Mahabharata · વાર્તા સંગ્રહ
નાનો ભરત સિંહના દાંત ગણે છે
નાનો ભરત પોતાની માતા શકુંતલા સાથે ઋષિ કણ્વના જંગલ-આશ્રમમાં મોટો થાય છે. તે દરેક પ્રાણીને પ્રેમ કરતાં શીખે છે અને તેમની સાથે મિત્રની જેમ રમે છે.
વાર્તાની શીખ: બધાં જીવો માટે પ્રેમથી ભરેલું હૃદય બહાદુર અને મજબૂત બને છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ભરત, શકુંતલા, ઋષિ કણ્વ
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાભારત
- વાંચન સમય
- 5 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
4 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: મહાભારત, Adi પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
શકુંતલા અને રાજા દુષ્યંતના પુત્ર ભરતની કથા મહાભારતના આદિ પર્વમાં અને કાલિદાસના પ્રસિદ્ધ સંસ્કૃત નાટક અભિજ્ઞાનશાકુંતલમ્માં આવે છે, અને પરંપરા મુજબ ભારત દેશનું નામ તેમના પરથી પડ્યું છે. સિંહનાં બચ્ચાં સાથે રમતા નાના છોકરાનું ચિત્ર આ ગ્રંથોમાંથી આવે છે અને અમર ચિત્ર કથા તથા શાળાનાં નાટકોમાં ખૂબ પ્રિય છે. આ પુનઃકથનમાં દ્રશ્ય રમતિયાળ બને છે: ભરત બગાસું ખાતા બચ્ચાને દાંત ગણવા મોઢું ખોલવા કહે છે, અને સિંહણ બસ આંખ પટપટાવે છે. હિંમત કરતાં દયા વધારે મહત્ત્વની છે, એવા શકુંતલાના કોમળ શબ્દો તેને મીઠું હૃદય આપે છે. ગર્ભાવસ્થામાં તે બહાદુર અને કોમળ બંને બાળક ઉછેરવાની આશા આપે છે.
ભરતની હિંમત બળમાંથી નહીં, દયામાંથી જન્મે છે. એ કોમળ યાદ અપાવે છે કે સૌથી બહાદુર હૃદય ઘણી વાર સૌથી પ્રેમાળ હોય છે.
તારી હિંમત સારી છે, પણ તારી દયા એનાથી પણ વધારે સારી છે.
ભરત એક મજબૂત નાનો છોકરો હતો. તેની આંખો તેજસ્વી અને નિર્ભય હતી અને તેનું હાસ્ય મોટું હતું. તે તેની માતા શકુંતલા સાથે જંગલના એક શાંત આશ્રમમાં રહેતો હતો. આશ્રમ એટલે ભણવા અને પ્રાર્થના માટેનું જંગલમાં આવેલું શાંત ઘર. તેમનો આશ્રમ દયાળુ ઋષિ કણ્વનો હતો, જેમના વાળ સફેદ હતા અને અવાજ કોમળ હતો. તે આશ્રમ ઠંડી માલિની નદીના કિનારે, પક્ષીઓથી ભરેલાં ઊંચાં વૃક્ષો વચ્ચે હતો.
શકુંતલા એક પ્રેમાળ માતા હતી. તેના લાંબા વાળમાં ફૂલ રહેતાં અને તેનો અવાજ મીઠો, ગીત જેવો હતો. તે પોતે પણ આ આશ્રમમાં જ મોટી થઈ હતી, અને બધાં પ્રાણીઓ તેને ઓળખતાં હતાં. હરણ તેના હાથમાંથી ખાવા આવતાં, અને તે ચાલતી ત્યારે મોર નાચતા. તેણે પોતાના દીકરાને દરેક જીવને પ્રેમ કરવાનું અને ક્યારેય કોઈને દુઃખ ન પહોંચાડવાનું શીખવ્યું.
ભરત જંગલમાં ઉઘાડા પગે દોડતો મોટો થયો. તે ઝાડ પર ચડતો, નદીમાં તરતો અને ઊંચા ઘાસમાં પતંગિયાં પાછળ દોડતો. તેને અંધારાનો, વીજળીના કડાકાનો કે જંગલનાં મોટાં પ્રાણીઓનો ડર લાગતો નહોતો. હરણ, વાંદરા અને હાથી પણ તેના મિત્રો હતા, અને તે દરેકને નામથી બોલાવતો.
