Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Sikh · દિવસ 194 · અઠવાડિયું 28

માતા ખીવીનું તારાઓ નીચેનું રસોડું

ઠંડી રાતે માતા ખીવી ખડૂર સાહિબના લંગરમાં ખીર પીરસે છે. એક ભૂખ્યા મુસાફરને ડર છે કે તેને પાછો કાઢી મૂકશે.

વાર્તાની શીખ: ભાણે બરાબરીથી બેસવાનો હક દરેકનો છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
માતા ખીવી, ઇમરત, દયા, ગુરુ અંગદ દેવજી
સ્રોત ગ્રંથ
જનમસાખી
વાંચન સમય
5 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 194 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 28 · 7 માંથી દિવસ 5
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 3
આ અઠવાડિયે બાળક
બાળક પોપચાં પટપટાવી શકે છે અને REM ઊંઘમાં સપનાં જોઈ શકે છે. ત્રીજું ત્રિમાસિક શરૂ થાય છે. અઠવાડિયું 28: બાળકનો વિકાસ

પરંપરા કહે છે કે માતા ખીવીએ શીખ લંગરને એવી જગ્યા બનાવ્યું જ્યાં બધા બરાબર બેસે, અને ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાં તેમનું સન્માન છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે આવકારતા સમુદાયનો ભાગ હોવાથી માતાને સાથ અને સલામતીનો અનુભવ થઈ શકે છે.

જમીનને રેશમ અને ચીંથરાં વચ્ચે કોઈ ફરક ખબર નથી.

પંજાબના ખડૂર સાહિબના આંગણામાં લોખંડના મોટા મોટા વાસણોમાંથી વરાળનાં નરમ વાદળ ઊઠતાં હતાં. શિયાળાની ઠંડી રાત હતી, અને આકાશ તારાઓથી ભરેલું હતું. તેની નીચે લોકો ચટાઈઓ પર લાંબી હારમાં બેસીને પીરસાવાની રાહ જોતા હતા. આ હતું માતા ખીવીનું લંગરનું રસોડું. તેઓ બીજા શીખ ગુરુ, ગુરુ અંગદ દેવજીનાં પત્ની હતાં.

વરાળમાં ખીરની સુગંધ હતી: દૂધમાં ધીમે ધીમે રંધાયેલા ચોખા, ગોળથી મીઠા અને ઘીથી ભરપૂર. માતા ખીવીની ખીર જાણીતી હતી. એવી ખીર તો રાજાઓને પણ શોભે, છતાં અહીં તે બધા માટે હતી.

આંગણાના છેડે, અંધારામાં છુપાઈને, ઇમરત નામનો એક માણસ ધ્રૂજતો હતો. તે ખૂબ લાંબું ચાલીને છેક કાબુલથી આવ્યો હતો. તેના જોડા ઘસાઈને ફાટી ગયા હતા. ભૂખથી તેનું પેટ દુખતું હતું.

તે થાકેલી આંખે લોકોની હારો જોતો રહ્યો. તેણે જોયું કે સારા ઊનમાં લપેટાયેલો એક ધનવાન વેપારી, સાહિબ ચંદ, હાથ પર માટીવાળા એક ખેડૂતની સાથે એક જ હારમાં બેઠો હતો. ઇમરતને વિશ્વાસ જ ન આવ્યો.

"આટલી બધી રાહ જોવી પડશે?" સાહિબ ચંદ બબડ્યો. "ઠંડી હાડકાં સુધી પહોંચી ગઈ છે. મારા જેવા માણસને તો પહેલાં પીરસવું જોઈએ."

ઇમરતનું મન બેસી ગયું. તેણે વિચાર્યું, અહીં પણ અમીરો જ પહેલા. મારા જેવા ફાટેલા કપડાંવાળા અજાણ્યાને તો કાઢી મૂકશે.

તેણે પોતાની પાતળી શાલ વધુ કસીને ઓઢી. તે ઠંડા અંધારામાં પાછો ફરવાનો જ હતો, ત્યાં તેની નજર એક યુવાન સેવાદાર પર પડી, જેનું નામ દયા હતું. તે ડોલ લઈને હારો વચ્ચે ફરતો હતો. છોકરાનું સ્મિત વરાળ જેટલું જ હૂંફાળું હતું. તેણે ખેડૂતનો વાટકો અને વેપારીનો વાટકો બરાબર એકસરખા પ્રેમથી ભર્યો.

પછી ઇમરતે ખુદ માતા ખીવીને જોયાં. તેઓ ચૂપચાપ હારો વચ્ચે ફરતાં હતાં, ધ્યાન રાખતાં કે દરેક મહેમાનને આવકાર લાગે. તેમની નજર આખા આંગણામાં ફરી, અને એક પળ માટે અંધારામાં ઇમરતની નજર સાથે મળી. ઇમરતને લાગ્યું કે કોઈએ તેને જોયો છે.

તોય તે હલ્યો નહીં. પહેલાં પણ તેને શહેરના દરવાજેથી ભગાડી મૂકવામાં આવ્યો હતો. અહીં શું જુદું હશે?

માતા ખીવી ધીમે ધીમે દરવાજા તરફ આવ્યાં. તેઓ તેનાથી થોડાં ડગલાં દૂર અટક્યાં અને બસ ચટાઈ પરની એક ખાલી જગ્યા તરફ માથું નમાવીને ઇશારો કર્યો.

એ જ વખતે દયાએ પણ તેને જોયો અને દોડીને આવ્યો.

"આવો, ભાઈ," તેણે કહ્યું. "તમારા માટે હૂંફાળી જગ્યા છે. ખીર તૈયાર છે."

ઇમરતે પોતાનાં ધૂળવાળાં, ફાટેલાં કપડાં તરફ જોયું. "પણ મારી પાસે કશું નથી. હું તો અજાણ્યો છું."

દયા હસ્યો. "અહીં તમારે બસ તમારી ભૂખ જ લઈને આવવાની છે."

દયા તેને એક હાર તરફ લઈ જતો હતો, ત્યાં સાહિબ ચંદે મોં બગાડ્યું.

"રોકાઓ! એ ગંદા માણસને મારી પાસે ન બેસાડતા!"

આખું આંગણું શાંત થઈ ગયું. બધાએ માતા ખીવી તરફ જોયું. તેઓ બોલ્યાં ત્યારે અવાજ ઊંચો નહોતો, પણ બધાએ સાંભળ્યું.

"આ રસોડામાં, સાહિબ ચંદ, આપણે બધા એક પરિવાર બનીને બેસીએ છીએ. જમીનને રેશમ અને ચીંથરાં વચ્ચે કોઈ ફરક ખબર નથી. આપણે બધા એક જ કર્તારનાં ભૂખ્યાં બાળકો છીએ."

તેમણે દયા પાસેથી કડછી લીધી. તેઓ ઇમરતને હારની વચ્ચે એક જગ્યાએ લઈ ગયાં અને તેની પાસે ઘૂંટણિયે બેઠાં. પોતાના જ હાથે તેમણે માટીનો સાદો વાટકો ગરમ ગરમ ખીરથી ભર્યો અને તેની ઠરી ગયેલી આંગળીઓમાં મૂક્યો.

હૂંફ તેના હાથમાં ફેલાઈ ગઈ. તેણે પહેલી ચમચી લીધી. ખીર મીઠી, ઘટ્ટ અને ગરમ હતી. પણ એથીય વધુ, તેનો સ્વાદ આવકાર જેવો હતો.

તેણે ઉપર જોયું. થોડે દૂર ગુરુ અંગદ દેવજી શાંતિથી બેઠા બેઠા જોતા હતા. ગુરુજીની નજર માતા ખીવીની નજર સાથે મળી, અને તેમણે હળવેથી નાનકડું માથું હલાવ્યું.

સાહિબ ચંદે પોતાના વાટકા તરફ જોયું. તેનો ચહેરો લાલ થઈ ગયો. તેણે ચૂપચાપ ખીર ખાધી. થોડી વાર પછી તે ઇમરતની થોડો નજીક સર્યો અને એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના પોતાના ખભા પરથી સારી ઊનની શાલ ઉતારીને અજાણ્યાને ઓઢાડી દીધી.

ઇમરત ધીમે ધીમે, દરેક ચમચીનો સ્વાદ લેતો જમ્યો. તેના ધૂળવાળા ગાલ પરથી આંસુ વહેતાં હતાં, પણ એ આભારનાં આંસુ હતાં.

જમ્યા પછી તેને વિશ્રામઘરના એક હૂંફાળા ખૂણામાં લઈ જવામાં આવ્યો. ઘણા દિવસો પછી પહેલી વાર તેનું પેટ ભરેલું હતું. ત્યાં સૂતાં સૂતાં, સાંજની પ્રાર્થનાનો મીઠો અવાજ સાંભળતાં, તેને લાગ્યું કે તેનું હૃદય પણ ધરાઈ ગયું છે.

ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ માતા ખીવીના લંગરનાં વખાણ કરે છે. તેમાં કહ્યું છે કે તેમની ખીર ઘીથી ભરપૂર હતી અને તેઓ મોટા, પાંદડાંવાળા વૃક્ષની જેમ ઘણાંને છાંયો આપતાં હતાં. આજે પણ દરેક લંગરમાં જમીન પરની હારો બધા માટે એકસરખી હોય છે.

આંગણામાં દયાએ મોટા વાસણમાંથી છેલ્લી ખીર ઉસરડી અને ઊભાં ઊભાં જ ખાઈ લીધી, તારાઓ સામે હસતાં હસતાં.

નાનકડા, આપણા ભાણે તારા માટે હંમેશાં હૂંફાળી જગ્યા રહેશે, અને તું જેને પણ ઘરે લાવે તેના માટે પણ.

આગળની વાર્તા વાંચો →ખડૂરના પાણી ભરનાર

શીખ માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જનમસાખી · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

શીખ સ્મૃતિ ગુરુ અંગદ દેવજીનાં પત્ની માતા ખીવીને ખડૂર સાહિબમાં ચલાવેલા લંગર માટે યાદ કરે છે, અને ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાં બલવંડ અને સત્તાની રામકલી કી વાર પોતે તેમના રસોડા અને ઘીથી ભરપૂર ખીરનાં વખાણ કરે છે. આજે પણ દરેક ગુરુદ્વારાના કેન્દ્રમાં લંગર છે, જ્યાં કોઈ પણ જમીન પર બેસીને જમી શકે છે. આ કથા કાબુલથી આવેલા એક ધ્રૂજતા મુસાફર અને એક ઘમંડી વેપારી પર કેન્દ્રિત છે, જે અંતે પોતાની જ શાલ તેને ઓઢાડે છે, તેથી બરાબરની પંગતનો પાઠ ઠપકાથી નહીં, મન બદલાવાથી આવે છે. ભાવિ માતા માટે આ એ હૂંફાળા ઘર અને ભાણાની છબી છે જે તેના બાળકનું સ્વાગત કરશે.

બાળક સાથે વિચારો

આજે તમે તમારી હૂંફ અને પોષણ કોઈની સાથે વહેંચવાની એક સરળ રીત કઈ અપનાવી શકો?

સંકલ્પ: મારું હૃદય આવકારતું રસોડું છે, જે મળનાર દરેકને પોષણ અને પ્રેમ આપે છે.

આશીર્વાદ: મારા વહાલા બાળક, તારું હૃદય હંમેશાં ઉદાર રહે, અને તું મળનાર દરેક વ્યક્તિમાં ઈશ્વરનો પ્રકાશ જુએ.

પાત્રો

માતા ખીવી
— તેઓ એવું રસોડું ચલાવે છે જ્યાં બધા એક પરિવાર બનીને બેસે છે.
ઇમરત
— થાકેલો મુસાફર, જેને સાચો આવકાર મળે છે.
દયા
— દયાળુ યુવાન સેવાદાર, જે તેને પંગતમાં બેસાડે છે.
ગુરુ અંગદ દેવજી
— તેઓ જુએ છે અને શાંતિથી રાજીપામાં માથું હલાવે છે.

બોધ

ભાણે બરાબરીથી બેસવાનો હક દરેકનો છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા લાડકા, અમારી પાસે તારા માટે હંમેશાં હૂંફાળી જગ્યા રહેશે. તું પણ બીજાનો આ જ રીતે આવકાર કરજે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

માતા ખીવીએ મુસાફરને બધાની સાથે કેમ બેસાડ્યો?

સ્રોત: શીખ પરંપરા; ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ (બલવંડ અને સત્તાની રામકલી કી વાર)માં માતા ખીવીના લંગરનાં વખાણ

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 28મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

માતા ખીવીનું તારાઓ નીચેનું રસોડું વાર્તા શું શીખવે છે?

પરંપરા કહે છે કે માતા ખીવીએ શીખ લંગરને એવી જગ્યા બનાવ્યું જ્યાં બધા બરાબર બેસે, અને ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાં તેમનું સન્માન છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે આવકારતા સમુદાયનો ભાગ હોવાથી માતાને સાથ અને સલામતીનો અનુભવ થઈ શકે છે.

માતા ખીવીનું તારાઓ નીચેનું રસોડું ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 28 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો