Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
ભીમરાવ અને પુસ્તકોનું ઘર
નાના ભીમરાવને શાળામાં અલગ રખાય છે, પણ તે નક્કી કરે છે કે કંઈ તેને ભણતરથી દૂર નહીં રાખે. તે પુસ્તકો માટે સિક્કા બચાવે છે અને લંડનના પુસ્તકાલયમાં કલાકો સુધી વાંચે છે.
વાર્તાની શીખ: ભણતર આપણને તાકાત આપે છે અને સૌ માટે બારણાં ખોલે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ભીમરાવ આંબેડકર, તેમના પિતા, દયાળુ શિક્ષક
- સ્રોત ગ્રંથ
- ડૉ. બી. આર. આંબેડકરનું જીવન: 'વેઇટિંગ ફોર અ વિઝા' અને ધનંજય કીરનું 'ડૉ. આંબેડકર: લાઇફ ઍન્ડ મિશન'
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ડૉ. બી. આર. આંબેડકરની પોતાની આત્મકથાત્મક નોંધ 'વેઇટિંગ ફોર અ વિઝા' અને ધનંજય કીરના જીવનચરિત્ર પરથી લીધેલી આ વાર્તા દંતકથા નહીં, સાચું જીવન છે. તે દસ્તાવેજી પળોને અનુસરે છે: શાળામાં જે કોથળા પર તેઓ બેસતા, ભોજન વહેંચનાર શિક્ષક, કોલંબિયા અને લંડન લઈ જનારી શિષ્યવૃત્તિ, અને દાદરના રાજગૃહમાં બનાવેલું વિશાળ પુસ્તકાલય. જ્ઞાનના વાતાવરણમાં જન્મેલા વિદ્વાનોની વાર્તાઓથી જુદી, આ એક એવા વાચકની વાર્તા છે જેણે દરેક અવરોધ સામે પુસ્તકો મેળવ્યાં, અને શિક્ષણને 'વાઘણનું દૂધ' કહેતી તેમની વાત આજે પણ આખા ભારતમાં યાદ કરાય છે. ગર્ભાવસ્થા માટે આ એક કોમળ ઇચ્છા છે કે બાળક પુસ્તકોને પ્રેમ કરતું મોટું થાય.
આંબેડકરે અન્યાયભર્યા બાળપણને જીવનભરના ભણતર અને સેવામાં ફેરવી નાખ્યું. તેમની વાર્તા દરેક બાળકના ગૌરવને અને પુસ્તકો તથા દયાળુ શિક્ષકોની શાંત શક્તિને માન આપે છે.
ભીમે નક્કી કર્યું કે કોઈ પણ તેને ભણતરથી અલગ રાખી શકશે નહીં.
ઘણા સમય પહેલાં, ભારતના એક નાના ગામમાં, ચમકતી આંખોવાળો ભીમરાવ નામનો એક છોકરો રહેતો હતો. મોટા પરિવારમાં તે સૌથી નાનો હતો, અને તેના પિતાને સૌને મોટેથી વાંચી સંભળાવવું બહુ ગમતું.
સાંજે પિતા જૂના શ્લોકો ગાતા અને મહાન ગ્રંથોની વાર્તાઓ કહેતા, અને નાનો ભીમ હથેળીમાં હડપચી ટેકવીને સાંભળતો, મનમાં ઇચ્છતો કે વાર્તાઓ ક્યારેય પૂરી ન થાય.
ભીમ શાળાએ ગયો ત્યારે જીવન હંમેશાં કોમળ નહોતું. એ દિવસોમાં કેટલાંક બાળકોને અન્યાયથી અલગ રખાતાં, અને ભીમ તેમાંનો એક હતો. તે ઘણી વાર ઘરેથી લાવેલા નાના કોથળા પર બેસતો.
એનાથી તેનું હૃદય દુખતું. પણ એ દુખતા હૃદયની અંદર કંઈક મક્કમ ઊગી રહ્યું હતું. ભીમે નક્કી કર્યું કે કોઈ પણ તેને ભણતરથી અલગ રાખી શકશે નહીં.
એટલે તે વર્ગમાં ખૂબ ધ્યાનથી સાંભળતો. જે પાનું મળે તે વાંચતો. અને કોઈ ગમતું પુસ્તક મળે ત્યારે તેને છાતીએ વળગાડી રાખતો, જાણે એ કોઈ હૂંફાળો અને વફાદાર મિત્ર હોય.
એક દયાળુ શિક્ષકે જોયું કે છોકરો કેટલી મહેનત કરે છે, અને તેમને તેના પર સ્નેહ થયો. તેઓ ક્યારેક પોતાનું ભોજન ભીમ સાથે વહેંચતા, અને નાની નાની પ્રેમાળ રીતે તેની મદદ કરતા.
ભીમ એ દયા ક્યારેય ભૂલ્યો નહીં. તે શીખ્યો કે એક કોમળ શિક્ષક બાળકના જીવનમાં એવો દીવો પ્રગટાવી શકે છે જે ઘણાં ઘણાં વર્ષો સુધી ઝળહળતો રહે.
જેમ જેમ તે મોટો થયો, પુસ્તકો માટેનો તેનો પ્રેમ વધુ ને વધુ મજબૂત થયો. તેને થોડા સિક્કા મળતા ત્યારે તે મીઠાઈ પર ખર્ચતો નહીં. થોડા થોડા કરીને તે પુસ્તકો માટે બચાવતો.
