Jataka · વાર્તા સંગ્રહ
અકિત્તિ અને કારાનાં પાંદડાં
સંન્યાસી અકિત્તિ એક શાંત ટાપુ પર રહે છે અને કારાનાં સાદાં પાંદડાં ખાય છે. ત્રણ સવાર સુધી તેઓ પોતાનું બધું ભોજન એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણને આપી દે છે, જે ખરેખર શક્ર છે.
વાર્તાની શીખ: સૌથી ધનવાન હૃદય એ છે જે ખુશીથી આપે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- અકિત્તિ, શક્ર
- સ્રોત ગ્રંથ
- જાતક કથાઓ
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: જાતક કથાઓ, જાતક ક્રમાંક 480 · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
બુદ્ધના પૂર્વજન્મોની પાલી જાતક કથાઓમાં, અકિત્તિ જાતક ક્રમાંક ૪૮૦ છે, જે કાવેલના અનુવાદના ચોથા ભાગમાં મળે છે. આર્યશૂરે તેને પોતાની સંસ્કૃત જાતકમાલામાં ફરી કહી, અને ચરિયાપિટક તેનો ઉપયોગ દાન પારમિતા સમજાવવા કરે છે. ઘણી જાતક કથાઓમાં શક્ર દાનની પરીક્ષા કરે છે, પણ અકિત્તિની કથા તેની નાનકડી વાતથી જુદી પડે છે: સંન્યાસી પાસે આપવા માટે ફક્ત બાફેલાં કારાનાં પાંદડાં છે, તેઓ સતત ત્રણ સવાર એ આપે છે, અને તેમનું છેલ્લું વરદાન, કે દેવ આટલા તેજથી મળવા ન આવે, વાર્તાને સ્મિત સાથે પૂરી કરે છે. તેનો શાંત ટાપુ અને ધીમી લય તેને ગર્ભાવસ્થામાં સુખદ વાંચન બનાવે છે, એક યાદ કે સંતોષ અને દાનને બહુ ઓછું જોઈએ છે.
અકિત્તિ બતાવે છે કે ઉદારતા હૃદયની વાત છે, ભેટના કદની નહીં. દરેક વરદાન મળતું હતું ત્યારે તેમણે અંદરની ભલાઈ પસંદ કરી, અને હળવેથી યાદ કરાવ્યું કે ખરેખર જીવનને ધનવાન શું બનાવે છે.
હું કેટલો ભાગ્યશાળી છું કે આપી શકું છું. ભલે મારી પાસે પાંદડાં સિવાય કંઈ ન હોય, તોય હું એ વહેંચી શકું છું.
ઘણા સમય પહેલાં, જ્યારે બનારસમાં બ્રહ્મદત્ત રાજ કરતા હતા, ત્યારે બોધિસત્ત્વ એક ધનવાન બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં જન્મ્યા. તેમનું નામ અકિત્તિ હતું, અને તેમની એક નાની બહેન હતી જેને તેઓ ખૂબ વહાલ કરતા.
અકિત્તિ મોટા થયા ત્યારે તેમની પાસે ઘણો ખજાનો હતો: સોનાની પેટીઓ, ચોખાનાં ખેતરો, અને સુંદર કાપડથી ભરેલા ભંડાર. છતાં એક દિવસ, એ બધું જોઈને તેમણે વિચાર્યું, "આ ધન મારા પહેલાં હતું, અને મારા પછી પણ રહેશે. જો હું તેને ફક્ત સાચવી જ રાખું, તો તેનો શો ઉપયોગ?"
એટલે તેમણે પોતાના દરવાજા ખોલ્યા અને દાન કર્યું. સાત દિવસ સુધી, જે કોઈ આવે તે પોતાને જોઈએ તે લઈ જઈ શકતું. ગરીબ કુટુંબો ચોખા લઈને ઘેર ગયાં, મુસાફરો કાપડ લઈને, અને બાળકો મીઠાઈ લઈને.
પછી અકિત્તિ સંન્યાસી બનીને રહેવા નગર છોડી ગયા. તેમની બહેને પણ એ જ શાંત માર્ગ પસંદ કર્યો, અને બંને પ્રેમથી છૂટાં પડ્યાં.
પણ આટલું બધું આપનાર માણસને જોવા લોકો તેમની પાછળ પાછળ આવતા રહ્યા. અકિત્તિને શાંતિ જોઈતી હતી, એટલે તેઓ દૂર દક્ષિણમાં ગયા અને દરિયા પાસેના એક નાના, લીલાછમ ટાપુ પર પહોંચ્યા.
ટાપુ પર કારા નામનું એક ઝાડ હતું. અકિત્તિએ તેની નીચે પાંદડાંની એક નાની ઝૂંપડી બનાવી અને ત્યાં શાંતિથી રહેવા લાગ્યા.
તેઓ ખૂબ સાદું ખાતા. જ્યારે કારાના ઝાડ પર ફળ આવતાં, ત્યારે તેઓ ફળ ખાતા. જ્યારે ફળ ન હોય, ત્યારે તેઓ તેનાં કૂણાં પાંદડાં તોડતા, થોડા પાણીમાં બાફતા, અને મીઠા વગર ખાતા.
તેમનું હૃદય એટલું શાંત અને એટલું ઉદાર હતું કે તેમની ભલાઈ ઝળહળતી, જેમ કાગળના પડદા પાછળ દીવો ઝળહળે. દૂર સ્વર્ગમાં, દેવોના રાજા શક્રને પોતાનું આસન ગરમ થતું લાગ્યું.
"આ કોણ છે?" શક્રને નવાઈ લાગી. નીચે જોતાં તેમણે અકિત્તિને જોયા. "હું તેમની ઉદારતાની પરીક્ષા કરીશ," તેમણે કહ્યું.
એક સવારે, અકિત્તિએ પોતાનાં પાંદડાં બાફીને ઠંડાં થવા મૂક્યાં જ હતાં, ત્યાં લાકડીના ટેકે ઊભેલા એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ તેમની ઝૂંપડીના બારણે દેખાયા.
"હે પવિત્ર પુરુષ," વૃદ્ધે કહ્યું, "મને ભૂખ લાગી છે. શું તમે તમારું ભોજન વહેંચશો?"
અકિત્તિનો ચહેરો આનંદથી ચમકી ઊઠ્યો. "આવો, મિત્ર," તેમણે કહ્યું. તેમણે બધાં પાંદડાં વૃદ્ધના વાટકામાં નાખી દીધાં અને પોતાના માટે કંઈ ન રાખ્યું.
વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ ખાઈને ચાલ્યા ગયા. અકિત્તિએ તે દિવસે ફરી રાંધ્યું નહીં. તેઓ છાંયડામાં બેઠા, ભૂખ્યા પણ ખુશ, મોજાંનો અવાજ સાંભળતા.
બીજી સવારે, એ જ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ ફરી આવ્યા. ફરી અકિત્તિએ હસતાં હસતાં પોતાનાં બધાં પાંદડાં આપી દીધાં. અને ત્રીજી સવારે પણ એવું જ થયું.
હવે અકિત્તિ ભૂખથી નબળા પડી ગયા હતા. છતાં તેમણે વિચાર્યું, "હું કેટલો ભાગ્યશાળી છું કે આપી શકું છું. ભલે મારી પાસે પાંદડાં સિવાય કંઈ ન હોય, તોય હું એ વહેંચી શકું છું."
ત્યારે વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સોનેરી પ્રકાશથી ઝળહળી ઊઠ્યા અને મુગટ પહેરેલા, તેજસ્વી દેવોના રાજા શક્ર તરીકે તેમની સામે ઊભા રહ્યા.
"હે મહાન સંન્યાસી," શક્રે કહ્યું, "ત્રણ દિવસ સુધી તમે તમારું એકમાત્ર ભોજન આપી દીધું, અને ખુશીથી આપ્યું. તમે આવું કઠણ જીવન કેમ જીવો છો?"
"મને એ કઠણ નથી લાગતું," અકિત્તિએ કહ્યું. "હું જ્ઞાની અને દયાળુ બનવા આ રીતે જીવું છું, જેથી એક દિવસ હું બધાં દુઃખોથી મુક્ત થઈ શકું."
શક્ર ખુશ થઈ ગયા. "તો કોઈ વરદાન માગો, તમને ગમે તે."
અકિત્તિએ થોડી વાર વિચાર્યું. "તો મારા હૃદયમાં ક્યારેય લોભ ન ઊગે," તેમણે કહ્યું. "બગીચામાં નીંદણની જેમ તે ક્યારેય મૂળ ન નાખે."
"આપ્યું," શક્રે હસીને કહ્યું. "ફરી માગો." અને અકિત્તિએ માગ્યું કે ગુસ્સો ક્યારેય તેમની સાથે ન રહે, અને તેઓ હંમેશાં જ્ઞાનીઓને મળે અને ક્યારેય કઠોર કે મૂર્ખ વાતો ન સાંભળે.
"હજી એક વાર માગો," શક્રે કહ્યું. અકિત્તિએ માગ્યું કે તેઓ વિચાર, વાણી કે કર્મથી ક્યારેય કોઈ જીવને દુઃખ ન પહોંચાડે.
શક્ર હળવેથી હસ્યા. "તમે ફક્ત સારી વસ્તુઓ જ માગી છે. બીજું કંઈ જ નથી જોઈતું?"
અકિત્તિએ નમન કર્યું. "બસ એક વધુ, પ્રભુ. કૃપા કરીને આટલા તેજથી ઝળહળતા ફરી મને મળવા ન આવશો. એ ખૂબ સુંદર છે, પણ એનાથી શાંત અને સ્થિર બેસવું અઘરું થઈ જાય છે!"
શક્ર ફરી હસ્યા, હૂંફાળું અને આનંદભર્યું હાસ્ય. તેમણે કારાના ઝાડને આખું વર્ષ મીઠાં ફળ આપતું કર્યું, અકિત્તિને નમન કર્યું, અને સ્વર્ગમાં પાછા ગયા.
અને અકિત્તિ દરિયા કિનારે પોતાની નાની ઝૂંપડીમાં શાંત અને ઉદાર બનીને રહેતા રહ્યા, જે કોઈ આવે તેની સાથે પોતાની પાસે જે હોય તે વહેંચતા.
હવે આરામ કર, નાનકડા. સૌથી ધનવાન હૃદય એ છે જે ખુશીથી આપે છે, ભલે તેની પાસે ફક્ત મુઠ્ઠીભર પાંદડાં જ હોય.
બાળક સાથે વિચારો
જો તમે તમારા બાળકના હૃદય માટે ત્રણ ગુણ માગી શકો, તો એ કયા હોય?
સંકલ્પ: મારું હૃદય ધનવાન છે, અને મારી પાસે જે છે તેમાંથી હું ખુશીથી આપું છું.
આશીર્વાદ: તારા હૃદયમાં ક્યારેય લોભ મૂળ ન નાખે, અને તું હંમેશાં જ્ઞાની અને કોમળ લોકો વચ્ચે ચાલે.
પાત્રો
- અકિત્તિ
- — પોતાની પાસે જે હોય તે બધું વહેંચનાર એક ઉદાર સંન્યાસી.
- શક્ર
- — દેવોના રાજા, જે તેમની દયા જોવા વેશ બદલીને આવે છે.
બોધ
સૌથી ધનવાન હૃદય એ છે જે ખુશીથી આપે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, તું હંમેશાં હસીને વહેંચે અને શાંત હૃદય રાખે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
જ્યારે અકિત્તિને જે જોઈએ તે મળી શકતું હતું, ત્યારે તેમણે શું માગ્યું?
સ્રોત: અકિત્તિ જાતક, ક્રમાંક ૪૮૦ (કાવેલ, ધ જાતક, ભાગ ૪); આર્યશૂરની જાતકમાલામાં પણ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
અકિત્તિ અને કારાનાં પાંદડાં વાર્તા શું શીખવે છે?
અકિત્તિ બતાવે છે કે ઉદારતા હૃદયની વાત છે, ભેટના કદની નહીં. દરેક વરદાન મળતું હતું ત્યારે તેમણે અંદરની ભલાઈ પસંદ કરી, અને હળવેથી યાદ કરાવ્યું કે ખરેખર જીવનને ધનવાન શું બનાવે છે.