Mahabharata · વાર્તા સંગ્રહ
સાવિત્રી માટે રાજા અશ્વપતિની પ્રાર્થના
મદ્રના રાજા અશ્વપતિ સંતાન માટે તરસે છે અને અઢાર વર્ષ ધીરજથી પ્રાર્થના કરે છે. દેવી સાવિત્રી પવિત્ર અગ્નિમાંથી પ્રગટ થાય છે અને એમને આશીર્વાદ આપે છે.
વાર્તાની શીખ: ધીરજભરી, આશાભરી પ્રાર્થના એક શાંત પ્રકારની શક્તિ છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- રાજા અશ્વપતિ, રાણી માલવી, દેવી સાવિત્રી, રાજકુમારી સાવિત્રી
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાભારત
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: મહાભારત, Vana પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
મોટા ભાગના લોકો સાવિત્રીને એવી વધૂ તરીકે ઓળખે છે જેની ભક્તિને વટ સાવિત્રીએ માન અપાય છે અને કરવા ચોથના મેળાવડામાં યાદ કરાય છે, પણ મહાભારત એની કથા ઘણી વહેલી શરૂ કરે છે. વન પર્વમાં ઋષિ માર્કંડેય યુધિષ્ઠિરને મદ્રના રાજા અશ્વપતિની વાત કહે છે, જેમણે સાદું ભોજન લઈને અઢાર વર્ષ સુધી દેવી સાવિત્રીને એક લાખ આહુતિઓ આપી, ત્યારે દેવીએ એમને દીકરીનું વરદાન આપ્યું. આ શરૂઆત ભાગ્યે જ અલગથી કહેવાય છે, છતાં એ પ્રસિદ્ધ કથાનું સંપૂર્ણ પ્રવેશદ્વાર છે: માતા-પિતાને આશીર્વાદ આપનાર દેવીના નામ પરથી નામ પામેલું બાળક, ધીરજ અને વિશ્વાસથી ભરેલા ઘરમાં ઊછરેલું. ગર્ભાવસ્થામાં વાંચતાં, એ બાળક આવે તે પહેલાં ઘણા પરિવારો જે લાંબી આશાઓ રાખે છે તેને, અને બાળકને આવકારવાના આનંદને માન આપે છે.
અશ્વપતિ ગુસ્સા કે કડવાશ વિના અઢાર વર્ષ રાહ જુએ છે, જે બતાવે છે કે ધીરજ અને સ્થિર ભક્તિ પોતે જ એક પ્રકારની શક્તિ છે. એમની દીકરી લાંબી ઇચ્છા પછી મળેલી ભેટ તરીકે આવે છે, અને તેઓ વિશ્વાસથી એને પોતાનો માર્ગ પસંદ કરવા દે છે.
દરેક ધીરજભરી પ્રાર્થના ખીલવાની રાહ જોતો બગીચો છે.
ઘણા સમય પહેલાં, મદ્રના લીલાછમ દેશમાં અશ્વપતિ નામના એક રાજા રહેતા હતા. તેઓ કોમળ અને સત્યવાદી હતા, અને જેમ ખેડૂત પોતાનાં ખેતરોને પ્રેમ કરે તેમ પોતાની પ્રજાને પ્રેમ કરતા.
એમના મહેલમાં પહોળાં આંગણાં, ઠંડા ફુવારા અને મોગરાના બગીચા હતા. છતાં મહેલ શાંત હતો, કારણ કે રાજા અને એમનાં રાણી માલવીને કોઈ સંતાન નહોતું.
સાંજે રાજા બગીચામાં ખાલી હીંચકા પાસેથી પસાર થતા. તેઓ એનું દોરડું હળવેથી સ્પર્શતા અને પહેલા તારાઓ તરફ ઉપર જોતા.
"જો ક્યારેય કોઈ નાનકડું અમારી પાસે આવે," તેઓ ધીમેથી કહેતા, "તો હું તે બાળકને દયાળુ બનવાનું, અને સાચું બોલવાનું શીખવીશ."
એક સવારે અશ્વપતિએ પોતાના સમજદાર મંત્રીઓને બોલાવ્યા. "હું એક વ્રત લઈશ," એમણે કહ્યું. "હું સાદું જીવન જીવીશ અને રોજ પ્રાર્થના કરીશ. ત્યાં સુધી તમારે રાજ્યની સંભાળ રાખવાની છે."
એટલે રાજાએ પોતાનું સમૃદ્ધ ભોજન અને નરમ પથારી બાજુએ મૂકી દીધાં. તેઓ દિવસના છઠ્ઠા પહોરે ફક્ત થોડું જ જમતા. તેઓ સવાર પહેલાં ઊઠતા અને ઠંડી નદીમાં સ્નાન કરતા.
દરરોજ સવારે તેઓ પવિત્ર અગ્નિ પાસે બેસતા અને અનાજ અને ઘીની આહુતિ આપતા, પવિત્ર સાવિત્રી મંત્રનો જાપ કરતા, સૂરજના તેજસ્વી પ્રકાશની પ્રાર્થના.
મહાભારત કહે છે કે એમણે એક લાખ આહુતિઓ આપી. દિવસો મહિના બન્યા, અને મહિના વર્ષો. આંબા પર મોર આવ્યા અને ફળ આવ્યાં, ફરી મોર આવ્યા અને ફરી ફળ આવ્યાં.
ઘણી સવારે રાણી હાથ જોડીને એમની બાજુમાં બેસતાં. ક્યારેક અગ્નિ તડતડ કરતો અને ધુમાડો કોમળ રાખોડી રિબનની જેમ વળ ખાતો આકાશમાં ચડતો.
મદ્રના લોકો પોતાના રાજાને વધુ પ્રેમ કરવા લાગ્યા. "જુઓ, તેઓ કેટલા ધીરજવાન છે," તેઓ કહેતા. "તેઓ ગુસ્સે કે કડવા નથી થતા. તેઓ ફક્ત રોજ, હળવેથી, પ્રાર્થના કરતા રહે છે."
આ રીતે અઢાર વર્ષ વીતી ગયાં. પછી એક ઝળહળતી સવારે, રાજા જ્વાળાઓમાં ઘી રેડતા હતા ત્યારે, અગ્નિ સોનેરી કમળ જેવો તેજસ્વી બની ગયો.
એ પ્રકાશમાંથી સ્વયં દેવી સાવિત્રી બહાર આવ્યાં. તેઓ ઝળહળતાં અને સ્મિત કરતાં હતાં, અને એમનો અવાજ સવારના વરસાદ જેવો કોમળ હતો.
"રાજા અશ્વપતિ," એમણે કહ્યું, "હું તમારી પવિત્રતા, તમારી ધીરજ અને તમારી સત્યનિષ્ઠાથી પ્રસન્ન છું. મારી પાસે આશીર્વાદ માંગો."
રાજાએ માથું નમાવ્યું. "માતા," એમણે કહ્યું, "હું ફક્ત એવાં સંતાન ઇચ્છું છું જે અમારા પરિવાર અને અમારા દેશમાં આનંદ અને ભલાઈ લાવે."
દેવીએ સ્મિત કર્યું. "મેં સર્જનહાર બ્રહ્માને તમારા વિશે પહેલેથી કહી દીધું છે," એમણે કહ્યું. "જલદી જ તમારે ત્યાં ખૂબ તેજસ્વી દીકરીનો જન્મ થશે. તે સમજદાર અને સારી હશે."
પછી પ્રકાશ પાછો જ્વાળાઓમાં સમાઈ ગયો, અને સવારનાં પક્ષીઓ ફરી ગાવા લાગ્યાં.
રાજા ઉતાવળે રાણી પાસે ગયા, અને બંનેએ મોગરા નીચે એકબીજાનો હાથ પકડ્યો. જલદી જ રાણીએ પોતાની અંદર પ્રકાશના બીજ જેવું એક નાનકડું જીવન વધતું અનુભવ્યું.
એ આખા મહિનાઓ દરમિયાન મહેલ કોમળ ગીતોથી ગુંજતો રહ્યો. રાણી બગીચામાં આરામ કરતાં, મીઠાં ફળ ખાતાં, અને દરરોજ રાતે ભલાઈની વાર્તાઓ સાંભળતાં.
દીકરીનો જન્મ થયો ત્યારે એનું મુખ સૂર્યોદય વખતના કમળ જેવું ઝળહળતું હતું. "તે દેવી સાવિત્રીની ભેટ છે," રાજાએ આનંદનાં આંસુ ભરેલી આંખે કહ્યું. "આપણે એનું નામ સાવિત્રી રાખીશું."
નાનકડી સાવિત્રી બીજના ચંદ્રની જેમ મોટી થઈ, રોજ થોડી વધુ તેજસ્વી. એને બગીચા, ગાયો, ગાતા પૂજારીઓ અને પોતાના પિતાની ધીરજભરી પ્રાર્થનાની વાતો ખૂબ ગમતી.
તે એટલી તેજસ્વી અને સમજદાર યુવતી બની કે લોકો કહેતા કે તે દેવીની સોનેરી મૂર્તિ જેવી લાગે છે. એનું હૃદય સ્થિર અને દયાળુ હતું.
એક દિવસ એના પિતાએ કહ્યું, "મારી દીકરી, તું પોતાનો માર્ગ પસંદ કરી શકે એટલી સમજદાર છે. દુનિયામાં જા, જંગલો અને પવિત્ર સ્થળોમાંથી યાત્રા કર, અને જે પતિ પર તારું હૃદય વિશ્વાસ કરે તેને પસંદ કરજે."
એટલે સાવિત્રી વૃદ્ધ મંત્રીઓ સાથે સોનેરી રથમાં નીકળી પડી. એ એક પ્રસિદ્ધ યાત્રાની શરૂઆત છે, જે એની માતાઓ અને દાદીઓ આજે પણ કરવા ચોથ અને વટ સાવિત્રીએ કહે છે.
અને બગીચાનો હીંચકો ફરી ક્યારેય ખાલી ન રહ્યો. હળવેથી સૂઈ જા, મારા નાનકડા. દરેક ધીરજભરી પ્રાર્થના ખીલવાની રાહ જોતો બગીચો છે.
મહાભારત માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારું બાળક તમારી પાસે આવ્યું તે પહેલાં તમે કઈ આશાઓ અને પ્રાર્થનાઓ મનમાં રાખી હતી?
સંકલ્પ: મારું બાળક લાંબી ઇચ્છા પછી મળેલી ભેટ છે, અને હું આ નાનકડાને ધીરજ અને આનંદથી આવકારું છું.
આશીર્વાદ: તું સૂર્યોદય વખતના કમળની જેમ ઝળહળે અને સાવિત્રીની જેમ સમજદાર, દયાળુ અને સ્થિર બને.
પાત્રો
- રાજા અશ્વપતિ
- — એક સત્યવાદી રાજા જેમની ધીરજ ક્યારેય કડવી નથી બનતી.
- રાણી માલવી
- — એમની બાજુમાં પ્રાર્થના કરનાર અને દીકરીને આવકારનાર કોમળ રાણી.
- દેવી સાવિત્રી
- — આશીર્વાદ લઈને અગ્નિમાંથી પ્રગટ થનાર તેજસ્વી દેવી.
- રાજકુમારી સાવિત્રી
- — લાંબી ઇચ્છા પછી મળેલી દીકરી, જે સમજદાર અને સ્થિર બને છે.
બોધ
ધીરજભરી, આશાભરી પ્રાર્થના એક શાંત પ્રકારની શક્તિ છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, તારી આશા રાખી હતી અને તારા માટે પ્રાર્થના કરી હતી, અને અહીં તારું ખૂબ સ્વાગત છે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
એવી કઈ વસ્તુ છે જેની તેં લાંબા સમય સુધી રાહ જોઈ હોય?
સ્રોત: મહાભારત, વન પર્વ, પતિવ્રતા-માહાત્મ્ય (સાવિત્રી ઉપાખ્યાન)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- મંકણક, નાચતા ઋષિ
મળતી આવતી વાર્તા
મંકણકનો આનંદ સાચો અને સુંદર છે, છતાં શિવ હળવેથી યાદ અપાવે છે કે દરેક ભેટ કંઈક વધુ મોટામાંથી આવે છે. આ કથા આનંદ અને નમ્રતાને સાથે રાખે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
સાવિત્રી માટે રાજા અશ્વપતિની પ્રાર્થના વાર્તા શું શીખવે છે?
અશ્વપતિ ગુસ્સા કે કડવાશ વિના અઢાર વર્ષ રાહ જુએ છે, જે બતાવે છે કે ધીરજ અને સ્થિર ભક્તિ પોતે જ એક પ્રકારની શક્તિ છે. એમની દીકરી લાંબી ઇચ્છા પછી મળેલી ભેટ તરીકે આવે છે, અને તેઓ વિશ્વાસથી એને પોતાનો માર્ગ પસંદ કરવા દે છે.