Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह

मोहनची वडिलांना चिठ्ठी

पंधराव्या वर्षी मोहन भावाच्या सोन्याच्या कड्याचा एक छोटा तुकडा विकायला मदत करतो. ते गुपित मनावर ओझे होते, म्हणून तो वडिलांना खरे सांगणारी चिठ्ठी लिहितो.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरे सांगितल्याने मन हलके होते, आणि प्रेम क्षमा करते.

या गोष्टीत

पात्रे
मोहन (लहानपणीचे गांधी), त्याचे वडील
मूळ ग्रंथ
मो. क. गांधी, आत्मकथा: सत्याचे प्रयोग, भाग 1, प्रकरण 8
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

महात्मा गांधींनी हा प्रसंग स्वतः 'आत्मकथा: सत्याचे प्रयोग' या पुस्तकात 'चोरी आणि प्रायश्चित्त' या प्रकरणात सांगितला आहे. हा त्या पुस्तकातील सर्वात प्रसिद्ध भागांपैकी एक आहे आणि भारतीय शाळांमध्ये प्रामाणिकपणाचा धडा म्हणून तो अनेकदा वाचला जातो. नेहमीच्या कबुलीच्या गोष्टींपेक्षा याला वेगळे करते ते वडिलांचे उत्तर: रागावणे नाही, फक्त शांत अश्रू, फाडलेली चिठ्ठी आणि मौन. गांधीजींनी नंतर लिहिले की प्रेमाच्या त्या मोत्यांनी त्यांचे हृदय स्वच्छ केले आणि त्यांना प्रेमाची सौम्य शक्ती दाखवली. होणाऱ्या आईसाठी ही एक हृदयस्पर्शी आठवण आहे की खरे सांगण्याइतके सुरक्षित वाटणारे मूल आई-वडिलांच्या समजुतीच्या कुशीत असते.

गांधीजींनी हा प्रसंग प्रेमाच्या शक्तीचा आपला पहिला धडा म्हणून आठवला: मोकळेपणाने दिलेली कबुली आणि तिला मिळालेली क्षमा. ही गोष्ट मुलाला दाखवते की घरात खरे बोलणे सुरक्षित आहे.

सोन्याचा तो छोटा तुकडा त्याच्या मनावर दगडासारखा बसला होता.

मोहन पंधरा वर्षांचा होता तेव्हा तो आपल्या कुटुंबासोबत राजकोट गावात राहत होता.

त्याचे वडील करमचंद एक आदरणीय, प्रामाणिक आणि उदार गृहस्थ होते. त्या दिवसांत त्यांची तब्येत बरी नव्हती, आणि ते बराच वेळ एका साध्या लाकडी पलंगावर विश्रांती घेत, आणि कुटुंब त्यांची काळजी घेई.

मोहनचे वडिलांवर खूप प्रेम होते. रोज संध्याकाळी तो त्यांच्याजवळ बसायचा, त्यांचे थकलेले पाय दाबायचा, आणि वडील प्रेमाने "जा आता" म्हणेपर्यंत तिथेच राहायचा.

तर, मोहनच्या मोठ्या भावावर थोडे कर्ज झाले होते. त्याला सुमारे पंचवीस रुपये द्यायचे होते, आणि ते कसे फेडायचे ते त्याला कळत नव्हते.

भावाच्या दंडावर भरीव सोन्याचे एक कडे होते. दोघा मुलांना वाटले, यातला थोडासा सोन्याचा तुकडा कापला तर कुणाला कळणार नाही, आणि कर्ज फिटेल.

म्हणून त्यांनी तसेच केले. कड्यातून एक छोटा तुकडा कापला, तो विकला, आणि कर्ज फिटले.

ती इतकी छोटीशी गोष्ट वाटत होती. कडे अजूनही चमकत होते. घरात कुणीच एक शब्दही बोलले नाही, आणि दिवस पूर्वीसारखेच जात राहिले.

पण मोहनच्या आत काहीतरी जड वाटत होते.

त्याला नीट झोप लागत नव्हती. तो वडिलांकडे पूर्वीसारखा पाहू शकत नव्हता. सोन्याचा तो छोटा तुकडा त्याच्या मनावर दगडासारखा बसला होता.

त्याने मनाशी ठरवले. जे आपले नाही ते तो पुन्हा कधीच घेणार नाही. आणि तो वडिलांना खरे सांगणार.

पण कसे? मोहन लाजाळू होता. काही अवघड बोलायचे म्हटले की त्याची जीभ अडखळायची. आणि त्याला भीती वाटत होती.

त्याला मार बसण्याची भीती नव्हती. वडील त्याच्याशी कधीच कठोर वागले नव्हते. त्याला दुसऱ्याच गोष्टीची भीती होती. आपण वडिलांच्या चेहऱ्यावर दुःख आणू, याची त्याला भीती वाटत होती.

म्हणून मोहनने ते लिहून द्यायचे ठरवले.

त्याने एक कागदाचा तुकडा घेतला आणि सावकाश, काळजीपूर्वक लिहिले. त्याने सोन्याबद्दल वडिलांना सगळे सांगितले. योग्य वाटेल ती शिक्षा द्यावी अशी विनंती केली. आणि आपल्या मुलाच्या चुकीमुळे स्वतःला दुःखाची शिक्षा करून घेऊ नये, अशी त्याने वडिलांना कळकळीने विनंती केली.

शेवटी त्याने एक वचन दिले. तो पुन्हा कधीच चोरी करणार नाही.

ती चिठ्ठी वडिलांच्या खोलीत नेताना त्याचे हात थरथरत होते.

घर शांत होते. कोपऱ्यात एक दिवा मंद जळत होता, आणि खिडकीतून संध्याकाळची हवा हळूच आत येत होती. बाहेर कुठेतरी एक गाडी गेली, आणि मग सगळे पुन्हा स्तब्ध झाले.

मोहन बराच वेळ दारात उभा राहिला. त्याच्या मनाचा एक भाग परत फिरून चिठ्ठी कायमची लपवायला सांगत होता. पण मनाच्या खोल भागाला ठाऊक होते की तसे केले तर मनावरचा दगड आणखीच जड होईल.

त्याने एक श्वास घेतला, आणि आत पाऊल टाकले.

वडील आपल्या लाकडी पलंगावर उठून बसले होते. मोहनने चिठ्ठी त्यांच्या हातात ठेवली आणि धडधडत्या हृदयाने त्यांच्यासमोर वाट पाहत बसला.

वडिलांनी ती वाचली.

ते ओरडले नाहीत. त्यांनी कपाळाला आठ्या घातल्या नाहीत. त्यांनी साधा सुस्कारासुद्धा सोडला नाही. उलट, मोहनने पाहिले की वडिलांच्या डोळ्यांत मोत्यासारखे अश्रू जमले आणि हळूहळू गालांवरून ओघळून कागदावर पडले.

क्षणभर वडिलांनी डोळे मिटले, विचार करत. मग त्यांनी शांतपणे ती चिठ्ठी फाडून तिचे छोटे तुकडे केले, आणि विश्रांतीसाठी पुन्हा आडवे झाले.

मोहनलाही रडू आले. वडिलांना किती दुखावले आहे, आणि त्याहूनही किती त्यांचे आपल्यावर प्रेम आहे, ते त्याला दिसत होते.

अनेक वर्षांनी गांधीजींनी लिहिले की प्रेमाच्या त्या मोत्यांनी त्यांचे हृदय स्वच्छ केले आणि त्यांची चूक धुऊन टाकली. ते म्हणाले की असे प्रेम ज्याने अनुभवले आहे, त्यालाच ते काय आहे हे कळू शकते.

त्यांनी लिहिले की प्रेमाच्या सौम्य शक्तीचा तो त्यांच्यासाठी खरा धडा होता, आणि जेव्हा कबुली मोकळेपणाने दिली जाते आणि चूक पुन्हा केली जात नाही, तेव्हा तेच सर्वात शुद्ध प्रायश्चित्त असते.

त्याला रागाची अपेक्षा होती, आणि मिळाली क्षमा. आणि त्या क्षमेने त्याला कोणत्याही शिक्षेपेक्षा जास्त शिकवले.

तर आता झोप, बाळा. खरे सांगण्याइतके सुरक्षित तुला नेहमी वाटो, आणि तुला नेहमी प्रेमच भेटो.

पुढची गोष्ट वाचा →भीमराव आणि पुस्तकांचं घर

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमचे बाळ पहिल्यांदा एखादी चूक घेऊन तुमच्याकडे येईल तेव्हा तुम्हाला कसा प्रतिसाद द्यायला आवडेल?

संकल्प: माझे प्रेम अशी सुरक्षित जागा असेल जिथे माझे बाळ नेहमी खरे घेऊन येऊ शकेल.

आशीर्वाद: बाळा, तुझे मन नेहमी हलके राहो, कारण तू सत्यात आणि प्रेमात जगतोस.

पात्रे

मोहन (लहानपणीचे गांधी)
— खरे सांगण्याचे धाडस शोधणारा एक लाजाळू मुलगा.
त्याचे वडील
— प्रामाणिकपणाला क्षमेने उत्तर देणारे प्रेमळ वडील.

बोध

खरे सांगितल्याने मन हलके होते, आणि प्रेम क्षमा करते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

आता झोप, बाळा. तू आम्हाला नेहमी खरे सांगू शकतोस, आणि तुला नेहमी प्रेमच भेटेल.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

मोहनने वडिलांना खरे कसे सांगितले?

स्रोत: मो. क. गांधी, आत्मकथा: सत्याचे प्रयोग, भाग 1, प्रकरण 8

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मोहनची वडिलांना चिठ्ठी ही गोष्ट काय शिकवते?

गांधीजींनी हा प्रसंग प्रेमाच्या शक्तीचा आपला पहिला धडा म्हणून आठवला: मोकळेपणाने दिलेली कबुली आणि तिला मिळालेली क्षमा. ही गोष्ट मुलाला दाखवते की घरात खरे बोलणे सुरक्षित आहे.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा