Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Jataka · વાર્તા સંગ્રહ

ગગ્ગ અને છીંકનો આશીર્વાદ

ગગ્ગ અને તેમનો દીકરો એક સૂના ઓરડામાં રાત વિતાવે છે જ્યાં એક યક્ષ રહે છે. યક્ષ ફક્ત તેમને જ હેરાન કરી શકે છે જે છીંક પર આશીર્વાદ આપવાનું ભૂલી જાય.

વાર્તાની શીખ: મીઠા શબ્દો અને સારા સંસ્કાર આપણું રક્ષણ કરે છે અને આપણને આશીર્વાદ આપે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
ગગ્ગ, ગગ્ગનો દીકરો (બોધિસત્વ), યક્ષ
સ્રોત ગ્રંથ
જાતક કથાઓ
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જાતક કથાઓ, જાતક ક્રમાંક 155 · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

ગગ્ગ જાતક જાતક સંગ્રહની 155મી કથા છે, અને તેની ભૂમિકા ખૂબ મીઠી છે: બુદ્ધને છીંક આવી, ભિક્ષુઓએ લાંબા આયુષ્યની શુભેચ્છા આપી, અને તેમણે આ રિવાજ ક્યાંથી શરૂ થયો તેની વાર્તા કહી. બોધિસત્વ પુત્ર છે, જે પોતાના વૃદ્ધ પિતા ગગ્ગ સાથે યાત્રા કરે છે, અને ગામના એક ઓરડામાં રહેતો એક નટખટ આત્મા પરખે છે કે લોકો એકબીજાને બરાબર આશીર્વાદ આપે છે કે નહીં. જાતકોમાં આ એક સામાન્ય ઘરેલુ ટેવની ઉત્પત્તિ-કથા તરીકે અલગ પડે છે, જે દક્ષિણ એશિયામાં લોકો આજે પણ પાળે છે: છીંક પર કોઈને લાંબા આયુષ્યની શુભેચ્છા આપવી. અહીં આત્માને હરાવવામાં નથી આવતો, પ્રેમથી મનાવી લેવામાં આવે છે અને તે ઓરડાની રખેવાળી કરવા લાગે છે. ગર્ભાવસ્થામાં આ હળવી, હસાવતી વાર્તા છે કે પરિવારમાં અપાતા નાના આશીર્વાદ સૌને સુરક્ષિત રાખે છે.

એકબીજાને પ્રેમ કરતા લોકો વચ્ચેના નાના, હૂંફાળા શબ્દો સાચું રક્ષણ છે. આ રમતિયાળ વાર્તા એ પણ બતાવે છે કે ધીરજ અને દયાથી એકલો, દુઃખી આત્મા પણ બદલાઈ શકે છે.

સો વરસ જીવો, પિતાજી! લાંબું અને સુખી જીવો!

ઘણા સમય પહેલાં, એક યુવાન અને તેના વૃદ્ધ પિતા, જેમનું નામ ગગ્ગ હતું, સાથે મળીને લાંબી યાત્રાએ નીકળ્યા.

તેઓ ખેતરોમાંથી અને નાના પુલો પરથી ચાલતા ગયા. પિતા સાથે ચાલી શકે એટલે પુત્ર ધીમે ધીમે પગલાં ભરતો, અને રસ્તો ટૂંકો લાગે એટલે પિતા જૂની વાર્તાઓ કહેતા.

સૂરજ આથમવા લાગ્યો ત્યારે તેઓ એક ગામમાં પહોંચ્યા. "આજે રાતે સૂવા માટે કોઈ જગ્યા મળશે?" તેમણે પૂછ્યું.

ગામલોકોએ ગામને છેડે આવેલા એક મોટા ઓરડા તરફ આંગળી ચીંધી. "ત્યાં એક ઓરડો છે," તેમણે કહ્યું, "પણ ત્યાં કોઈ રોકાતું નથી. તેમાં એક આત્મા, એક યક્ષ રહે છે. રાતે જે અંદર જાય છે તે સવારે પાછા દેખાતા નથી."

