Sikh · વાર્તા સંગ્રહ
બીબી અમરોનું પરોઢનું ભજન
વૃદ્ધ અમરદાસે આખી જિંદગી ભગવાનને શોધ્યા છે. પરોઢ પહેલાં બીબી અમરો માખણ વલોવતાં ગુરુ નાનકનાં ભજન ગાય છે.
વાર્તાની શીખ: પ્રેમથી ગવાયેલું ગીત કોઈને ઘર સુધીનો રસ્તો બતાવી શકે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- બીબી અમરો, અમરદાસ, ગુરુ અંગદ
- સ્રોત ગ્રંથ
- જનમસાખી
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: જનમસાખી · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
શીખ ઇતિહાસમાં ગુરુ અમરદાસનો ત્રીજા ગુરુ બનવાનો માર્ગ એક સ્ત્રીના અવાજથી શરૂ થાય છે. ગુરુ અંગદની દીકરી બીબી અમરો પરોઢે માખણ વલોવતાં ગુરુ નાનકનાં ભજન ગાતી, અને તેના ઘરના વૃદ્ધ સાધકે તે સાંભળ્યાં; આ પ્રસંગ ગુર બિલાસ અને સૂરજ ગ્રંથ જેવા પરંપરાગત ગ્રંથોમાં સચવાયેલો છે. ઘણી શોધ-કથાઓ કોઈ પ્રવચન કે ચમત્કાર પર ટકે છે, પણ આ કથા રોજના એક કામ અને પાઠ તરીકે ન ગવાયેલા એક ગીત પર ટકે છે. તીર્થયાત્રાઓથી જે લાંબી શોધ પૂરી ન થઈ, તેનો જવાબ સૂર્યોદય પહેલાં એક દીવાલની પેલે પારથી મળે છે. થનારી માતા માટે આ કોમળ યાદ છે કે ઘરમાં ધીમેથી ગવાયેલાં ગીતો આપણી કલ્પના કરતાં દૂર પહોંચી શકે છે.
એક યુવાન સ્ત્રીની શાંત સવારની ભક્તિએ જીવનભરના સાધકને તેમના ગુરુ સુધી પહોંચાડ્યા. આ વાર્તા નાની, પ્રેમભરી ટેવોની શક્તિને અને માતા-પિતાથી બાળક સુધી કોમળતાથી પહોંચતાં ગીતોને માન આપે છે.
તેનો અવાજ મોટો નહોતો. તે મીઠો અને સ્પષ્ટ હતો, પથ્થરો પર વહેતા પાણી જેવો.
ઘણા સમય પહેલાં, પંજાબના બાસરકે ગામમાં અમરદાસ નામના એક દયાળુ વૃદ્ધ રહેતા હતા. તેમની દાઢી સફેદ હતી, પગલાં ધીમાં હતાં, અને હૃદય ઝંખનાથી ભરેલું હતું.
આખી જિંદગી તેમણે ભગવાનને શોધ્યા હતા. ઘણી વાર તેઓ પવિત્ર ગંગા નદી સુધીનો લાંબો રસ્તો ચાલીને ગયા હતા, તેના ઠંડા પાણીમાં નાહ્યા હતા અને તેના કિનારે પ્રાર્થના કરી હતી.
છતાં દરેક વખતે ઘરે પાછા આવતાં, અંદર કંઈક ખાલી જ લાગતું, જાણે ભરાવાની રાહ જોતો પ્યાલો.
તેમના પરિવારમાં બીબી અમરો નામની એક કોમળ યુવાન વહુ રહેતી હતી. અમરદાસના ભત્રીજા સાથે લગ્ન કરીને તે બાસરકે આવી હતી. તે ખડૂર નગરમાં રહેતા શીખોના બીજા ગુરુ, ગુરુ અંગદની દીકરી હતી.
રોજ સવારે, કૂકડો બોલે તેના ઘણા પહેલાં, બીબી અમરો અંધારામાં ઊઠતી. તે નાનો દીવો પ્રગટાવતી, ઠંડા પાણીથી મોં ધોતી, અને દહીંના મોટા માટીના ગોળા પાસે બેસતી.
પછી તે વલોવવા લાગતી. લાકડાનો રવૈયો આગળ-પાછળ ફરતો, ઘમ્મર, ઘમ્મર, ઘમ્મર, અને દહીં ધીમે ધીમે માખણ બનતું ગયું.
વલોવતાં વલોવતાં તે ગાતી. પિતા પાસે શીખેલાં ગુરુ નાનકનાં ભજન તે ફરતા લાકડાના તાલે કોમળ અને સ્થિર સૂરે ગાતી.
એક સવારે અમરદાસ પણ વહેલા જાગી ગયા હતા. ઠંડા અંધારામાં તેઓ ખાટલા પર સૂતા હતા, અને દીવાલની પેલે પારથી તેમણે તેનું ગાન સાંભળ્યું.
તેનો અવાજ મોટો નહોતો. તે મીઠો અને સ્પષ્ટ હતો, પથ્થરો પર વહેતા પાણી જેવો. અને તે જે શબ્દો ગાતી હતી તે સીધા તેમના હૃદય સુધી પહોંચ્યા.
ભજન સૌના સર્જનહાર એકની વાત કરતું હતું, આપણા શ્વાસ કરતાં પણ નજીક એવા પ્રેમની, અને સાચા ગુરુ કેવી રીતે આપણી અંદર સમજનો દીવો પ્રગટાવી શકે તેની.
અમરદાસ બેઠા થયા. તેઓ હલ્યા વિના સાંભળતા રહ્યા, શ્વાસ લેતાં પણ ડરતા, કે ક્યાંક ગીત અટકી ન જાય.
દીવો ટમટમ્યો. રવૈયો ફર્યો, ઘમ્મર, ઘમ્મર. બહાર પહેલો રાખોડી પ્રકાશ આકાશને સ્પર્શ્યો, અને એક પક્ષી બોલવા લાગ્યું. તાજા માખણ અને ગરમ દીવેલની સુગંધ નાના ઘરમાં ભરાઈ ગઈ, અને આખી દુનિયા જાણે સાંભળવા શ્વાસ રોકીને ઊભી હતી.
ભજન પૂરું થયું ત્યારે વૃદ્ધના ગાલ પર આંસુ ચમકતાં હતાં. તેઓ ઊઠીને રસોડાના બારણે ગયા.
"દીકરી," તેમણે પ્રેમથી કહ્યું, "આ કોના શબ્દો છે? હું ઘણી વાર ગંગા સુધી ચાલીને ગયો છું, પણ મને આટલું ઊંડે સ્પર્શે એવું કંઈ મેં ક્યારેય સાંભળ્યું નથી."
બીબી અમરોએ ઉપર જોયું અને હસી. "આ ગુરુ નાનકના શબ્દો છે," તેણે કહ્યું. "મારા પિતા, ગુરુ અંગદ, ખડૂરમાં રોજ તે ગાય છે."
અમરદાસે હાથ જોડ્યા. "તો કૃપા કરીને મને તમારા પિતા પાસે લઈ જાઓ. મારે આ ગીતો સાચવનારને મળવું છે," તેમણે કહ્યું.
બીબી અમરો ખુશ થઈ. થોડા જ સમયમાં તેઓ ખડૂર જતા ધૂળિયા રસ્તે સાથે નીકળ્યાં, સફેદ દાઢીવાળા વૃદ્ધની બાજુમાં ચાલતી યુવાન સ્ત્રી, અને સવારના તડકામાં ખેતરો સોનેરી થતાં હતાં.
તેઓ પહોંચ્યાં ત્યારે ગુરુ અંગદ તેમને મળવા આવ્યા. અમરદાસ ગુરુ કરતાં મોટા હતા અને સગા પણ હતા, છતાં તેમણે નીચા નમીને ગુરુના ચરણ સ્પર્શ્યા.
ગુરુ અંગદે હૂંફાળા હાથે તેમને ઊભા કર્યા. એ જ પળે અમરદાસને પોતાના હૃદયનો ખાલી પ્યાલો છલોછલ ભરાતો લાગ્યો.
તેમણે ખડૂરમાં જ રહેવાનું નક્કી કર્યું. રોજ પરોઢ પહેલાં તેઓ ગુરુ માટે તાજું પાણી લાવતા, અને પોતે કેટલા વૃદ્ધ કે થાકેલા છે તેની પરવા કર્યા વિના આનંદથી લંગરમાં સેવા કરતા.
વર્ષો પછી, ગુરુ અંગદે આ નમ્ર, પ્રેમાળ સેવકને શીખોના ત્રીજા ગુરુ, ગુરુ અમરદાસ, બનવા પસંદ કર્યા. અને આ બધું અંધારામાં ધીમેથી ગાતી એક યુવાન સ્ત્રીથી શરૂ થયું હતું.
બીબી અમરોએ ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે તેનું નાનું સવારનું ગીત કંઈ ખાસ છે. તે તો બસ માખણ વલોવતી અને પિતાનાં ભજન યાદ કરતી. છતાં તેના કોમળ અવાજે એક એવું બારણું ખોલ્યું જેણે દુનિયા બદલી નાખી.
તો હવે સૂઈ જા, મારા નાનકડા. હું રોજ રાતે તને જે ગીતો ગાઉં છું તે પણ નાનાં છે, પણ પ્રેમથી ભરેલાં છે, અને પ્રેમ આપણી કલ્પના કરતાં ઘણે દૂર પહોંચી શકે છે.
શીખ માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારા બાળપણનાં કયાં ગીતો કે પ્રાર્થનાઓ તમે તમારા બાળકને આપવા માંગો છો?
સંકલ્પ: પ્રેમનાં મારાં શાંત ગીતો મારી ધારણા કરતાં ઘણે દૂર પહોંચે છે.
આશીર્વાદ: કોમળ ગીતો તને અંધારામાં શોધી લે અને તારું હૃદય પ્રકાશથી ભરી દે.
પાત્રો
- બીબી અમરો
- — પરોઢનાં ભજનો ગાતી એક કોમળ ગાયિકા.
- અમરદાસ
- — ખુલ્લા હૃદયવાળા એક સાચા સાધક.
- ગુરુ અંગદ
- — બીબી અમરોના પિતા અને પ્રેમાળ ગુરુ.
બોધ
પ્રેમથી ગવાયેલું ગીત કોઈને ઘર સુધીનો રસ્તો બતાવી શકે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, રોજ સવારે હું તને ધીમેથી ગીત ગાઈશ. મીઠાં ગીતો તને હંમેશાં ભલાઈ તરફ લઈ જાય.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
બીબી અમરોને ગાતાં સાંભળી અમરદાસને શું લાગ્યું?
સ્રોત: શીખ પરંપરા (ગુર બિલાસ; સૂરજ ગ્રંથ; મેકોલિફ, ધ સિખ રિલિજન)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા વિષ્ણુ સહસ્રનામનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- સરોવર કિનારે લખાયેલો ગ્રંથ
મળતી આવતી વાર્તા
આદિ ગ્રંથ ધીરજ અને સંભાળથી બન્યો, અને તેમાં દરેક પૃષ્ઠભૂમિના સંતોને સ્થાન મળ્યું. તે ધીમા, પ્રેમભર્યા કામ અને સૌને સમાવતા સ્વાગતને માન આપે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
બીબી અમરોનું પરોઢનું ભજન વાર્તા શું શીખવે છે?
એક યુવાન સ્ત્રીની શાંત સવારની ભક્તિએ જીવનભરના સાધકને તેમના ગુરુ સુધી પહોંચાડ્યા. આ વાર્તા નાની, પ્રેમભરી ટેવોની શક્તિને અને માતા-પિતાથી બાળક સુધી કોમળતાથી પહોંચતાં ગીતોને માન આપે છે.