એક તડકાવાળી બપોરે ભરત રોજ કરતાં થોડો વધારે દૂર નીકળી ગયો. એક મોટા પથ્થર પાસે તેણે છાંયડામાં આરામ કરતી એક સિંહણ અને તેનાં બે રુવાંટીવાળાં બચ્ચાં જોયાં. બચ્ચાં ઘાસમાં આળોટતાં હતાં અને એકબીજા પર ગબડતાં હતાં. ભરતની આંખો ચમકી ઊઠી. "નવા મિત્રો!" તેણે ધીમેથી કહ્યું, અને તે સીધો તેમની તરફ દોડ્યો.
સિંહણે માથું ઊંચું કર્યું, પણ ભરતે તેની સામે એટલું પ્રેમથી સ્મિત કર્યું કે તેણે બસ આંખ પટપટાવી અને પાછી સૂઈ ગઈ. ભરત ઘાસમાં બેસી ગયો, અને બચ્ચાં કૂદતાં કૂદતાં તેને સૂંઘવા આવ્યાં. થોડી વારમાં તો બધાં સાથે આળોટતાં અને રમતાં હતાં, અને બચ્ચાંએ તેમની ખરબચડી નાની જીભથી તેનો ચહેરો ચાટ્યો. ભરત ખૂબ હસ્યો.
પછી ભરતને એક મજાનો વિચાર આવ્યો. તેણે મોટા બચ્ચાને ઊંચક્યું, જે મોટું ઊંઘરેટું બગાસું ખાતું હતું. "મોઢું પહોળું કર, મારે તારા દાંત ગણવા છે!" તેણે ખુશીથી કહ્યું. બચ્ચાને આ છોકરો ખૂબ ગમતો હતો, એટલે તેણે ફરી મોઢું ખોલ્યું. ભરતે અંદર ડોકિયું કર્યું અને આંગળીઓ પર ધ્યાનથી ગણવા લાગ્યો. "એક, બે, ત્રણ, ચાર..."
એ જ વખતે આશ્રમના બે મદદગારો તેને શોધતા આવ્યા. નાના છોકરાને સિંહો સાથે બેઠેલો જોઈ તેઓ નવાઈથી ઊભા રહી ગયા. "ભરત!" એકે પ્રેમથી બૂમ પાડી. "હવે ચાલ, સાંજના જમવાનો સમય થવા આવ્યો છે." પણ ભરત બસ હસ્યો. "થોભો," તેણે કહ્યું, "મેં હજી ગણવાનું પૂરું નથી કર્યું!"
મદદગારો હસ્યા અને માથું હલાવ્યું. "આપણે જોયેલો આ સૌથી બહાદુર બાળક છે," એકે ધીમેથી કહ્યું. છેવટે ભરતે ગણવાનું પૂરું કર્યું. "બાર!" તેણે જાહેર કર્યું, જોકે કદાચ તેણે થોડા દાંત ગણવાના રહી ગયા હતા. પછી તેણે બંને બચ્ચાંને થપથપાવ્યાં, સિંહણને વિનયથી નમન કર્યું અને મદદગારો સાથે કૂદતો કૂદતો ઘરે પાછો ગયો.
આશ્રમમાં શકુંતલા ગરમ દૂધ-ભાતનો વાટકો લઈને રાહ જોતી હતી. સિંહનાં બચ્ચાંની વાત સાંભળી તે હસી પડી અને દીકરાને જોરથી ભેટી પડી. "મારા બહાદુર નાનકડા," તેણે કહ્યું. "તારી હિંમત સારી છે, પણ તારી દયા એનાથી પણ વધારે સારી છે. સિંહોએ તારા પર વિશ્વાસ કર્યો કારણ કે તારું હૃદય કોમળ હતું." ઋષિ કણ્વે માથું હલાવ્યું અને પોતાની સફેદ દાઢી પર હાથ ફેરવ્યો.
ભરત એટલો મજબૂત અને નિર્ભય હતો કે આશ્રમના લોકોએ તેનું એક ખાસ નામ પાડ્યું હતું. તેઓ તેને સર્વદમન કહેતા, જેનો અર્થ છે બધાંને શાંત કરી શકનાર. તે રડતા મિત્રને, ડરેલા હરણને, અરે ચીડિયા વાંદરાને પણ શાંત કરી શકતો. એ તેની તાકાતને લીધે નહોતું, પણ તેનું હૃદય પ્રેમથી ભરેલું હતું તેને લીધે હતું.
થોડા સમય પછી ભરતના પિતા, રાજા દુષ્યંત, આશ્રમમાં આવ્યા. તેઓ ઊંચા અને ઉમદા રાજા હતા, જે લાંબા સમયથી પોતાના પરિવારથી દૂર હતા. નાના છોકરાને સિંહનાં બચ્ચાં સાથે નિર્ભય રીતે રમતો જોઈ તેમનું હૃદય ગર્વ અને આનંદથી ભરાઈ ગયું. તેઓ ઘૂંટણિયે બેઠા, અને ભરત દોડીને તેમની બાહોમાં સમાઈ ગયો. શકુંતલાની આંખોમાં ખુશીનાં આંસુ હતાં, અને નાનકડો પરિવાર છેવટે સાથે થયો.
ભરત મોટો થઈને એક જ્ઞાની, બહાદુર અને કોમળ રાજા બન્યો. તેણે ન્યાયથી અને દયાથી રાજ કર્યું, અને જેમ જંગલનાં પ્રાણીઓની સંભાળ રાખી હતી તેમ પોતાની બધી પ્રજાની સંભાળ રાખી. તેનું રાજ્ય એટલું પ્રિય હતું કે આખો દેશ તેના નામ પરથી ભારત કહેવાયો. એ જ નામ આજે પણ આપણો દેશ ધરાવે છે, એક એવું નામ જેનો અર્થ છે ભરતની ભૂમિ.
તે રાત્રે ભરત પોતાની માતા અને પિતાની વચ્ચે નરમ ઊનના ધાબળા નીચે સૂઈ ગયો. બારીની બહાર જંગલ શાંત હતું, અને ક્યાંક સિંહનાં બચ્ચાં પણ પોતાની માતા પાસે ગોળ વળીને સૂતાં હતાં.
નાનકડા, તું પણ ભરત જેવો બહાદુર અને કોમળ બનજે, એવા દયાળુ હૃદય સાથે કે સિંહો પણ તારા પર વિશ્વાસ કરે. તું પ્રેમથી ભરેલા આખા દેશનું નામ સાથે લઈને ચાલે છે.
મહાભારત માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારા માટે કોમળ હિંમત એટલે શું, અને તમે તમારા બાળકને તે કેવી રીતે બતાવી શકો?
સંકલ્પ: મારું બાળક મારા પ્રેમની હૂંફમાં બહાદુર અને કોમળ બનશે.
પાત્રો
- ભરત
- — બધાં પ્રાણીઓનો મિત્ર, બહાદુર અને કોમળ છોકરો.
- શકુંતલા
- — બધાંને દયા શીખવતી પ્રેમાળ માતા.
- ઋષિ કણ્વ
- — જંગલ-આશ્રમના દયાળુ ઋષિ.
બોધ
બધાં જીવો માટે પ્રેમથી ભરેલું હૃદય બહાદુર અને મજબૂત બને છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, તું ભરતની જેમ દરેક જીવને પ્રેમ કરજે. તારું કોમળ હૃદય તને બહાદુર બનાવશે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
નાના ભરતે શું ગણ્યું?
સ્રોત: મહાભારત, આદિ પર્વ (શકુંતલા પ્રસંગ); કાલિદાસનું અભિજ્ઞાનશાકુંતલમ્ પણ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા હળવો ગર્ભાવસ્થા યોગ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
નાનો ભરત સિંહના દાંત ગણે છે વાર્તા શું શીખવે છે?
ભરતની હિંમત બળમાંથી નહીં, દયામાંથી જન્મે છે. એ કોમળ યાદ અપાવે છે કે સૌથી બહાદુર હૃદય ઘણી વાર સૌથી પ્રેમાળ હોય છે.