પુત્રએ થોડી વાર વિચાર્યું. તે ડર્યો નહીં, કારણ કે તેનું મન શાંત અને સ્પષ્ટ હતું. "આપણે સાવધ રહીશું," તેણે કહ્યું, "અને પ્રેમથી વર્તીશું. ચાલો, પિતાજી."

હવે, ગામલોકો એક વાત જાણતા નહોતા. ઘણા સમય પહેલાં આત્માઓના રાજાએ એ યક્ષ માટે એક નિયમ બનાવ્યો હતો. "આ ઓરડામાં તું ફક્ત એવા લોકોને પકડી શકે," તેમણે કહ્યું હતું, "જે કોઈ છીંકે ત્યારે 'જીવો!' ન કહે, અને જેને આશીર્વાદ મળે ત્યારે 'તમે પણ જીવો!' એમ જવાબ ન આપે."

એટલે યક્ષ અંધારામાં રાહ જોતો, કે કોઈ પોતાના સંસ્કાર ભૂલી જાય.

પિતા અને પુત્રએ જમીન પર પોતાની ચટાઈ પાથરી. પુત્રએ પિતાના થાકેલા પગ દબાવ્યા, પછી ચોકી કરવા બારણા પાસે સૂઈ ગયો. બહાર તમરાં ગાતાં હતાં, અને ચંદ્ર ધીમે ધીમે છાપરા ઉપર ચડતો હતો.

અડધી રાતે યક્ષ છતના લાકડાં પરથી હળવેથી નીચે આવ્યો. તેણે થોડી ઝીણી ધૂળ હવામાં ફૂંકી, બરાબર વૃદ્ધ ગગ્ગના નાક નીચે.

ગગ્ગના નાકમાં ગલીપચી થઈ. આંખોમાં પાણી આવ્યું. અને પછી, "આઆઆ... છીં!" તેમણે એવી મોટી છીંક ખાધી કે આખો ઓરડો ગુંજી ઊઠ્યો.

પુત્ર અડધી ઊંઘમાં હતો. એક પળ માટે તે કંઈ જ ન બોલ્યો. અંધારામાં યક્ષ હાથ ઘસતો અને હસતો હસતો નજીક સરક્યો.

પણ પુત્ર જાગી રહ્યો હતો. તેણે એક ધીમો અવાજ સાંભળ્યો, જાણે કોઈનો શ્વાસ, જે તેના પિતાનો નહોતો. તેને હવા ઠંડી થતી લાગી.

"કોઈ આત્મા નજીક છે," તેણે વિચાર્યું. "કદાચ ગામલોકો આ જ જોખમની વાત કરતા હતા. અને પિતાજીને છીંક આવી, ને મેં તેમને શુભેચ્છા પણ ન આપી."

એટલે તે બેઠો થયો અને પ્રેમથી, સ્પષ્ટ અવાજે બોલ્યો, "સો વરસ જીવો, પિતાજી! લાંબું અને સુખી જીવો!"

યક્ષ અટકી ગયો. "હંહ," તે બબડ્યો. "દીકરાએ તો આશીર્વાદ આપી દીધો. હું તેને અડી નહીં શકું. પણ વૃદ્ધે હજી જવાબ આપવાનો બાકી છે." અને તે ગગ્ગ તરફ ફર્યો.

ઊંઘરેટા અને ખુશ વૃદ્ધ ગગ્ગ અંધારામાં હસ્યા. "અને તું પણ, મારા દીકરા," તેમણે કહ્યું. "તું પણ સો વરસ જીવ!"

યક્ષે હાથ ઊંચા કરી દીધા. "બેમાંથી એકેય નહીં!" તે નિસાસો નાખીને બોલ્યો. "બંનેએ એકબીજાને આશીર્વાદ આપી દીધા."

પુત્રએ ચાંદનીમાં એ વિચિત્ર આકાર જોયો અને ગુસ્સા વગર તેની સાથે વાત કરી. "મિત્ર," તેણે કહ્યું, "તું અહીં અંધારામાં મુસાફરોને દુઃખ આપવા કેમ રાહ જુએ છે?"

