Jataka · વાર્તા સંગ્રહ
છદ્દંત, છ દંતૂશળવાળો હાથી
છદ્દંત હિમાલયમાં રહેતો છ ચમકતા દંતૂશળવાળો એક કોમળ સફેદ હાથીરાજા છે. એક જૂના દુઃખને કારણે એક રાણી તેના દંતૂશળ માગે છે, અને એક શિકારી તે લેવા આવે છે.
વાર્તાની શીખ: ક્ષમા એક ભેટ છે જે હૃદયને મુક્ત કરે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- છદ્દંત, ચુલ્લસુભદ્દા, સોનુત્તર
- સ્રોત ગ્રંથ
- જાતક કથાઓ
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 5–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: જાતક કથાઓ, જાતક ક્રમાંક 514 · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
છદ્દંત જાતક, પાલિ જાતક સંગ્રહમાં ક્રમાંક 514, સૌથી પ્રખ્યાત બૌદ્ધ જન્મકથાઓમાંની એક છે, જે ભરહુત અને સાંચીમાં પથ્થરમાં કોતરાયેલી અને અજંતાની દીવાલો પર ચિત્રિત છે. તે છ ચમકતા દંતૂશળવાળા સફેદ હાથીરાજા, જન્મોજન્મ જૂનું દુઃખ પકડી રાખતી રાણી, અને સાધુના વેશમાં છુપાયેલા શિકારીની કથા કહે છે. તેનું અનોખું હૃદય હાથીનો પ્રતિભાવ છે: વસ્ત્રનું સન્માન કરીને તે સામે વાર કરવાની ના પાડે છે અને ક્ષમાના સંદેશા સાથે રાજીખુશીથી પોતાના દંતૂશળ આપે છે. અમારા કથનમાં અંત હળવો રાખ્યો છે, જેથી તે કમળ-સરોવર પાસે પોતાના ટોળા વચ્ચે સાજો થાય. થનારી માતા માટે તે રોષને જવા દેવાનો શાંતિ આપતો પાઠ છે.
છદ્દંત નુકસાનનો જવાબ ક્ષમા અને રાજીખુશીથી આપેલી ભેટથી આપે છે. કથા એ પણ બતાવે છે કે લાંબા સમય સુધી પકડી રાખેલાં નાનાં દુઃખ કેવી રીતે વધે છે, અને દયા તેમને છોડવાની સૌથી કોમળ રીત છે.
તો લઈ જા. હું તને રાજીખુશીથી આપું છું. અને જ્યારે તું તેને આપે, ત્યારે કહેજે કે હું તેને માફ કરું છું
ઊંચે હિમાલયમાં, કમળોથી ઘેરાયેલા એક નિર્મળ સરોવરના કિનારે, છદ્દંત નામનો એક મહાન સફેદ હાથી રહેતો હતો. તેના છ દંતૂશળ ચાંદની જેવા ચમકતા હતા, અને તે આઠ હજાર હાથીઓના ટોળાનો આગેવાન હતો.
તે કોમળ અને જ્ઞાની હતો. સરોવર પાસેના એક વિશાળ વડ નીચે આખું ટોળું દિવસની ગરમીમાં આરામ કરતું, અને છદ્દંત સૌની સંભાળ રાખતો. નાનાં બચ્ચાં છીછરા પાણીમાં છબછબિયાં કરતાં, અને વડીલ હાથીઓ લીલા છાંયડામાં ઝોકાં ખાતા.
તેને બે પત્નીઓ હતી, મહાસુભદ્દા અને ચુલ્લસુભદ્દા, અને તે બંનેની એક જ કોમળ હૃદયથી કાળજી રાખતો.
વસંતના એક દિવસે ટોળું પૂરાં ખીલેલાં સાલનાં વૃક્ષોના એક ઉપવનમાં ગયું. છદ્દંતે રમતમાં સૂંઢથી એક ડાળી પર ઝાપટ મારી.
એક બાજુ ઊભેલી ચુલ્લસુભદ્દા પર સૂકી ડાળખીઓ અને લાલ કીડીઓ પડી. બીજી બાજુ ઊભેલી મહાસુભદ્દા પર મીઠાં ફૂલો પડ્યાં.
એ તો ફક્ત પવનની મરજી હતી, પણ ચુલ્લસુભદ્દાને દુઃખ લાગ્યું. "તેમણે તેને ફૂલ આપ્યાં અને મને ફક્ત ડાળખીઓ," તેણે વિચાર્યું, અને તેના હૃદયમાં ઉદાસીનું એક નાનું બીજ રોપાઈ ગયું.
બીજા એક દિવસે એક હાથી છદ્દંત માટે એક સુંદર કમળ લાવ્યો, અને તેણે તે મહાસુભદ્દાને આપ્યું. ફરી ચુલ્લસુભદ્દાને બાજુએ મુકાયાનું લાગ્યું, અને ઉદાસીનું બીજ વધ્યું.
પછીના એક જન્મમાં તે મનુષ્ય રાજકુમારી તરીકે જન્મી. મોટી થઈને તે બનારસની રાણી બની. પણ ક્યાંક ઊંડે અંદર તેને હજી પણ જૂનું દુઃખ યાદ હતું.
એક દિવસ રાણી સૂઈ ગઈ અને ઊઠી જ નહીં. "મારી એક ઇચ્છા છે," તેણે રાજાને કહ્યું. "મારા માટે સફેદ હાથી છદ્દંતના છ દંતૂશળ લાવો."
રાજાએ દેશના બધા શિકારીઓને બોલાવ્યા. તેમાંનો એક, સોનુત્તર નામનો, જવા તૈયાર થયો. તે સાત લાંબાં વર્ષો સુધી જંગલો અને પર્વતો પાર ચાલતો રહ્યો, જ્યાં સુધી સરોવર સુધી ન પહોંચ્યો.
સોનુત્તર જાણતો હતો કે છદ્દંત સંતોનું સન્માન કરે છે. એટલે તેણે સાધુનું ભગવું વસ્ત્ર પહેર્યું, હાથીના રસ્તા પાસે છુપાયો અને ધનુષ્ય લઈને રાહ જોઈ.
છદ્દંત ત્યાંથી પસાર થયો ત્યારે શિકારીનું તીર તેને વાગ્યું. મહાન હાથીએ પીડાથી ચીસ પાડી, અને આખું જંગલ ધ્રૂજી ઊઠ્યું.
છદ્દંત પોતાનો બચાવ કરવા તૈયાર થઈને વળ્યો. પછી તેણે ભગવું વસ્ત્ર જોયું.
તે અટકી ગયો. "આ તો સંતોનું વસ્ત્ર છે," તેણે વિચાર્યું. "ભલે તે પહેરનારે મને દુઃખ પહોંચાડ્યું હોય, હું તેને નુકસાન નહીં કરું."
તેણે સૂંઢ નીચી કરી અને હળવેથી બોલ્યો. "મિત્ર, તેં આવું કેમ કર્યું? તને કોણે મોકલ્યો?"
ધ્રૂજતા સોનુત્તરે તેને સાચું કહ્યું. "બનારસની રાણીએ તમારા છ દંતૂશળ માગ્યા છે."
છદ્દંતે આંખો બંધ કરી અને સમજી ગયો. તેને ચુલ્લસુભદ્દા યાદ આવી, અને ફૂલો, અને ડાળખીઓ. તેને કોઈ ગુસ્સો ન આવ્યો, ફક્ત તેના માટે એક ઊંડી અને શાંત ઉદાસી.
"તો લઈ જા. હું તને રાજીખુશીથી આપું છું. અને જ્યારે તું તેને આપે, ત્યારે કહેજે કે હું તેને માફ કરું છું," તેણે કહ્યું.
શિકારીએ દંતૂશળ લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ લઈ ન શક્યો; તે ખૂબ મજબૂત હતા. એટલે છદ્દંત ઘૂંટણિયે બેઠો અને તેની મદદ કરી, પોતાના દંતૂશળ ભેટ તરીકે આપ્યા.
"હું આ એટલા માટે નથી આપતો કે મને તેની કિંમત નથી," હાથીરાજાએ કહ્યું, "પણ એટલા માટે કે જ્ઞાનના દંતૂશળ મને આના કરતાં વધુ વહાલા છે."
પછી છદ્દંત ધીમે ધીમે પોતાના કમળ-સરોવરે પાછો ગયો. ટોળું હળવેથી તેની આસપાસ ભેગું થયું, અને સાંજના પ્રકાશમાં તેમણે તેના ઘાની સંભાળ રાખી, જ્યાં સુધી તે રુઝાવા ન લાગ્યો, અને તેનું મોટું, ધીરજવાન હૃદય શાંત થયું.
રાણીને ચમકતા દંતૂશળ મળ્યા અને ક્ષમાનો સંદેશો સાંભળ્યો ત્યારે તેને બધું યાદ આવ્યું. તેનું હૃદય દુઃખ અને પ્રેમથી ભરાઈ ગયું, અને તેણે પૂરા મનથી ઇચ્છ્યું કે કાશ તેણે દયા પસંદ કરી હોત.
ઘણા જન્મો પછી બુદ્ધે આ કથા પોતાના ભિક્ષુઓને કહી. તેમણે કહ્યું કે તેઓ પોતે છદ્દંત હતા, અને આપણને દુઃખ પહોંચાડનારને આપેલી દયા પણ ક્યારેય ખોવાતી નથી.
નાનકડા, તારું હૃદય સફેદ હાથી જેવું કોમળ બને, માફ કરવામાં ઝડપી અને ગુસ્સામાં ધીમું, હંમેશાં.
જાતક માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
શું કોઈ નાનું, જૂનું દુઃખ તમે હજી ઊંચકી રહ્યાં છો, જેને હવે તમે નીચે મૂકવા તૈયાર હો?
સંકલ્પ: હું નાનાં દુઃખોને હળવેથી જવા દઉં છું, અને મારી પોતાની શાંતિ માટે ક્ષમા પસંદ કરું છું.
આશીર્વાદ: તું કોમળ અને ક્ષમાશીલ બને, અને કોઈ દુઃખ ક્યારેય તારા હૃદયમાં મૂળ ન નાખે.
પાત્રો
- છદ્દંત
- — ક્ષમા કરતો એક કોમળ હાથીરાજા.
- ચુલ્લસુભદ્દા
- — જૂનું દુઃખ પકડી રાખનાર એક રાણી.
- સોનુત્તર
- — અણધારી દયા પામતો એક શિકારી.
બોધ
ક્ષમા એક ભેટ છે જે હૃદયને મુક્ત કરે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, તું દુઃખોને સહેલાઈથી જવા દે અને તારું હૃદય હળવું રાખે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
છદ્દંતે રાણીને કયો સંદેશો મોકલ્યો?
સ્રોત: છદ્દંત જાતક, જાતક ક્રમાંક 514 (કાઉએલ, ભાગ 5)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- જુહા અને દીવાલનો ખીલો
એ જ મૂલ્ય
જુહાનો ખીલો બતાવે છે કે કોમળ, ચતુર મન ગુસ્સા વગર દબાણ સામે ટકી શકે છે. તે એ પણ યાદ અપાવે છે કે ધક્કો મારીને લીધેલું ક્યારેય શાંતિ નથી લાવતું, જ્યારે ન્યાય અને સારો પાડોશી-ધર્મ લાવે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
છદ્દંત, છ દંતૂશળવાળો હાથી વાર્તા શું શીખવે છે?
છદ્દંત નુકસાનનો જવાબ ક્ષમા અને રાજીખુશીથી આપેલી ભેટથી આપે છે. કથા એ પણ બતાવે છે કે લાંબા સમય સુધી પકડી રાખેલાં નાનાં દુઃખ કેવી રીતે વધે છે, અને દયા તેમને છોડવાની સૌથી કોમળ રીત છે.