Mahabharata · વાર્તા સંગ્રહ
કૌશિક અને જ્ઞાની ગૃહસ્થ
યુવાન તપસ્વી કૌશિક જલદી ગુસ્સે થાય છે, અને એક સ્ત્રી પોતાના પતિની સંભાળ લે ત્યાં સુધી તેને રાહ જોવી પડે છે. તે તેને સાચી ફરજ શીખવા મિથિલાના નમ્ર વેપારી ધર્મવ્યાધ પાસે મોકલે છે.
વાર્તાની શીખ: પવિત્રતા પ્રામાણિક કામ અને પરિવાર માટેનાં નાનાં પ્રેમભર્યાં કામોમાં રહે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- કૌશિક, જ્ઞાની સ્ત્રી, ધર્મવ્યાધ
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાભારત
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: મહાભારત, Vana પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
વ્યાધ ગીતા તરીકે ઓળખાતો ઉપદેશ મહાભારતના વનપર્વમાંથી આવે છે, જ્યાં ઋષિ માર્કંડેય યુધિષ્ઠિરને કહે છે કે કૌશિક નામના અભિમાની યુવાન તપસ્વીને મિથિલાના એક નમ્ર વેપારી પાસે શીખવા મોકલવામાં આવ્યો હતો. ભારતીય વિચારમાં, સ્વામી વિવેકાનંદ સહિત, તેને ઘણી વાર એ વાતના પુરાવા તરીકે ટાંકવામાં આવે છે કે પવિત્રતા સામાન્ય ઘરગથ્થુ ફરજોમાં રહી શકે. તેને અનોખી બનાવે છે અણધાર્યા ગુરુઓની તેની સાંકળ: પહેલાં પોતાના થાકેલા પતિની સંભાળ લેતી એક સ્ત્રી કૌશિકના ગુસ્સાને પારખી લે છે, પછી ધર્મવ્યાધ બતાવે છે કે પોતાના હાથે વૃદ્ધ માતા-પિતાની સેવા કરવી એ જ તેની પૂજા છે. વાર્તા કૌશિક ઉતાવળે પોતાનાં માતા-પિતા પાસે ઘરે જાય ત્યાં પૂરી થાય છે. થનારી માતા માટે, આ એક કોમળ યાદ છે કે રોજની પ્રેમભરી સંભાળ પોતે જ પવિત્ર કામ છે.
આ વાર્તા પવિત્રતાના વિચારને ઊલટાવી દે છે: વ્યસ્ત પત્ની અને બજારનો વેપારી જંગલમાં બેઠેલા વિદ્વાન કરતાં વધુ જાણે છે. તે સાદી, પ્રેમભરી ફરજ અને માતા-પિતાની સંભાળનું સન્માન કરે છે.
ક્રોધ એ આપણી અંદર રહેતો શત્રુ છે.
ઘણા સમય પહેલાં કૌશિક નામનો એક યુવાન બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તેણે ઘણાં વર્ષો સુધી વેદોનો અભ્યાસ કર્યો હતો, અને ઘરથી દૂર, વૃક્ષો નીચે પ્રાર્થનામાં તેના દિવસો વીતતા.
એક બપોરે તે એક ઊંચા ઝાડ નીચે બેસીને પાઠ કરતો હતો. ઉપર એક ડાળી પર બગલો બેઠો હતો, અને થોડી ચરક તેના માથા પર પડી.
કૌશિકે ગુસ્સાથી ઉપર જોયું, અને તેની તપસ્યાના બળથી તેની તીખી નજર એટલી જોરદાર હતી કે બગલો નીચે જમીન પર પડી ગયો. કૌશિકનો ગુસ્સો તરત જ દુઃખમાં ઓગળી ગયો.
"મેં આ શું કર્યું?" તેણે ધીમેથી કહ્યું. "મારા ગુસ્સાએ એક નાનકડા જીવને દુઃખ પહોંચાડ્યું, જેનો કોઈ ખરાબ ઇરાદો ન હતો." તે ભારે હૃદયે એકદમ સ્થિર બેસી રહ્યો.
તે દિવસે પછીથી તે ગામમાં ભિક્ષા માગવા ગયો, જેમ ફરતા વિદ્યાર્થીઓ કરતા. તે એક ઘર આગળ અટક્યો અને બોલ્યો, "મા, કૃપા કરીને ભિક્ષા આપો."
અંદરથી એક સ્ત્રીએ જવાબ આપ્યો, "કૃપા કરીને જરા રાહ જુઓ, મહારાજ." પણ ત્યારે જ તેનો પતિ થાકેલો અને ભૂખ્યો ઘરે આવ્યો, અને તે પહેલાં તેની સંભાળ લેવા વળી.
તેણે તેના પગ ધોયા, પાણી આપ્યું, અને હૂંફાળા સ્મિત સાથે ભોજન પીરસ્યું. ત્યાર પછી જ તેને દરવાજે રાહ જોતો યુવાન યાદ આવ્યો.
તે ઉતાવળે ભોજન લઈને બહાર આવી. કૌશિકનો ચહેરો લાલ હતો. "તમે મને રાહ જોવડાવી," તેણે કહ્યું. "તમને ખબર નથી હું કોણ છું?"
સ્ત્રીએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો. "માફ કરજો, મહારાજ. મારા પતિ થાકીને ઘરે આવ્યા, અને તેમની સંભાળ લેવી એ મારી ફરજ છે. પણ કૃપા કરીને મારી સામે એવી રીતે ન જુઓ જેમ તમે બગલા સામે જોયું હતું. હું ઝાડ નીચેનું પક્ષી નથી."
કૌશિકનું મોં ખુલ્લું રહી ગયું. તેને બગલા વિશે કેવી રીતે ખબર પડી? તેણે તો કોઈને કહ્યું ન હતું.
તેણે પ્રેમથી કહ્યું, "ક્રોધ એ આપણી અંદર રહેતો શત્રુ છે. જો તમારે સાચી ફરજ વિશે વધુ શીખવું હોય, તો મિથિલા નગરમાં જાઓ. ત્યાં ધર્મવ્યાધ નામના એક માણસ રહે છે. તેઓ તમને શીખવશે."
કૌશિકે તેનો આભાર માન્યો અને તરત નીકળી પડ્યો. ખેતરો અને જંગલોમાંથી તે ઘણા દિવસ ચાલ્યો, ત્યાં સુધી કે તે ચમકતી બજારની શેરીઓવાળા ધમધમતા મિથિલા નગરે પહોંચ્યો.
તેણે ધર્મવ્યાધ વિશે પૂછ્યું, અને તેને બજારની એક વ્યસ્ત દુકાને લઈ જવામાં આવ્યો. ત્યાં એક સાદો, માયાળુ માણસ બેઠો હતો, જે પોતાના પિતા અને દાદાની જેમ માલ વેચતો હતો.
વેપારીએ કૌશિકને જોતાં જ ઊભા થઈને નમન કર્યું. "આવો, મહારાજ. હું જાણું છું કે તમે કેમ આવ્યા છો. એ સારી સ્ત્રીએ તમને મારી પાસે મોકલ્યા છે."
કૌશિક ફરી નવાઈ પામ્યો. ધર્મવ્યાધે તે દિવસ માટે દુકાન બંધ કરી અને યુવાનને પોતાના ઘરે લઈ ગયો, ફૂલોની સુગંધથી ભરેલું એક સાદું, સ્વચ્છ ઘર.
અંદર એક વૃદ્ધ પુરુષ અને એક વૃદ્ધ સ્ત્રી નરમ ગાદી પર આરામ કરતાં બેઠાં હતાં. ધર્મવ્યાધે નમીને તેમના પગ સ્પર્શ્યા. તેણે કહ્યું, "આ મારાં માતા અને પિતા છે. તેઓ મારા દેવ છે."
કૌશિકે જોયું કે વેપારીએ પોતાનાં માતા-પિતાને તાજું પાણી આપ્યું, ગરમ સાંજે તેમને પંખો નાખ્યો, અને પોતે એક કોળિયો ખાય તે પહેલાં પોતાના હાથે તેમને ભોજન પીરસ્યું.
"હું મારું કામ પ્રામાણિકતાથી કરું છું," ધર્મવ્યાધે કહ્યું. "હું ક્યારેય કોઈને છેતરતો નથી. હું સાચું બોલું છું, જે આપી શકું તે આપું છું, અને પૂરા હૃદયથી મારાં માતા-પિતાની સેવા કરું છું. એ જ મારી બધી પવિત્રતા છે."
તેઓએ મોડી રાત સુધી દયા, સત્ય અને સંયમ વિશે વાતો કરી. નમ્ર વેપારી એટલા ઊંડા જ્ઞાનથી બોલ્યો કે કૌશિક એક બાળકની જેમ સાંભળતો રહ્યો.
પછી ધર્મવ્યાધે તેની સામે પ્રેમથી જોયું. "મને કહો, કૌશિક, તમારાં પોતાનાં માતા-પિતા ક્યાં છે?"
કૌશિકે આંખો નીચી કરી. "અભ્યાસ અને પ્રાર્થના માટે હું તેમને છોડી આવ્યો. હવે તેઓ વૃદ્ધ છે, અને એકલાં છે."
વેપારીએ ધીમેથી કહ્યું, "તેઓ તમારા માટે રડ્યાં છે. જો તમે ઘરે જઈને તેમની સંભાળ લેશો, તો તમારી પ્રાર્થનાઓનું મૂલ્ય વધી જશે. તેમનો આનંદ જ સૌથી મોટી પૂજા છે."
કૌશિકની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યાં. તેણે જ્ઞાની વેપારીને નમન કર્યું અને ખેતરો અને જંગલોમાંથી પાછો ચાલ્યો, પહેલાં કરતાં વધુ ઝડપથી.
જ્યારે તે ઘરે પહોંચ્યો, ત્યારે તેનાં વૃદ્ધ માતા-પિતાએ તેને બાથમાં લેવા હાથ ફેલાવ્યા. જીવનભર તેણે પ્રેમથી તેમની સેવા કરી, અને છેવટે તેનું હૃદય શાંત થયું.
હવે સૂઈ જા, નાનકડા બાળ. પવિત્રતા નાનાં પ્રેમભર્યાં કામોમાં રહે છે, જે રોજ, આપણને વહાલથી સાચવનારા લોકો માટે કરાય છે.
મહાભારત માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
પરિવારની સંભાળનું કયું નાનું રોજનું કામ તમને એક શાંત પ્રાર્થના જેવું લાગે છે?
સંકલ્પ: મારાં રોજનાં સંભાળનાં કામો પવિત્ર છે.
આશીર્વાદ: તું તને પ્રેમ કરનારાઓનું સન્માન કરતાં મોટું થાય, અને તેમનો આનંદ તારા હૃદયને ભરી દે.
પાત્રો
- કૌશિક
- — એક યુવાન સાધક, જે શીખે છે કે ઘરમાંનો પ્રેમ પવિત્ર છે.
- જ્ઞાની સ્ત્રી
- — એક શાંત પત્ની, જેની પ્રેમભરી સંભાળ તેને ઊંડું જ્ઞાન આપે છે.
- ધર્મવ્યાધ
- — એક નમ્ર વેપારી, જે પોતાનાં વૃદ્ધ માતા-પિતાને દેવ માનીને સેવા કરે છે.
બોધ
પવિત્રતા પ્રામાણિક કામ અને પરિવાર માટેનાં નાનાં પ્રેમભર્યાં કામોમાં રહે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા બાળ, એકબીજા માટેનો આપણો પ્રેમ જ આપણી પૂજા છે. તું કોમળ હાથે પરિવારની સંભાળ લેતાં મોટું થાય.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ધર્મવ્યાધે કોને પોતાના દેવ કહ્યા?
સ્રોત: મહાભારત, વનપર્વ (વ્યાધ ગીતા, માર્કંડેય દ્વારા કહેવાયેલી)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- નકુલ અને સહદેવ, જોડિયા પાંડવો
મળતી આવતી વાર્તા
નકુલ અને સહદેવ બતાવે છે કે જોડિયાં અદ્ભુત રીતે જુદાં હોવા છતાં ઊંડે સુધી નજીક રહી શકે છે. તેમની કથા દરેક બાળકની પોતાની ભેટ અને બંને વચ્ચે સરખે ભાગે વહેંચાતા પરિવારના પ્રેમને ઊજવે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
કૌશિક અને જ્ઞાની ગૃહસ્થ વાર્તા શું શીખવે છે?
આ વાર્તા પવિત્રતાના વિચારને ઊલટાવી દે છે: વ્યસ્ત પત્ની અને બજારનો વેપારી જંગલમાં બેઠેલા વિદ્વાન કરતાં વધુ જાણે છે. તે સાદી, પ્રેમભરી ફરજ અને માતા-પિતાની સંભાળનું સન્માન કરે છે.