યક્ષે માથું નીચું કર્યું અને તેને જૂના નિયમની વાત કહી, અને કહ્યું કે એ ખાલી ઓરડામાં રહીને તે કેવો કઠોર અને એકલો થઈ ગયો હતો.

પુત્રએ ઘણી વાર સુધી તેની સાથે નરમાશથી વાત કરી. તેણે કહ્યું કે બીજાને દુઃખ આપવાથી મન વધુ અંધારું થાય છે, અને દયા તો આત્માને પણ ખુશ કરી શકે છે. તેણે યક્ષને વચન આપવા કહ્યું કે હવે તે ક્યારેય કોઈને દુઃખ નહીં આપે.

યક્ષે સાંભળ્યું, અને સવારના તડકામાં બરફ પીગળે એમ તેની અંદર કંઈક નરમ થઈ ગયું. "હું વચન આપું છું," તેણે કહ્યું.

સવાર થઈ ત્યારે ગામલોકો ડરતાં ડરતાં ઓરડા પાસે આવ્યા. પણ ત્યાં તેમણે પિતા અને પુત્રને બારણે સાથે હસતા જોયા, અને આત્માને તેમની બાજુમાં શાંતિથી બેઠેલો જોયો, જે હવે ઓરડાને ડરાવતો નહીં, તેની રખેવાળી કરતો હતો.

એ દિવસથી મુસાફરો ત્યાં નિરાંતે સૂવા લાગ્યા. અને કહેવાય છે કે એટલે જ આજે પણ કોઈ છીંકે ત્યારે લોકો કહે છે "લાંબું જીવો!" અને છીંકનાર કહે છે, "તમે પણ!"

તો એક દિવસ તને છીંક આવશે, નાનકડા, ત્યારે તને પ્રેમ કરનાર કોઈ કહેશે, "લાંબું જીવ!" અને તું હસીને તેમને સામે આશીર્વાદ આપી શકીશ.

આગળની વાર્તા વાંચો →પોતાનાં પીંછાં આપનાર સોનેરી હંસ

જાતક માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

તમારા પરિવારનો કયો નાનો આશીર્વાદ કે પ્રેમભર્યો શબ્દ તમે તમારા બાળકને આપવા માંગો છો?

સંકલ્પ: મારા પ્રેમભર્યા શબ્દો મારા બાળકની આસપાસ એક છત્ર છે.

આશીર્વાદ: લાંબું અને સુખી જીવ, નાનકડા, તને આશીર્વાદ આપનારા અને તું જેમને આશીર્વાદ આપે એવા લોકોની વચ્ચે.

પાત્રો

ગગ્ગ
— દીકરાને આશીર્વાદ આપતા પ્રેમાળ વૃદ્ધ પિતા.
ગગ્ગનો દીકરો (બોધિસત્વ)
— પ્રેમાળ દીકરો, જેના મીઠા શબ્દો તરત નીકળે છે.
યક્ષ
— ઓરડાનો યક્ષ, જે તેમના સારા સંસ્કારમાંથી શીખે છે.

બોધ

મીઠા શબ્દો અને સારા સંસ્કાર આપણું રક્ષણ કરે છે અને આપણને આશીર્વાદ આપે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

જીવતો રહે, મારા નાનકડા, આજે અને દરરોજ. તું લાંબું અને સુખી જીવન પામે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

કોઈ છીંકે ત્યારે આપણે શું કહીએ છીએ?

સ્રોત: ગગ્ગ જાતક (જાતક ક્રમાંક 155)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ગગ્ગ અને છીંકનો આશીર્વાદ વાર્તા શું શીખવે છે?

એકબીજાને પ્રેમ કરતા લોકો વચ્ચેના નાના, હૂંફાળા શબ્દો સાચું રક્ષણ છે. આ રમતિયાળ વાર્તા એ પણ બતાવે છે કે ધીરજ અને દયાથી એકલો, દુઃખી આત્મા પણ બદલાઈ શકે છે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો