Jataka · गोष्ट संग्रह
अकित्ती आणि कारा झाडाची पाने
तपस्वी अकित्ती एका शांत बेटावर कारा झाडाची साधी पाने खाऊन राहतो. तीन सकाळी तो आपले सगळे अन्न एका वृद्ध ब्राह्मणाला देतो, जो खरे तर सक्क असतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: आनंदाने देणारे मनच सगळ्यात श्रीमंत असते.
या गोष्टीत
- पात्रे
- अकित्ती, सक्क
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 480 · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
बुद्धाच्या पूर्वजन्मांच्या पाली जातक कथांमध्ये अकित्ती जातक क्रमांक ४८० आहे, आणि ती कॉवेलच्या भाषांतराच्या चौथ्या खंडात आढळते. आर्यशूरांनी आपल्या संस्कृत जातकमालेत ती पुन्हा सांगितली, आणि चरियापिटक दानपारमिता समजावण्यासाठी तिचा वापर करते. अनेक जातकांमध्ये सक्क दानाची परीक्षा घेतो, पण अकित्तीची गोष्ट तिच्या साधेपणामुळे वेगळी ठरते: तपस्व्याकडे देण्यासाठी फक्त उकडलेली कारा पाने आहेत, तो ती सलग तीन सकाळी देतो, आणि देवाने इतक्या तेजाने भेटायला येऊ नये ही त्याची शेवटची इच्छा गोष्टीचा शेवट हसवून करते. शांत बेट आणि संथ लय यामुळे गर्भावस्थेत ती मनाला शांतवणारी वाचनकथा ठरते, समाधान आणि दान यांना फार थोडे लागते याची आठवण.
अकित्ती दाखवतो की उदारता मनाची असते, भेटीच्या आकाराची नाही. हवा तो वर मिळत असताना त्याने आतला चांगुलपणा निवडला, आणि आयुष्य खरे श्रीमंत कशाने होते याची हळुवार आठवण करून दिली.
मला देता येते हे माझे किती भाग्य आहे. माझ्याकडे पानांशिवाय काही नसले तरी मी ती वाटू शकतो.
खूप वर्षांपूर्वी, बनारसमध्ये ब्रह्मदत्त राजा राज्य करत असताना, बोधिसत्त्वाचा जन्म एका श्रीमंत ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्याचे नाव होते अकित्ती, आणि त्याला एक धाकटी बहीण होती जिच्यावर त्याचे खूप प्रेम होते.
अकित्ती मोठा झाला तेव्हा त्याच्याकडे खूप संपत्ती होती: सोन्याच्या पेट्या, भाताची शेते, आणि उत्तम कापडाने भरलेली कोठारे. तरीही एके दिवशी ते सगळे पाहून त्याने विचार केला, "ही संपत्ती माझ्या आधी होती, आणि माझ्यानंतरही राहील. मी ती फक्त जपून ठेवली तर तिचा काय उपयोग?"
म्हणून त्याने आपली दारे उघडली आणि दान दिले. सात दिवस, जो कोणी येईल तो हवे ते घेऊन जाऊ शकत होता. गरीब कुटुंबे तांदूळ घेऊन घरी गेली, प्रवासी कापड घेऊन, आणि मुले मिठाई घेऊन.
मग अकित्ती तपस्वी म्हणून राहायला गाव सोडून गेला. त्याच्या बहिणीनेही तीच शांत वाट निवडली, आणि दोघांनी प्रेमाने एकमेकांचा निरोप घेतला.
पण इतके दान देणाऱ्या माणसाला पाहायला लोक त्याच्या मागे येतच राहिले. अकित्तीला शांतता हवी होती, म्हणून तो खूप दक्षिणेकडे प्रवास करत समुद्राजवळच्या एका छोट्या हिरव्यागार बेटावर पोहोचला.
त्या बेटावर कारा नावाचे एक झाड होते. अकित्तीने त्याच्याखाली पानांची एक छोटी झोपडी बांधली आणि तिथे शांततेत राहू लागला.
तो अगदी साधे खात असे. कारा झाडाला फळे आली की तो फळे खाई. फळे नसली की तो त्याची कोवळी पाने तोडून थोड्या पाण्यात उकळून बिनमिठाची खात असे.
त्याचे मन इतके शांत आणि इतके उदार होते की त्याचा चांगुलपणा कागदी पडद्यामागच्या दिव्यासारखा उजळत असे. दूर स्वर्गात, देवांचा राजा सक्क याला आपले आसन उबदार झाल्याचे जाणवले.
"हा कोण बरे?" सक्काने विचार केला. खाली पाहिल्यावर त्याला अकित्ती दिसला. "मी त्याच्या उदारतेची परीक्षा घेईन," तो म्हणाला.
एके सकाळी, अकित्तीने पाने उकळून थंड होण्यासाठी ठेवली होती, तेवढ्यात काठी टेकत एक वृद्ध ब्राह्मण त्याच्या झोपडीच्या दारात आला.
"महात्मा," तो वृद्ध म्हणाला, "मला भूक लागली आहे. तुम्ही तुमचे अन्न माझ्याबरोबर वाटाल का?"
अकित्तीचा चेहरा आनंदाने उजळला. "या मित्रा, स्वागत आहे," तो म्हणाला. त्याने सगळी पाने त्या वृद्धाच्या वाडग्यात ओतली आणि स्वतःसाठी काहीच ठेवले नाही.
वृद्ध ब्राह्मण जेवून निघून गेला. त्या दिवशी अकित्तीने पुन्हा स्वयंपाक केला नाही. तो सावलीत बसला, भुकेला पण आनंदी, लाटांचा आवाज ऐकत.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी तोच वृद्ध ब्राह्मण पुन्हा आला. पुन्हा अकित्तीने हसत हसत त्याला सगळी पाने दिली. आणि तिसऱ्या सकाळीही पुन्हा तसेच घडले.
आता अकित्ती भुकेने अशक्त झाला होता. तरीही त्याने विचार केला, "मला देता येते हे माझे किती भाग्य आहे. माझ्याकडे पानांशिवाय काही नसले तरी मी ती वाटू शकतो."
तेव्हा तो वृद्ध ब्राह्मण सोनेरी प्रकाशाने उजळला आणि मुकुट घातलेला, तेजस्वी देवांचा राजा सक्क होऊन त्याच्यासमोर उभा राहिला.
"महान तपस्वी," सक्क म्हणाला, "तीन दिवस तू तुझे एकमेव अन्न दिलेस, आणि आनंदाने दिलेस. तू हे कठीण आयुष्य का जगतोस?"
"मला ते कठीण वाटत नाही," अकित्ती म्हणाला. "मी शहाणा आणि दयाळू व्हावे, आणि एक दिवस सगळ्या दुःखातून मुक्त व्हावे म्हणून मी असा राहतो."
सक्क खूप खूश झाला. "मग तुला हवा तो वर माग."
अकित्तीने क्षणभर विचार केला. "तर माझ्या मनात लोभ कधीही वाढू नये," तो म्हणाला. "बागेतल्या तणासारखा त्याने कधीही मूळ धरू नये."
"दिला," सक्क हसून म्हणाला. "आणखी माग." आणि अकित्तीने मागितले की राग त्याच्याजवळ कधीही टिकू नये, आणि त्याला नेहमी शहाणे लोक भेटावेत आणि कधीही कठोर किंवा मूर्खपणाचे बोलणे ऐकू येऊ नये.
"आणखी एकदा माग," सक्क म्हणाला. अकित्तीने मागितले की विचाराने, शब्दाने किंवा कृतीने त्याने कधीही कोणत्याही जीवाला दुखवू नये.
सक्क हळूच हसला. "तू फक्त चांगल्याच गोष्टी मागितल्यास. आणखी काहीच नको का?"
अकित्तीने नमस्कार केला. "आणखी फक्त एक, महाराज. कृपा करून इतके तेजाने चमकत मला पुन्हा भेटायला येऊ नका. ते खूप सुंदर आहे, पण त्यामुळे शांत, स्थिर बसणे कठीण होते!"
सक्क पुन्हा हसला, उबदार आणि आनंदी हसू. त्याने कारा झाडाला वर्षभर गोड फळे येतील असे केले, अकित्तीला नमस्कार केला, आणि स्वर्गात परत गेला.
आणि अकित्ती समुद्राजवळच्या आपल्या छोट्या झोपडीत शांत आणि उदार राहिला, जो कोणी येईल त्याच्याशी आपल्याकडचे सगळे वाटत.
आता विश्रांती घे, बाळा. सगळ्यात श्रीमंत मन तेच, जे आनंदाने देते, अगदी त्याच्याकडे मूठभर पानेच असली तरी.
जातक मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या बाळाच्या मनासाठी तीन गुण मागता आले, तर ते कोणते असतील?
संकल्प: माझे मन श्रीमंत आहे, आणि माझ्याकडे जे आहे त्यातून मी आनंदाने देते.
आशीर्वाद: तुझ्या मनात लोभ कधीही मूळ न धरो, आणि तू नेहमी शहाण्या आणि प्रेमळ लोकांमध्ये वावरो.
पात्रे
- अकित्ती
- — आपल्याकडचे सगळे वाटून देणारा उदार तपस्वी.
- सक्क
- — त्याची दया पाहण्यासाठी वेष बदलून येणारा देवांचा राजा.
बोध
आनंदाने देणारे मनच सगळ्यात श्रीमंत असते.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू नेहमी हसत वाटून घे आणि मन शांत ठेव.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
काहीही मागता येत असताना अकित्तीने काय मागितले?
स्रोत: अकित्ती जातक, क्र. ४८० (कॉवेल, द जातक, खंड ४); आर्यशूरांच्या जातकमालेतही
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
संबंधित गोष्टी
- सावित्रीचा सूर्योदय · दिवस 23
तेच मूल्य
परंपरा सावित्रीला शांत, स्वच्छ मनाच्या प्रेमाचे चित्र मानते, आणि तिच्या स्मरणार्थ आजही वटसावित्रीचे व्रत केले जाते. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की एखाद्या काळजीला एकदम झुंज देण्यापेक्षा स्थिरपणे, एकेक पाऊल टाकत सामोरे गेल्यास आईला परिस्थिती अधिक आपल्या हातात असल्यासारखी वाटू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अकित्ती आणि कारा झाडाची पाने ही गोष्ट काय शिकवते?
अकित्ती दाखवतो की उदारता मनाची असते, भेटीच्या आकाराची नाही. हवा तो वर मिळत असताना त्याने आतला चांगुलपणा निवडला, आणि आयुष्य खरे श्रीमंत कशाने होते याची हळुवार आठवण करून दिली.