World · गोष्ट संग्रह
अनान्सी आणि शहाणपणाचं मडकं
अनान्सी कोळी जगातलं सगळं शहाणपण एका मातीच्या मडक्यात गोळा करतो. मडकं पोटाला बांधून तो उंच झाडावर चढू पाहतो, पण घसरत राहतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: शहाणपण वाटल्याने वाढतं, आणि लहान मुलंही आपल्याला शिकवू शकतात.
या गोष्टीत
- पात्रे
- अनान्सी, न्टिकुमा
- मूळ ग्रंथ
- घानाची अशांती (आकान) मौखिक परंपरा, 'जगात शहाणपण कसं आलं'
- वाचनाचा वेळ
- 3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जागतिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
हुशार कोळी क्वाकू अनान्सी हा घानाच्या अशांती (आकान) लोकांचा मोठा खोडकर नायक आहे, आणि त्याच्या गोष्टी कथाकारांसोबत पश्चिम आफ्रिकाभर आणि कॅरिबियनपर्यंत पोहोचल्या. आकान लोकांमध्ये लोककथांना, नायक कोणीही असो, अनेकदा 'अनान्सेसेम', म्हणजे कोळ्याच्या गोष्टी, म्हटलं जातं. ही गोष्ट, जिला कधी 'जगात शहाणपण कसं आलं' म्हणतात, सांगते की कोणा एकाकडे सगळं ज्ञान का नसतं. अनान्सी चलाखीने जिंकतो अशा गोष्टींपेक्षा वेगळं, इथे त्याचाच छोटा मुलगा न्टिकुमा त्याला मात देतो, आणि तो रुसण्याऐवजी स्वतःवरच हसतो. फुटलेलं मडकं प्रत्येक गावात शहाणपण पसरवतं. नम्रता आणि लहानगे कुटुंबात आणत असलेली नवी दृष्टी साजरी करणारी ही गर्भावस्थेत सांगण्यासारखी आनंदी गोष्ट आहे.
ही लाडकी अशांती लोककथा सगळं जाणून घेण्याच्या इच्छेवर हळुवार हसते. ती शिकवते की शहाणपण वाटल्याने वाढतं, आणि आपल्यातले सगळ्यात लहानही सगळ्यात मोठ्यांना शिकवू शकतात.
शहाणपण कधीच एका मडक्यात ठेवायचं नसतं. ते थोडं थोडं सगळ्यांचं असतं.
फार फार पूर्वी, पश्चिम आफ्रिकेच्या उबदार हिरव्या जंगलात, क्वाकू अनान्सी नावाचा एक हुशार छोटा कोळी राहत होता.
अनान्सीला आठ चपळ पाय होते आणि डोकं युक्त्यांनी भरलेलं होतं. त्याला गोष्टी आवडायच्या, खोड्या आवडायच्या, आणि सगळ्यात जास्त, सगळ्यांपेक्षा हुशार असणं आवडायचं.
लोक म्हणतात, त्या काळी शहाणपण सगळीकडे विखुरलेलं होतं, वाऱ्याने उडवलेल्या बियांसारखं. थोडं नदीत, थोडं डोंगरांत, थोडं प्राण्यांच्या आणि गावातल्या माणसांच्या मनात.
एका सकाळी अनान्सी आपल्या जाळ्यावर बसून विचार करू लागला, "मी जगातलं सगळं शहाणपण गोळा करून माझ्याकडेच ठेवलं तर? मग उत्तरांसाठी सगळ्यांना माझ्याकडेच यावं लागेल!"
या कल्पनेने तो इतका खूश झाला की त्याने कोळ्याचा एक छोटासा नाच केला.
मग त्याने एक मोठं, गोल, गुळगुळीत मातीचं मडकं घेतलं आणि प्रवासाला निघाला. तो ठिकठिकाणी गेला, आणि जिथे थोडं शहाणपण सापडलं, तिथे ते उचलून मडक्यात टाकलं.
पाऊस कधी येणार हे जाणणाऱ्या शेतकऱ्यांचं शहाणपण त्याने गोळा केलं. रडणाऱ्या बाळाला कसं शांत करायचं हे जाणणाऱ्या आजींचं शहाणपण गोळा केलं. उत्तम गाठ कशी बांधायची हे जाणणाऱ्या सुगरण पक्ष्याचं शहाणपण गोळा केलं.
मडकं जड, आणखी जड होत गेलं, इतकं भरलं की संध्याकाळच्या अंधुक प्रकाशात ते मंद चमकू लागलं, आतल्या सगळ्या हुशार विचारांनी गुणगुणू लागलं.
"आता," पुढचे पाय एकमेकांवर चोळत अनान्सी म्हणाला, "हे मला अशा जागी लपवायला हवं, जिथे कोणालाच कधी सापडणार नाही."
त्याने आजूबाजूला पाहिलं, तर संपूर्ण जंगलातलं सगळ्यात उंच झाड दिसलं, त्याचा शेंडा ढगांमध्ये डोलत होता. "तिथे," तो म्हणाला. "अगदी शेंड्यावर. तिथे कोणी चढणार नाही."
त्याने वेलीने मडकं पोटाच्या पुढच्या बाजूला बांधलं आणि चढायला सुरुवात केली.
पण मडकं गोल आणि मोठं होतं, आणि ते खोडाला आपटत होतं. प्रत्येक वेळी तो वर हात नेई, तेव्हा मडकं आड येई. तो घसरला. खाली सरकला. पुन्हा प्रयत्न केला, आणि पुन्हा घसरला.
हुश्श, फुस्स. हुश्श, फुस्स. अनान्सी गरम झाला आणि चिडला.
पक्षी आपल्या घरट्यांतून डोकावून पाहू लागले. फांदीवरच्या एका माकडाने डोकं खाजवलं. एवढ्या मोठ्या, चमकणाऱ्या मडक्याचं हा छोटा कोळी काय करतोय, याचं सगळ्या जंगलालाच नवल वाटत होतं.
आणि झाडाच्या खाली बसून, सगळं वेळ पाहत होता अनान्सीचा सगळ्यात धाकटा मुलगा, छोटा न्टिकुमा.
न्टिकुमाने मान तिरकी केली. "बाबा," त्याने आदराने वर हाक मारली, "मडकं पाठीवर का नाही बांधत? मग तुम्ही सगळ्या पायांनी झाड धरू शकाल."
अनान्सी थांबला. तो खोडावर अगदी स्थिर लटकत राहिला आणि विचार करू लागला.
अर्थातच! किती सोपं होतं. मडकं पाठीवर असेल, तर तो झाडाला मिठी मारून सहज चढू शकेल.
मग अनान्सीला एक गंमतीशीर भावना आली. "या मडक्यात जगातलं सगळं शहाणपण आहे," तो हळूहळू म्हणाला, "आणि तरी माझ्या छोट्या मुलाला, ज्याच्याकडे त्यातलं काहीच नाही, मला न सुचलेली गोष्ट माहीत होती."
तो हसू लागला. आधी खुसखुसून, मग मोठ्याने, अंग गदगदून कोळ्याचं हसू, इतकं मोठं की पोटाभोवतीची वेल सैल झाली.
मडकं खाली, खाली, खाली घरंगळलं. ते जमिनीवर आनंदाने खट् असं आपटलं आणि त्याचे तुकडे झाले.
आणि सगळं शहाणपण बाहेर सांडलं. ते नदीत उडालं आणि ओढ्यांत वाहू लागलं. वाऱ्याने ते उचललं आणि डोंगरांवरून, शेतांत, गावांत, प्रत्येक घराच्या उघड्या खिडक्यांतून आत नेलं.
अनान्सी खाली उतरला आणि फुटलेल्या मडक्याकडे पाहिलं. त्याला जराही वाईट वाटलं नाही. त्याने छोट्या न्टिकुमाला उचललं आणि उंच झोका दिला.
"तू बरोबर होतास," तो म्हणाला. "शहाणपण कधीच एका मडक्यात ठेवायचं नसतं. ते थोडं थोडं सगळ्यांचं असतं."
आणि म्हणूनच, गोष्टी सांगणारे म्हणतात, जगात कोणाकडेच सगळं शहाणपण नाही, आणि म्हणूनच एखाद्या लहान मुलालाही अशी अद्भुत गोष्ट माहीत असू शकते जी मोठ्यांना विसरून गेली आहे.
बाळा, तुला जे माहीत आहे ते तू नेहमी वाटून घे, आणि सगळ्यात छोट्या आवाजांचंही ऐक.
जगभरातील मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
तुमच्यापेक्षा लहान असलेल्या कोणी तुम्हाला शिकवलेली एक साधी शहाणपणाची गोष्ट कोणती?
संकल्प: मला सगळं माहीत असण्याची गरज नाही; मी कोणाकडूनही शिकू शकते, माझ्या बाळाकडूनसुद्धा.
आशीर्वाद: बाळा, वाऱ्यावरच्या बियांसारखं तुला सगळीकडे शहाणपण सापडो.
पात्रे
- अनान्सी
- — सगळं शहाणपण कोणा एकाचं नसतं, हे शिकणारा एक हुशार कोळी.
- न्टिकुमा
- — अनान्सीचा छोटा मुलगा, जो सगळ्यात सोपा आणि शहाणा सल्ला देतो.
बोध
शहाणपण वाटल्याने वाढतं, आणि लहान मुलंही आपल्याला शिकवू शकतात.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू मला कितीतरी गोष्टी शिकवशील. तुझ्याकडून शिकायची मी आतुरतेने वाट पाहते आहे.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
न्टिकुमाने बाबांना झाडावर चढायला कशी मदत केली?
स्रोत: घानाची अशांती (आकान) मौखिक परंपरा, 'जगात शहाणपण कसं आलं'
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अनान्सी आणि शहाणपणाचं मडकं ही गोष्ट काय शिकवते?
ही लाडकी अशांती लोककथा सगळं जाणून घेण्याच्या इच्छेवर हळुवार हसते. ती शिकवते की शहाणपण वाटल्याने वाढतं, आणि आपल्यातले सगळ्यात लहानही सगळ्यात मोठ्यांना शिकवू शकतात.