Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jain · गोष्ट संग्रह

भरत आणि आरशांचा महाल

ऋषभदेवांचा मुलगा सम्राट भरत आपल्या आरशांच्या महालात सजतो. एक अंगठी निसटते, आणि सौंदर्य खरोखर कुठे राहते याचा तो विचार करतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरे सौंदर्य दागिन्यांत नाही, मनात राहते.

या गोष्टीत

पात्रे
भरत, ऋषभदेव
मूळ ग्रंथ
जैन कथा
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जैन कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

श्वेतांबर जैन परंपरा पहिले तीर्थंकर ऋषभदेव यांचा थोरला मुलगा भरत चक्रवर्ती याची कथा सांगते, आणि ही कथा हेमचंद्राच्या त्रिषष्टि-शलाका-पुरुष-चरित्रात आणि आवश्यक सूत्रावरील टीकांमध्ये येते. परंपरेनुसार भारतवर्षाला त्याचे नाव मिळाले. त्याची कथा वेगळी ठरते ती जागृती कुठे होते त्यामुळे: दीर्घ तपश्चर्येनंतर जंगलात नव्हे, तर आरशांच्या महालात, एका निसटलेल्या अंगठीमुळे. सौंदर्य बोटात होते की रत्नात, हा तिने उभा केलेला प्रश्न हळूच लक्ष आत वळवतो. गर्भावस्थेत ती एक दिलासा देणारी आठवण आहे की बाळाचे मोल म्हणजे एक शांत अंतर्प्रकाश, ज्याला कोणत्याही दागिन्याची गरज नाही.

एक लहानसा क्षण, पडलेली एक अंगठी, भरताला दाखवते की खरे सौंदर्य आत असते. ही कथा जे टिकणारे आणि मौल्यवान आहे त्यावर शांत चिंतन करायला बोलावते.

सौंदर्य माझ्या बोटात होते, की फक्त अंगठीत?

फार फार पूर्वी, मानवी इतिहासाच्या अगदी पहाटे, पहिले तीर्थंकर ऋषभदेव यांनी लोकांना शेती करायला, लिहायला आणि प्रेमाने एकत्र राहायला शिकवले. त्यांचा थोरला मुलगा होता भरत.

भरत मोठा होऊन चक्रवर्ती झाला, असा महान सम्राट ज्याचे राज्य संपूर्ण भूमीवर पसरले होते. परंपरा सांगते की आपल्या देशाला त्याच्याच नावावरून भारतवर्ष हे नाव मिळाले.

तो चांगला आणि न्यायी राजा होता. प्रजा सुरक्षित आणि आनंदी होती, शेते हिरवी होती आणि धान्याची कोठारे भरलेली होती. भरताकडे अगणित महाल, खजिने, हत्ती आणि घोडे होते.

त्याचा एक महाल खूप खास होता. त्याला आदर्श भवन, म्हणजे आरशांचा महाल, म्हणत. त्याच्या भिंती, खांब आणि छते चकचकीत स्फटिक आणि आरशांनी बनलेली होती, त्यामुळे प्रत्येक हालचाल हजार वेळा प्रतिबिंबित व्हायची.

एका सकाळी स्नानानंतर भरत वस्त्रे घालायला आरशांच्या महालात गेला. सेवकांनी रेशमी वस्त्रे, रत्नजडित मुकुट, मोत्यांचे हार, सोन्याचे बाजूबंद आणि मौल्यवान रत्ने जडवलेल्या अंगठ्या आणल्या.

एकेक करून त्यांनी त्याच्यावर दागिने चढवले. भरत दालनाच्या मध्यभागी उभा होता, आणि प्रत्येक भिंतीवरून हजार भरत ताऱ्यांसारखे चमकत त्याच्याकडे पाहत होते.

तो आपल्या प्रतिबिंबाकडे पाहून हसला. "किती रुबाबदार दिसतो मी." त्याच्या मनात आले.

मग त्याने हात वर करताच त्याची एक अंगठी हळूच बोटातून निसटली. ती लहानशी किणकिण करत स्फटिकाच्या फरशीवर पडली आणि घरंगळत गेली.

भरताने आरशात आपल्या हाताकडे पाहिले. अंगठी नसलेले बोट, अजूनही रत्नांनी चमकणाऱ्या इतर बोटांशेजारी, साधे आणि उघडे दिसत होते.

तो थांबला. "किती विचित्र," त्याला वाटले. "क्षणापूर्वी हे बोट सुंदर दिसत होते. आता ते साधे दिसते. सौंदर्य माझ्या बोटात होते, की फक्त अंगठीत?"

कुतूहलाने त्याने हळूच दुसरी अंगठी काढली. मग आणखी एक. मग त्याने बाजूबंद, हार आणि शेवटी मुकुटही काढला, आणि ते हळूच एका उशीवर ठेवले.

त्याने पुन्हा आरशांमध्ये पाहिले. दागिन्यांशिवाय ती चमक नाहीशी झाली होती. तिथे फक्त एक माणूस उभा होता, साध्या शरीराचा, उसन्या प्रकाशाने आता न चमकणारा.

भरत अगदी स्तब्ध उभा राहिला. शांत पाण्यावर उगवणाऱ्या चंद्रासारखा एक खोल, शांत विचार त्याच्या मनात उमटला.

"ज्या सौंदर्याचा मला इतका अभिमान होता ते कधीच खरोखर माझे नव्हते. ते सोन्या-रत्नांतून आले होते, जे येतात आणि जातात." त्याला वाटले. "हे शरीरसुद्धा आकार बदलणाऱ्या ढगांसारखे दिवसेंदिवस बदलते."

"मग खरोखर माझे काय आहे? जे येत नाही आणि जात नाही ते काय?" त्याने डोळे मिटले आणि सर्व प्रतिबिंबांपासून दूर, आपले लक्ष आत वळवले.

तिथे, आत, त्याला असे काहीतरी सापडले जे चमचमत नव्हते, तरीही कोणत्याही रत्नापेक्षा जास्त तेजस्वी होते: त्याच्या स्वतःच्या आत्म्याचा शांत, निर्मळ प्रकाश, शांत आणि न बदलणारा.

त्या अंतर्प्रकाशात तो विसावला तसे प्रत्येक आसक्ती आणि प्रत्येक काळजी त्याच्यापासून गळून पडली, जशी मंद वाऱ्यात झाडावरून वाळलेली पाने गळतात.

आणि तिथेच, आरशांच्या महालात उभे असताना, महान सम्राट भरताला केवलज्ञान, म्हणजे परिपूर्ण आणि संपूर्ण ज्ञान, प्राप्त झाले. त्याचा चेहरा अशा शांतीने उजळला जी कोणताही आरसा दाखवू शकत नव्हता.

देव आनंदित झाले. आकाशातून फुलांचा वर्षाव होतो आहे असे वाटले, आणि हवेत मंद संगीत भरून गेले. भरताच्या चेहऱ्यावरचा शांत भाव पाहून सेवकांनी आश्चर्याने नमस्कार केला.

भरत त्यांच्याकडे पाहून हळुवार हसला. त्याने आपला मुकुट आणि राज्य सोडले, आणि त्यानंतर तो ठिकठिकाणी फिरत, ऐकायची इच्छा असणाऱ्या सर्वांना आपली शांती आणि ज्ञान वाटत राहिला.

दागिने उशीवर पडले होते, अजूनही चमकत. पण आता ते कोणालाच सुंदर वाटत नव्हते, आत खरा प्रकाश पाहिलेल्या त्याच्या शांत तेजापुढे तर नाहीच.

आता विश्रांती घे, माझ्या बाळा. सुंदर दिसण्यासाठी तुला कोणत्याही दागिन्यांची गरज नाही. तू जो सर्वात खरा प्रकाश घेऊन येतोस तो म्हणजे तुझ्या आतला सौम्य, तेजस्वी आत्मा.

पुढची गोष्ट वाचा →अभयकुमार आणि विहिरीतील अंगठी

जैन मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

सगळ्या बाहेरच्या गोष्टी बाजूला केल्या, तर आज तुम्हाला स्वतःमध्ये कोणता अंतर्प्रकाश जाणवतो?

संकल्प: माझे सर्वात खरे सौंदर्य म्हणजे माझ्या आतला शांत प्रकाश, आणि तो मी माझ्या बाळासोबत वाटते.

आशीर्वाद: जगातल्या कोणत्याही रत्नापेक्षा मौल्यवान असा तुझ्या आतला प्रकाश तुला नेहमी ओळखता येऊ दे.

पात्रे

भरत
— जे खरे आहे ते आत शोधणारा एक न्यायी सम्राट.
ऋषभदेव
— पहिले तीर्थंकर, भरताचे ज्ञानी वडील.

बोध

खरे सौंदर्य दागिन्यांत नाही, मनात राहते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू जसा आहेस तसाच, आतून बाहेरून गोड आहेस.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

अंगठी निसटली तेव्हा भरताच्या काय लक्षात आले?

स्रोत: श्वेतांबर जैन परंपरा, हेमचंद्राच्या त्रिषष्टि-शलाका-पुरुष-चरित्रासह

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गौतम स्वामी क्षमा मागतात

    तेच मूल्य

    जैन शास्त्रांतली ही गोष्ट दाखवते की नम्रता आणि सत्यवचन एकत्र असतात. सर्वात ज्ञानी माणसांकडूनही चुका होऊ शकतात, आणि लवकर क्षमा मागितल्याने मन हलके राहते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

भरत आणि आरशांचा महाल ही गोष्ट काय शिकवते?

एक लहानसा क्षण, पडलेली एक अंगठी, भरताला दाखवते की खरे सौंदर्य आत असते. ही कथा जे टिकणारे आणि मौल्यवान आहे त्यावर शांत चिंतन करायला बोलावते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा