Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
મોહનની પિતાને ચિઠ્ઠી
પંદર વર્ષની ઉંમરે મોહન ભાઈના સોનાના કડાનો નાનો ટુકડો વેચવામાં મદદ કરે છે. એ રહસ્ય તેના હૃદય પર ભાર બને છે, એટલે તે પિતાને સત્ય કહેતી ચિઠ્ઠી લખે છે.
વાર્તાની શીખ: સત્ય કહેવાથી હૃદય હળવું થાય છે, અને પ્રેમ માફ કરે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- મોહન (યુવાન ગાંધી), તેના પિતા
- સ્રોત ગ્રંથ
- મો. ક. ગાંધી, સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા, ભાગ 1, પ્રકરણ 8
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
મહાત્મા ગાંધી પોતે આ પ્રસંગ 'સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા'માં 'ચોરી અને પ્રાયશ્ચિત્ત' નામના પ્રકરણમાં કહે છે. તે પુસ્તકના સૌથી જાણીતા ભાગોમાંનો એક છે અને ભારતની શાળાઓમાં પ્રામાણિકતાના પાઠ તરીકે ઘણી વાર વંચાય છે. તેને સામાન્ય કબૂલાતની વાર્તાઓથી જુદો પાડે છે પિતાનો જવાબ: કોઈ ઠપકો નહીં, ફક્ત શાંત આંસુ, ફાડી નાખેલી ચિઠ્ઠી અને મૌન. ગાંધીજીએ પછી લખ્યું કે પ્રેમનાં એ મોતી જેવાં ટીપાંએ તેમનું હૃદય શુદ્ધ કર્યું અને તેમને પ્રેમની કોમળ શક્તિ બતાવી. થનારી માતા માટે આ હૃદયસ્પર્શી યાદ છે કે જે બાળકને સત્ય કહેવા જેટલી સલામતી લાગે, તે માતા-પિતાની સમજથી સચવાયેલું હોય છે.
ગાંધીજીએ આને પ્રેમની શક્તિના પોતાના પહેલા પાઠ તરીકે યાદ રાખ્યું: સ્વેચ્છાએ કરેલી કબૂલાત, જેને ક્ષમા મળી. તે બાળકને બતાવે છે કે ઘરમાં પ્રામાણિકતા સલામત છે.
સોનાનો એ નાનો ટુકડો પથ્થરની જેમ તેના હૃદય પર બેઠો હતો.
મોહન પંદર વર્ષનો હતો ત્યારે તે પોતાના પરિવાર સાથે રાજકોટ શહેરમાં રહેતો હતો.
તેના પિતા કરમચંદ આદરણીય માણસ હતા, પ્રામાણિક અને ઉદાર. એ દિવસોમાં તેમની તબિયત સારી નહોતી, અને તેઓ મોટા ભાગનો સમય લાકડાના એક સાદા ખાટલા પર આરામ કરતા, જ્યારે પરિવાર તેમની સંભાળ રાખતો.
મોહન પિતાને ખૂબ પ્રેમ કરતો. રોજ સાંજે તે તેમની પાસે બેસતો, તેમના થાકેલા પગ દબાવતો, અને પિતા પ્રેમથી જવા કહે ત્યાં સુધી બેસી રહેતો.
હવે, મોહનના મોટા ભાઈને થોડું દેવું થઈ ગયું હતું. તેમને લગભગ પચીસ રૂપિયા ચૂકવવાના હતા, અને તે કેવી રીતે ચૂકવવા તે ખબર નહોતી.
ભાઈ નક્કર સોનાનું કડું પહેરતા. બંને છોકરાઓએ વિચાર્યું, જો સોનાનો થોડો ટુકડો કાપી લઈએ, તો કોઈને ખબર નહીં પડે, અને દેવું ચૂકવાઈ જશે.
એટલે તેમણે એમ જ કર્યું. કડામાંથી નાનો ટુકડો કાપવામાં આવ્યો, વેચાયો, અને દેવું ચૂકવાઈ ગયું.
વાત બહુ નાની લાગતી હતી. કડું હજી ચમકતું હતું. ઘરમાં કોઈએ એક શબ્દ ન કહ્યો, અને દિવસો પહેલાંની જેમ જ ચાલતા રહ્યા.
પણ મોહનની અંદર કંઈક ભારે લાગતું હતું.
તે સરખું સૂઈ શકતો નહોતો. તે પિતા સામે પહેલાંની જેમ જોઈ શકતો નહોતો. સોનાનો એ નાનો ટુકડો પથ્થરની જેમ તેના હૃદય પર બેઠો હતો.
તેણે મન મક્કમ કર્યું. તે હવે ક્યારેય જે પોતાનું નથી તે નહીં લે. અને તે પિતાને સત્ય કહેશે.
પણ કેવી રીતે? મોહન શરમાળ હતો. કંઈ અઘરું કહેવાનો પ્રયત્ન કરતો ત્યારે તેની જીભ બંધાઈ જતી. અને તેને ડર લાગતો હતો.
તેને માર ખાવાનો ડર નહોતો. પિતા તેની સાથે ક્યારેય કડક નહોતા રહ્યા. તેને કંઈક બીજાનો ડર હતો. તેને એ ઉદાસીનો ડર હતો જે તે પિતાના ચહેરા પર લાવી શકે.
એટલે મોહને તે લખી નાખવાનું નક્કી કર્યું.
તેણે કાગળની એક ચબરખી લીધી અને ધીમે ધીમે, ધ્યાનથી લખ્યું. તેણે પિતાને સોના વિશે બધું જ કહ્યું. તેણે જે યોગ્ય સજા હોય તે આપવા કહ્યું. અને દીકરાએ કરેલી ભૂલ માટે પોતાને દુઃખથી સજા ન કરવા પિતાને વિનંતી કરી.
છેલ્લે તેણે એક વચન આપ્યું. તે હવે ક્યારેય ચોરી નહીં કરે.
ચિઠ્ઠી લઈને પિતાના ઓરડામાં જતાં તેના હાથ ધ્રૂજતા હતા.
ઘર શાંત હતું. ખૂણામાં દીવો ધીમો બળતો હતો, અને સાંજની હવા બારીમાંથી હળવેથી આવતી હતી. બહાર ક્યાંક એક ગાડું પસાર થયું, અને પછી ફરી બધું શાંત થઈ ગયું.
મોહન લાંબી પળ સુધી બારણે ઊભો રહ્યો. તેનો એક ભાગ પાછો વળીને ચિઠ્ઠી હંમેશ માટે છુપાવી દેવા માંગતો હતો. પણ અંદરનો ઊંડો ભાગ જાણતો હતો કે એમ કરે તો હૃદય પરનો પથ્થર વધુ ભારે જ થશે.
તેણે શ્વાસ લીધો, અને અંદર પગ મૂક્યો.
પિતા લાકડાના ખાટલા પર બેઠા હતા. મોહને ચિઠ્ઠી તેમના હાથમાં મૂકી અને પછી તેમની સામે બેસી ગયો, રાહ જોતો, હૃદય ઝડપથી ધબકતું.
પિતાએ તે વાંચી.
તેમણે બૂમ ન પાડી. ભવાં ન ચડાવ્યાં. નિસાસો પણ ન નાખ્યો. તેને બદલે, મોહને જોયું કે પિતાની આંખોમાં આંસુનાં મોતી જેવાં ટીપાં ભેગાં થતાં હતાં અને ધીમે ધીમે ગાલ પરથી સરકીને કાગળ પર પડતાં હતાં.
એક પળ માટે પિતાએ આંખો બંધ કરી, વિચારતા. પછી તેમણે શાંતિથી ચિઠ્ઠીના નાના ટુકડા કરી નાખ્યા, અને આરામ કરવા પાછા સૂઈ ગયા.
મોહન પણ રડવા લાગ્યો. તે જોઈ શકતો હતો કે પિતાને કેટલું દુઃખ થયું હતું, અને તેનાથી પણ વધુ, પિતા તેને કેટલો પ્રેમ કરતા હતા.
ઘણાં વર્ષો પછી ગાંધીજીએ લખ્યું કે પ્રેમનાં એ મોતી જેવાં ટીપાંએ તેમનું હૃદય શુદ્ધ કર્યું અને ભૂલ ધોઈ નાખી. તેમણે કહ્યું કે જેણે આવો પ્રેમ અનુભવ્યો હોય તે જ જાણી શકે કે તે શું છે.
તેમણે લખ્યું કે એ તેમના માટે પ્રેમની કોમળ શક્તિનો સાચો પાઠ હતો, અને જ્યારે કબૂલાત સ્વેચ્છાએ થાય અને ભૂલ ફરી ન થાય, ત્યારે તે પ્રાયશ્ચિત્તનું સૌથી શુદ્ધ રૂપ છે.
તેણે ગુસ્સાની આશા રાખી હતી, અને તેને ક્ષમા મળી. અને ક્ષમાએ તેને કોઈ પણ સજા કરતાં વધુ શીખવ્યું.
તો હવે સૂઈ જા, મારા નાનકડા. તને હંમેશાં સત્ય કહેવા જેટલી સલામતી લાગે, અને તને હંમેશાં પ્રેમ મળે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારું બાળક પહેલી વાર કોઈ ભૂલ લઈને તમારી પાસે આવે ત્યારે તમે કેવો જવાબ આપવા માંગો છો?
સંકલ્પ: મારો પ્રેમ એવી સલામત જગ્યા બનશે જ્યાં મારું બાળક હંમેશાં સત્ય લઈને આવી શકે.
આશીર્વાદ: મારા નાનકડા, તારું હૃદય હંમેશાં હળવું રહે, કારણ કે તું સત્ય અને પ્રેમમાં જીવે છે.
પાત્રો
- મોહન (યુવાન ગાંધી)
- — એક શરમાળ છોકરો જે સત્ય કહેવાની હિંમત શોધે છે.
- તેના પિતા
- — એક પ્રેમાળ પિતા જે પ્રામાણિકતાનો જવાબ ક્ષમાથી આપે છે.
બોધ
સત્ય કહેવાથી હૃદય હળવું થાય છે, અને પ્રેમ માફ કરે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
હવે સૂઈ જા, મારા નાનકડા. તું હંમેશાં અમને સત્ય કહી શકે છે, અને તને હંમેશાં પ્રેમ મળશે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
મોહને પિતાને સત્ય કેવી રીતે કહ્યું?
સ્રોત: મો. ક. ગાંધી, સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા, ભાગ 1, પ્રકરણ 8
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
મોહનની પિતાને ચિઠ્ઠી વાર્તા શું શીખવે છે?
ગાંધીજીએ આને પ્રેમની શક્તિના પોતાના પહેલા પાઠ તરીકે યાદ રાખ્યું: સ્વેચ્છાએ કરેલી કબૂલાત, જેને ક્ષમા મળી. તે બાળકને બતાવે છે કે ઘરમાં પ્રામાણિકતા સલામત છે.