Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Mahabharata · વાર્તા સંગ્રહ

જાજલિ અને વેપારી તુલાધાર

ઋષિ જાજલિ એટલા સ્થિર ઊભા રહે છે કે પક્ષીઓ તેમના વાળમાં માળો બાંધીને બચ્ચાં ઉછેરે છે. તેમને ગર્વ થાય છે ત્યારે એક અવાજ તેમને વેપારી તુલાધાર પાસે મોકલે છે.

વાર્તાની શીખ: ગર્વ કરતાં દરેક જીવ પ્રત્યે ન્યાય અને દયા વધુ મહત્ત્વનાં છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
જાજલિ, તુલાધાર, કુલિંગ પક્ષીઓ
સ્રોત ગ્રંથ
મહાભારત
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: મહાભારત, Shanti પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

મહાભારતના શાંતિ પર્વના મોક્ષધર્મ વિભાગમાં ભીષ્મ યુધિષ્ઠિરને ઋષિ જાજલિની વાત કહે છે, જે ધ્યાનમાં એટલા સ્થિર ઊભા રહ્યા કે કુલિંગ પક્ષીઓએ તેમની જટામાં માળો બાંધીને ત્યાં બચ્ચાં ઉછેર્યાં. ગર્વ આવે છે ત્યારે એક દિવ્ય અવાજ તેમને જડીબુટ્ટી અને મસાલા તોલતા વારાણસીના વેપારી તુલાધાર પાસે મોકલે છે. આ સંવાદ ખાસ છે કારણ કે ગુરુ કોઈ તપસ્વી નહીં પણ એક વેપારી છે, જેનો સમતોલ ત્રાજવો અને સમતોલ મન અહિંસા અને સૌ પ્રત્યેની સદ્ભાવનાનું રૂપ છે. પક્ષીઓનું ગીત પાઠ પર મહોર મારે છે. ગર્ભાવસ્થા માટે, આ વાર્તા શાંત, સમતોલ હૃદયને આગળ આપવાની ભેટ તરીકે રજૂ કરે છે.

માળો બાંધતાં પક્ષીઓ સાથેની જાજલિની ધીરજ સુંદર છે, પણ તુલાધાર બતાવે છે કે ભલાઈ સાદી, રોજની ન્યાયવૃત્તિ અને સૌ પ્રત્યેની દયામાં વસે છે. મોટી સિદ્ધિઓ કરતાં નમ્રતા અને સમતોલ હૃદય વધુ મહત્ત્વનાં છે.

મારો ત્રાજવો સૌ માટે સરખો છે, અમીર હોય કે ગરીબ, નાના હોય કે મોટા, રાજા હોય કે નાનું બાળક.

ઘણા સમય પહેલાં, દરિયા પાસેના એક શાંત જંગલમાં જાજલિ નામના એક ઋષિ રહેતા હતા. તેમણે પ્રાર્થના અને સ્થિરતાનું જીવન પસંદ કર્યું હતું, અને તે સ્થિર રહેવામાં ખૂબ પાકા હતા.

એક દિવસ જાજલિ ધ્યાન કરવા જંગલમાં ઊભા રહ્યા. તે ઝાડના થડની જેમ હલ્યા વગર ઊભા રહ્યા, અને તેમની લાંબી જટા માથા પર પક્ષીના માળાની જેમ ગૂંચળું વળેલી હતી.

બે નાનાં કુલિંગ પક્ષી ત્યાંથી ઊડતાં હતાં. તેમણે તેમના વાળ જોયા અને એકબીજાને ચીંચીં કરીને કહ્યું, "ઘર બાંધવા માટે કેટલી નરમ, સલામત જગ્યા!"

એટલે તેઓ સળીઓ, ઘાસ અને પીંછાં લાવવા લાગ્યાં. તેમણે જાજલિના માથા પર જ એક નાનકડો માળો ગૂંથ્યો. અને જાજલિ, તેમને અનુભવીને પણ, જરાય હલ્યા નહીં.

થોડા સમયમાં માતા પક્ષીએ માળામાં ઈંડાં મૂક્યાં. જાજલિએ વિચાર્યું, "હું હલીશ તો ઈંડાં પડી જશે. હું સ્થિર રહીશ." અને તે તડકા અને વરસાદમાં કોમળ અને ધીરજવાળા બનીને ઊભા રહ્યા.

ઈંડાં ફૂટ્યાં. ગુલાબી અને રુંવાટીવાળાં નાનાં બચ્ચાંએ ડોકિયું કર્યું. તેમનાં માતા-પિતા દાણા અને જીવડાં લઈને આવ-જા કરતાં, અને જાજલિ તેમનાં નાનાં, ભૂખ્યાં ગીત સાંભળતા.

બચ્ચાંને પીંછાં આવ્યાં. તે પાંખો ફફડાવવા લાગ્યાં. પછી એક તેજસ્વી સવારે તે થોડી વાર માટે ઊડી ગયાં, અને સાંજે પાછાં આવ્યાં.

જાજલિએ રાહ જોઈ. દરરોજ નાનાં પક્ષી વધુ દૂર ઊડતાં. છેવટે, એક દિવસ, તે ઊડી ગયાં અને પાછાં ન આવ્યાં. ત્યારે જ જાજલિ ફરી હલ્યા.

તેમણે હાથ લાંબા કર્યા અને આકાશ સામે હસ્યા. પછી તેમના હૃદયમાં એક ગર્વનો વિચાર આવ્યો. "હું કેટલો સારો છું! દુનિયામાં મારા જેટલો ધર્મી બીજો કોઈ નહીં હોય."

એ જ ક્ષણે આકાશમાંથી એક અવાજ આવ્યો. "જાજલિ, ગર્વ ન કરો. તમે વારાણસીના વેપારી તુલાધાર જેટલા જ્ઞાની નથી. અને તે પણ ક્યારેય તમે હમણાં બોલ્યા એમ ન બોલે."

જાજલિને નવાઈ લાગી. "એક વેપારી? મારાથી વધુ જ્ઞાની?" તેમણે જાતે જઈને આ તુલાધારને મળવાનું નક્કી કર્યું.

તે ઘણા દિવસ ચાલીને પવિત્ર નદી ગંગાના કિનારે આવેલા ધમધમતા વારાણસી શહેરમાં પહોંચ્યા. બજારમાં, રંગબેરંગી દુકાનો વચ્ચે, તેમને એક સાદી દુકાન મળી.

ગલ્લા પાછળ તુલાધાર બેઠા હતા, નાના ત્રાજવા પર જડીબુટ્ટી, મસાલા અને મીઠા રસ તોલતા. તેમણે જાજલિને પ્રેમથી નમસ્કાર કર્યા અને સ્વાગત કરવા ઊભા થયા.

"પધારો, જ્ઞાની," તુલાધારે કહ્યું. "હું જાણું છું તમે કેમ આવ્યા છો. તમે એટલા સ્થિર ઊભા રહ્યા કે પક્ષીઓએ તમારા વાળમાં બચ્ચાં ઉછેર્યાં. અને પછી તમારા હૃદયમાં થોડો ગર્વ આવ્યો."

જાજલિની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. "તમને આ કેવી રીતે ખબર? તમે તો ફક્ત વેપારી છો. મને કહો, તમારું રહસ્ય શું છે?"

તુલાધારે હસીને પોતાના ત્રાજવા તરફ આંગળી ચીંધી. "આ જુઓ, મિત્ર. મારો ત્રાજવો સૌ માટે સરખો છે, અમીર હોય કે ગરીબ, નાના હોય કે મોટા, રાજા હોય કે નાનું બાળક."

"હું કોઈને છેતરતો નથી. હું વાણી કે વર્તનથી કોઈ જીવને દુઃખ પહોંચાડતો નથી. હું બધા જીવોનો મિત્ર બનવાનો પ્રયત્ન કરું છું, અને સૌનું ભલું ઇચ્છું છું."

"લોકો મારી પ્રશંસા કરે ત્યારે હું ફુલાતો નથી. લોકો મને ઠપકો આપે ત્યારે હું ગુસ્સે થતો નથી. હું મારા હૃદયને મારા ત્રાજવાનાં બે પલ્લાંની જેમ સમતોલ રાખવાનો પ્રયત્ન કરું છું."

"આ જ મારું આખું રહસ્ય છે," તેમણે ધીમેથી કહ્યું. "દરેક જીવ પ્રત્યે દયાળુ રહેવું, અને સૌ પ્રત્યે ન્યાયી રહેવું, દરરોજ."

જાજલિ ઘણી વાર સુધી ચૂપ રહ્યા. પછી તુલાધારે કહ્યું, "તમને મારી વાત પર વિશ્વાસ ન હોય, તો તમે જેમને આશરો આપ્યો હતો એ પક્ષીઓને પૂછો."

જાજલિએ બૂમ પાડી, અને નાનાં કુલિંગ પક્ષી ફફડતાં નીચે આવ્યાં. પોતાના મીઠા અવાજમાં તેમણે ગાયું, "હા, એ સાચું છે. બીજાને દુઃખ ન પહોંચાડવું એ જ સૌથી મોટી ભલાઈ છે."

જાજલિએ માથું નમાવ્યું. તેમનો ગર્વ ધુમ્મસની જેમ ઓગળી ગયો. તે સમજ્યા કે સાચી ભલાઈ ફક્ત લાંબો સમય સ્થિર ઊભા રહેવામાં નથી, પણ દરરોજની દયા અને ન્યાયમાં છે.

તેમણે તુલાધારનો આભાર માન્યો અને હળવા અને વધુ કોમળ બનીને ઘરે પાછા ગયા. અને જ્યારે પણ તે પક્ષીઓને ગાતાં સાંભળતા, તેમને સમતોલ ત્રાજવાવાળા વેપારી યાદ આવતા.

હવે સૂઈ જા, નાનકડા. તારું હૃદય તુલાધારના ત્રાજવા જેવું ન્યાયી બને, અને તું દરેક જીવનો મિત્ર બને.

આગળની વાર્તા વાંચો →સ્વર્ગના દ્વારે રાજા અને કૂતરો

મહાભારત માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

તમારી કઈ નાની, રોજની દયા તમારું બાળક તમને જોઈને શીખે એવું તમે ઇચ્છો છો?

સંકલ્પ: મારી રોજની દયા સાચી ભલાઈ છે, અને તે પૂરતી છે.

આશીર્વાદ: નાનકડા, તારું હૃદય તુલાધારના ત્રાજવા જેવું ન્યાયી બને, અને તું દરેક જીવનો મિત્ર બને.

પાત્રો

જાજલિ
— ગર્વ છોડતાં શીખતા ધીરજવાળા ઋષિ.
તુલાધાર
— જેનો ત્રાજવો સૌ માટે સરખો છે એવા ન્યાયી વેપારી.
કુલિંગ પક્ષીઓ
— વાર્તાનો પાઠ ગાતા નાના મહેમાનો.

બોધ

ગર્વ કરતાં દરેક જીવ પ્રત્યે ન્યાય અને દયા વધુ મહત્ત્વનાં છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

નાનકડા, તારું હૃદય ન્યાયી બને, અને તું દરેક જીવનો મિત્ર બને.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

તુલાધારની જેમ આપણે સૌ પ્રત્યે ન્યાયી કેવી રીતે રહી શકીએ?

સ્રોત: મહાભારત, શાંતિ પર્વ (મોક્ષધર્મ), તુલાધાર–જાજલિ સંવાદ

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

જાજલિ અને વેપારી તુલાધાર વાર્તા શું શીખવે છે?

માળો બાંધતાં પક્ષીઓ સાથેની જાજલિની ધીરજ સુંદર છે, પણ તુલાધાર બતાવે છે કે ભલાઈ સાદી, રોજની ન્યાયવૃત્તિ અને સૌ પ્રત્યેની દયામાં વસે છે. મોટી સિદ્ધિઓ કરતાં નમ્રતા અને સમતોલ હૃદય વધુ મહત્ત્વનાં છે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ें

કોઈ સગર્ભાને મોકલો