો. તેનું નામ આદર્શ ભવન હતું, અરીસાઓનો મહેલ. તેની દીવાલો, થાંભલા અને છત ચમકતા સ્ફટિક અને અરીસાઓની બનેલી હતી, એટલે દરેક હલનચલન હજાર વાર દેખાતું.

એક સવારે સ્નાન પછી ભરત તૈયાર થવા અરીસાઓના મહેલમાં ગયા. સેવકો રેશમી વસ્ત્રો, રત્નજડિત મુગટ, મોતીના હાર, સોનાના બાજુબંધ અને કીમતી પથ્થરવાળી વીંટીઓ લાવ્યા.

એક પછી એક તેમણે ઘરેણાં તેમને પહેરાવ્યાં. ભરત હોલની વચ્ચે ઊભા હતા, અને દરેક દીવાલ પરથી હજાર ભરત તારાઓની જેમ ઝગમગતા તેમની સામે ચમકતા હતા.

તેમણે પોતાના પ્રતિબિંબ સામે સ્મિત કર્યું. "હું કેટલો ભવ્ય દેખાઉં છું," તેમણે વિચાર્યું.

પછી, જેવો તેમણે હાથ ઊંચો કર્યો, તેમની એક વીંટી ચૂપચાપ આંગળી પરથી સરકી ગઈ. તે સ્ફટિકના ફર્શ પર નાના રણકાર સાથે પડી અને દૂર ગબડી ગઈ.

ભરતે અરીસામાં પોતાના હાથ તરફ જોયું. વીંટી વગરની આંગળી, રત્નોથી હજી ચમકતી બીજી આંગળીઓની બાજુમાં, સાદી અને ખાલી લાગતી હતી.

તેઓ અટકી ગયા. "કેટલું વિચિત્ર," તેમણે વિચાર્યું. "એક પળ પહેલાં આ આંગળી સુંદર લાગતી હતી. હવે તે સામાન્ય લાગે છે. સુંદરતા મારી આંગળીમાં હતી, કે ફક્ત વીંટીમાં?"

જિજ્ઞાસાથી તેમણે ધીમે ધીમે બીજી વીંટી ઉતારી. પછી બીજી. પછી તેમણે બાજુબંધ, હાર અને છેલ્લે મુગટ ઉતાર્યો, અને તેમને હળવેથી એક ગાદી પર મૂક્યાં.

તેમણે ફરી અરીસાઓમાં જોયું. રત્નો વગર ઝગમગાટ જતો રહ્યો હતો. ત્યાં બસ એક માણસ ઊભો હતો, તેનું શરીર સાદું, ઉછીના પ્રકાશથી હવે ચમકતું નહીં.

ભરત એકદમ સ્થિર ઊભા રહ્યા. શાંત પાણી પર ઊગતા ચંદ્રની જેમ તેમનામાં એક ઊંડો, શાંત વિચાર ઊગ્યો.

"જે સુંદરતા પર મને આટલો ગર્વ હતો તે ક્યારેય ખરેખર મારી નહોતી," તેમણે વિચાર્યું. "તે સોના અને રત્નોમાંથી આવતી હતી, જે આવે છે ને જાય છે. આ શરીર પણ દિવસે દિવસે બદલાય છે, આકાર બદલતાં વાદળોની જેમ."

"તો પછી ખરેખર મારું શું છે? શું આવતું-જતું નથી?" તેમણે આંખો બંધ કરી અને બધાં પ્રતિબિંબોથી દૂર, પોતાનું ધ્યાન અંદર વાળ્યું.

ત્યાં, અંદર, તેમને કંઈક એવું મળ્યું જે ઝગમગતું નહોતું, છતાં કોઈ પણ રત્ન કરતાં વધુ તેજથી ચમકતું હતું: પોતાના આત્માનો શાંત, નિર્મળ પ્રકાશ, શાંતિભર્યો અને અચળ.

એ આંતરિક પ્રકાશમાં વિરામ લેતાં, દરેક મોહ અને દરેક ચિંતા તેમનાથી દૂર ખરી પડી, હળવા પવનમાં ઝાડ પરથી ખરતાં સૂકાં પાંદડાંની જેમ.

અને ત્યાં જ, અરીસાઓના મહેલમાં ઊભા ઊભા, મહાન સમ્રાટ ભરતને કેવળ જ્ઞાન, એટલે કે સંપૂર્ણ જ્ઞાન, પ્રાપ્ત થયું. તેમનો ચહેરો એવી શાંતિથી ઝળહળી ઊઠ્યો જે કોઈ અરીસો બતાવી શકે નહીં.

દેવો આનંદિત થયા. જાણે આકાશમાંથી ફૂલો વરસ્યાં, અને હવામાં મધુર સંગીત ભરાઈ ગયું. ભરતના સેવકોએ તેમના ચહેરા પરની શાંતિ જોઈ નવાઈથી નમન કર્યું.

ભરતે તેમની સામે હળવું સ્મિત કર્યું. તેમણે મુગટ અને રાજ્ય છોડી દીધાં, અને ત્યારથી તેઓ સ્થળે સ્થળે ફરતા, સાંભળવા ઇચ્છતા સૌની સાથે પોતાની શાંતિ અને જ્ઞાન વહેંચતા.

રત્નો ગાદી પર પડ્યાં રહ્યાં, હજી ઝગમગતાં. પણ હવે કોઈને તે સુંદર લાગ્યાં નહીં, અંદરનો સાચો પ્રકાશ જોઈ લેનારના શાંત તેજની બાજુમાં તો નહીં જ.

હવે આરામ કર, નાનકડા. સુંદર દેખાવા માટે તારે કોઈ રત્નની જરૂર નથી. તું જે સૌથી સાચો પ્રકાશ લઈને ફરે છે તે તારી અંદરનો કોમળ, ચમકતો આત્મા છે.

આગળની વાર્તા વાંચો →બ્રાહ્મી લખતાં શીખે છે

જૈન માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

બધી બાહ્ય વસ્તુઓ હટાવી દો, તો આજે તમે તમારામાં કયો આંતરિક પ્રકાશ અનુભવો છો?

સંકલ્પ: મારી સૌથી સાચી સુંદરતા મારી અંદરનો શાંત પ્રકાશ છે, અને હું તે મારા બાળક સાથે વહેંચું છું.

આશીર્વાદ: તું હંમેશાં તારી અંદરનો પ્રકાશ ઓળખજે, જે દુનિયાના કોઈ પણ રત્ન કરતાં વધુ કીમતી છે.

પાત્રો

ભરત
— એક ન્યાયી સમ્રાટ જે સાચું શું છે તે અંદર શોધે છે.
ઋષભદેવ
— પ્રથમ તીર્થંકર, ભરતના જ્ઞાની પિતા.

બોધ

સાચી સુંદરતા ઘરેણાંમાં નહીં, હૃદયમાં રહે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, તું જેવો છે તેવો જ સુંદર છે, અંદરથી બહાર સુધી.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

વીંટી સરકી ગઈ ત્યારે ભરતે શું જોયું?

સ્રોત: શ્વેતાંબર જૈન પરંપરા, હેમચંદ્રના ત્રિષષ્ટિ-શલાકા-પુરુષ-ચરિત્ર સહિત

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ભરત અને અરીસાઓનો મહેલ વાર્તા શું શીખવે છે?

એક નાની પળ, એક પડી ગયેલી વીંટી, ભરતને બતાવે છે કે સાચી સુંદરતા અંદર છે. આ વાર્તા શું કાયમી અને કીમતી છે તેના પર શાંત ચિંતન કરવા બોલાવે છે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો