Mahabharata · વાર્તા સંગ્રહ
નળ ઋતુપર્ણ પાસેથી પાસાનું રહસ્ય શીખે છે
રાજા નળ બાહુક નામે વેશ બદલીને રાજા ઋતુપર્ણના સારથિ તરીકે રહે છે. તે પવનની જેમ દોડતા ઘોડાઓ સાથે ઋતુપર્ણને એક જ દિવસમાં વિદર્ભ પહોંચાડે છે.
વાર્તાની શીખ: આપણે આપણી કળા વહેંચીએ ત્યારે સૌ વધારે જ્ઞાની બને છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- નળ (બાહુક), રાજા ઋતુપર્ણ, દમયંતી
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાભારત
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 5–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: મહાભારત, Vana પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
નલોપાખ્યાન, એટલે નળ અને દમયંતીની કથા, મહાભારતના વન પર્વમાં કહેવાઈ છે અને તેણે આખા ભારતમાં કાવ્યો અને નાટકોને પ્રેરણા આપી છે, જેમાં શ્રીહર્ષનું સંસ્કૃત મહાકાવ્ય નૈષધીયચરિત પણ છે. આ પ્રસંગ તેના સુખદ અંતની નજીક આવે છે, જ્યારે સારથિ બાહુકના વેશમાં નળ રાજા ઋતુપર્ણને એક જ દિવસમાં વિદર્ભ પહોંચાડે છે. તેને યાદગાર બનાવે છે ભેટોની મૈત્રીભરી આપ-લે: ઋતુપર્ણ બહેડાના ઝાડ પરનું દરેક પાંદડું અને ફળ ગણી બતાવે છે અને 'પાસાનું હૃદય' વહેંચે છે, જ્યારે બાહુક ઘોડાઓ સાથેની પોતાની ગુપ્ત રીત વહેંચે છે. એ આપ-લેથી નળનું લાંબું દુઃખ વરસાદ પછીના વાદળની જેમ દૂર થાય છે, અને તે જલદી દમયંતીને ફરી મળે છે. ગર્ભાવસ્થામાં તે મુશ્કેલીઓ પસાર થવાની અને પરિવારો ફરી ભેગા થવાની આશાભરી કથા છે.
બે વ્યક્તિઓ એકબીજા પાસે ન હોય એવી ભેટ વહેંચે છે, અને બંને વધારે સમૃદ્ધ બને છે. નળ શીખે છે તે જ ક્ષણે તેનું લાંબું દુઃખ દૂર થાય છે, એ કોમળ યાદ અપાવે છે કે વિકાસ અને આપ-લે એક વખતના દુઃખને રુઝાવી શકે છે.
મારા પર વિશ્વાસ રાખો. આ ઘોડાઓના પગમાં પવન છે
અયોધ્યા નગરમાં ઋતુપર્ણ નામે એક રાજા રહેતા હતા, અને તેમના તબેલામાં બાહુક નામનો એક ઠીંગણો, સાદો દેખાતો સારથિ કામ કરતો હતો.
કોઈને ખબર નહોતી કે બાહુક ખરેખર રાજા નળ હતો, જુદા રૂપમાં છુપાયેલો, પોતાની મુશ્કેલીઓ પૂરી થાય તેની રાહ જોતો અને પોતાની રાણી દમયંતીને યાદ કરતો.
દૂર વિદર્ભમાં દમયંતી પણ તેને યાદ કરતી હતી. તેણે પવનની જેમ રથ હાંકતા એક સારથિની વાતો સાંભળી હતી, અને તેને વિચાર આવ્યો, "શું એ મારા નળ હશે?"
એટલે તેણે એક હોશિયાર યોજના બનાવી. તેણે રાજા ઋતુપર્ણ પાસે સંદેશવાહક મોકલીને ખબર આપી: "રાજકુમારી દમયંતી આવતી કાલે સૂર્યોદયે ફરી પતિ પસંદ કરશે."
ઋતુપર્ણને જવું હતું, પણ વિદર્ભ ખૂબ દૂર હતું, ઘણા દિવસોના રસ્તે. "બાહુક," તેમણે કહ્યું, "શું તું મને એક જ દિવસમાં ત્યાં પહોંચાડી શકે?"
બાહુકનું હૃદય ઉછળી પડ્યું. "પહોંચાડી શકું, મહારાજ," તેણે શાંતિથી કહ્યું. મનમાં તેણે વિચાર્યું, "શું થઈ રહ્યું છે તે મારે જાતે જોવું જ પડશે."
તે તબેલામાં ફર્યો અને ચાર ઘોડા પસંદ કર્યા. તેઓ પાતળા અને હાડકાંવાળા હતા, અને રાજાએ ભવાં ચડાવ્યાં. "આ? આ તો કેટલા નબળા દેખાય છે!"
"મારા પર વિશ્વાસ રાખો. આ ઘોડાઓના પગમાં પવન છે," બાહુકે કહ્યું. તેણે તેમના કાનમાં ધીમેથી વાત કરી અને તેમનાં નાક પર હાથ ફેરવ્યો, અને ઘોડા ખુશ થઈને ફૂંફાડા મારવા લાગ્યા.
ઋતુપર્ણ રથમાં ચડ્યા. બાહુકે લગામ પકડી. અને પછી તેઓ ઊડ્યા.
રથ એટલો ઝડપથી દોડ્યો કે ઝાડ લીલી લકીરો બની ગયાં. નદીઓ રિબન જેવી ઝબકીને પસાર થઈ ગઈ. આકાશમાં પક્ષીઓ પાછળ રહી ગયાં.
રાજાનો દુપટ્ટો ખભા પરથી સરકીને ઊડી ગયો. "થોભ!" તેઓ બોલ્યા. "મને મારો દુપટ્ટો લેવા દે!"
બાહુક ધીમેથી હસ્યો. "મહારાજ, આપનો દુપટ્ટો તો ઘણો, ઘણો પાછળ રહી ગયો છે. હવે આપણે પાછા ફરી શકીએ નહીં."
ઋતુપર્ણ નવાઈ પામ્યા. "મેં કોઈને તારી જેમ રથ હાંકતા નથી જોયો," તેમણે કહ્યું. "પણ મારી પાસે પણ એક ભેટ છે. પેલું ઝાડ જો."
રસ્તાની બાજુમાં એક મોટું બહેડાનું ઝાડ ઊભું હતું, તેની ડાળીઓ પાંદડાં અને ફળોથી લચેલી હતી.
"હું તને બરાબર કહી શકું કે એ ઝાડ પર કેટલાં પાંદડાં અને ફળ છે," રાજાએ કહ્યું, "એક એક ગણ્યા વિના." અને તેમણે આંકડા કહ્યા.
બાહુકને વિશ્વાસ જ ન થયો. તેણે ઘોડા થોભાવ્યા, નીચે ઊતર્યો, અને પાંદડે પાંદડું, ફળે ફળ ગણવા લાગ્યો, જ્યારે રાજા અધીરાઈથી રાહ જોતા રહ્યા.
ગણવાનું પૂરું થયું ત્યારે તેણે નવાઈથી ઉપર જોયું. "આંકડા બિલકુલ સાચા છે! મહારાજ, આપને આ કેવી રીતે ખબર પડે છે?"
ઋતુપર્ણે સ્મિત કર્યું. "હું આંકડાનું રહસ્ય જાણું છું. એ જ રહસ્ય પાસાની રમતનું હૃદય છે."
બાહુકની આંખો ચમકી. પાસાની રમતે જ તેની પાસેથી બધું છીનવી લીધું હતું. "કૃપા કરીને મને આ રહસ્ય શીખવો," તેણે કહ્યું, "અને હું આપને ઘોડાઓનું રહસ્ય શીખવીશ."
એટલે ઝાડ નીચે રાજાએ પાસાનું હૃદય બાહુકના કાનમાં ધીમેથી કહ્યું. અને બાહુકે ઘોડાઓ વિશે જે કંઈ જાણતો હતો તે બધું શીખવવાનું વચન આપ્યું.
નળે રહસ્ય શીખ્યું તે જ ક્ષણે એક અદ્ભુત વાત બની. આટલા લાંબા સમયથી તેના મનને હેરાન કરતો અંધકારમય આત્મા કળિ, નાનો અને થાકેલો બનીને તેનામાંથી બહાર નીકળ્યો, અને બહેડાના ઝાડમાં સરકી ગયો.
નળે ઊંડો શ્વાસ લીધો. તેના હૃદય પરનું ભારે વાદળ જતું રહ્યું હતું. તેને વરસાદ પછીના આકાશ જેવું હળવું, સ્વચ્છ અને આશાભર્યું લાગ્યું.
તે પાછો રથમાં ચડ્યો અને પહેલાં કરતાં વધારે ઝડપથી અને ખુશીથી આગળ હાંક્યો. સાંજ સુધીમાં તેઓ વિદર્ભ પહોંચી ગયા.
મહેલમાં દમયંતીએ રથનાં પૈડાંનો ઊંડો ગડગડાટ સાંભળ્યો. તેણે સ્મિત કર્યું, કારણ કે તે એ અવાજ ઓળખતી હતી. આખી દુનિયામાં ફક્ત એક જ વ્યક્તિ એવો રથ હાંકતી.
થોડી વારમાં નળે કર્કોટકે આપેલાં વસ્ત્રો પહેર્યાં, પોતાનું સાચું રૂપ પાછું મેળવ્યું, અને પોતાની વહાલી દમયંતીને ફરી મળ્યો. પોતાની નવી કળાથી તેણે પોતાનું રાજ્ય પાછું જીત્યું, અને તેઓ શાંતિથી સાથે રહ્યાં.
હવે સૂઈ જા, નાનકડા. તું હંમેશાં શીખવા તૈયાર રહે, વહેંચવા તૈયાર રહે, અને દરેક દુઃખ વરસાદ પછીના વાદળની જેમ હળવું થઈને દૂર થઈ જાય.
મહાભારત માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમે તમારી નજીકની કોઈ વ્યક્તિ સાથે કઈ ભેટની આપ-લે કરી શકો, જેથી તમે બંને આગળ વધો?
સંકલ્પ: હું હંમેશાં શીખતી રહું છું, અને દરેક નવી વાત મને વધારે હળવી બનાવે છે.
આશીર્વાદ: નાનકડા, તું હંમેશાં શીખવા અને વહેંચવા તૈયાર રહે, અને દરેક દુઃખ વરસાદ પછીના વાદળની જેમ હળવું થઈ જાય.
પાત્રો
- નળ (બાહુક)
- — ઘરે પાછો ફરતો ઘોડાઓનો નિષ્ણાત.
- રાજા ઋતુપર્ણ
- — આંકડાની ભેટ ધરાવતા રાજા.
- દમયંતી
- — નળને શોધવા તે હોશિયારીથી ખબર મોકલે છે.
બોધ
આપણે આપણી કળા વહેંચીએ ત્યારે સૌ વધારે જ્ઞાની બને છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, દરેક યાત્રા આપણને ઘરની વધારે નજીક લાવે છે. તને મળનાર દરેક પાસેથી તું શીખતો રહે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
નળ અને ઋતુપર્ણે એકબીજાને શું શીખવ્યું?
સ્રોત: મહાભારત, વન પર્વ (નલોપાખ્યાન)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- કુંતીની શાંત શક્તિ · દિવસ 9
મળતી આવતી વાર્તા
પરંપરા કહે છે કે મહાભારતની દરેક મુશ્કેલીમાં કુંતીની સ્થિરતાએ દીકરાઓને એકસાથે રાખ્યા. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે સંજોગો અનિશ્ચિત લાગે ત્યારે પણ નિકટતાની નાની રોજિંદી ટેવો માતાને વધુ સ્થિર અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
નળ ઋતુપર્ણ પાસેથી પાસાનું રહસ્ય શીખે છે વાર્તા શું શીખવે છે?
બે વ્યક્તિઓ એકબીજા પાસે ન હોય એવી ભેટ વહેંચે છે, અને બંને વધારે સમૃદ્ધ બને છે. નળ શીખે છે તે જ ક્ષણે તેનું લાંબું દુઃખ દૂર થાય છે, એ કોમળ યાદ અપાવે છે કે વિકાસ અને આપ-લે એક વખતના દુઃખને રુઝાવી શકે છે.