તેના પિતા ક્યારેક ઉધાર પૈસા લઈને પણ તેને જોઈતાં પુસ્તકો લાવી આપતા, કારણ કે તેમને પોતાના દીકરાના તેજસ્વી મન પર વિશ્વાસ હતો.
ભીમરાવ ભણતો જ રહ્યો. એક વિચારશીલ રાજાની શિષ્યવૃત્તિની મદદથી તે દરિયો પાર કરીને અમેરિકા અને પછી ઇંગ્લેન્ડ ભણવા ગયો.
ન્યૂયૉર્કમાં તેને એટલાં મોટાં પુસ્તકાલયો મળ્યાં કે જાણે કાગળના મહેલ હોય. ઊંચા કબાટો છત સુધી પહોંચતા, દુનિયાના દરેક ખૂણાનાં પુસ્તકોથી ભરેલા.
કહેવાય છે કે લંડનમાં તે સવારે પુસ્તકાલયના દરવાજા ખૂલતાં જ અંદર જતો અને રાત્રે દરવાજા બંધ થાય ત્યાં સુધી વાંચતો-લખતો ત્યાં જ રહેતો.
ક્યારેક તે બહુ ઓછું જમતો, જેથી પોતાના પૈસા અને સમય ભણતર માટે બચાવી શકે. તેની નોટબુકો સુઘડ અક્ષરોથી ભરાતી જતી, ધીરજથી લખેલું પાને પાનું.
બહાર શહેર દોડતું અને ખડખડાટ કરતું. પણ શાંત વાચનખંડમાં, ફરતાં પાનાંના ધીમા સરસરાટ વચ્ચે, ભીમરાવ શાંતિ અને સ્વતંત્રતા અનુભવતો.
તે ભારત પાછો આવ્યો ત્યારે પોતાનું જ્ઞાન ફાનસની જેમ સાથે લાવ્યો. તે ઇચ્છતો હતો કે દરેક વ્યક્તિ સાથે ન્યાયથી વર્તાય, અને દરેક બાળક શાળાએ જઈ શકે.
આખી જિંદગી તેમણે પુસ્તકો ભેગાં કર્યાં. મુંબઈના પોતાના ઘરમાં, જેનું નામ તેમણે રાજગૃહ રાખ્યું, તેમણે એટલું મોટું પુસ્તકાલય બનાવ્યું કે મુલાકાતીઓ બારણે ઊભા રહીને બસ જોતા જ રહી જતા.
ત્યાં હજારો ને હજારો પુસ્તકો હતાં: કાયદા અને ઇતિહાસનાં, કવિતા અને ધર્મનાં, વિજ્ઞાન અને દૂર દેશોનાં. કેટલાક કહે છે કે લગભગ પચાસ હજાર પુસ્તકો હતાં.
દરેક પુસ્તક કબાટમાં ક્યાં રહે છે તે તેઓ જાણતા. કોઈ માળી પોતાના ગમતા છોડ તરફ હાથ લંબાવે તેમ, તેઓ હળવેથી અને આનંદથી પુસ્તક તરફ હાથ લંબાવતા.
મળવા આવતા મિત્રો તેમને મોડી રાત સુધી ટેબલ પર જોતા, બાજુમાં દીવો ઝળહળતો અને આસપાસ ખુલ્લાં પુસ્તકોનો ઢગલો, જાણે નાનકડી નરમ દીવાલ.
તેઓ ઘણી વાર કહેતા કે શિક્ષણ વાઘણના દૂધ જેવું છે, જે પીએ તેને મોટી તાકાત આપે છે. તેઓ ઇચ્છતા કે દરેકને એ પીવાની તક મળે.
એ જ્ઞાને તેમને કંઈક અદ્ભુત કરવામાં મદદ કરી. ભારત સ્વતંત્ર થયું ત્યારે ડૉ. આંબેડકરે બંધારણ લખનારી સમિતિનું નેતૃત્વ કર્યું, નિયમોનું એ મહાન પુસ્તક જે દેશની દરેક વ્યક્તિનું રક્ષણ કરે છે.
જે નાનો છોકરો એક વખત વર્ગના ખૂણે કોથળા પર બેસતો, તેણે એ વચન લખવામાં મદદ કરી કે ભારતના દરેક બાળક સાથે સમાનતાથી વર્તાશે.
એટલે જ્યારે પણ તું પુસ્તક હાથમાં લે, ત્યારે ભીમરાવને યાદ કરજે, તેમનું મક્કમ હૃદય, અને પાનાં અને પ્રકાશથી ભરેલું તેમનું ઘર.
હવે શાંતિથી સૂઈ જા, નાનકડા. પુસ્તકો તારાં મિત્રો બને, અને ભણતર હંમેશાં તારા માટે બારણાં ખોલે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારા બાળપણમાં કયા પુસ્તકે કે શિક્ષકે દીવો પ્રગટાવ્યો હતો?
સંકલ્પ: હું મારા બાળકને શબ્દો, વાર્તાઓ અને કોમળ ભણતરથી ઘેરી લઉં છું.
આશીર્વાદ: નાનકડા, ભણવા માટે તારું હંમેશાં સ્વાગત થાય, અને તારું મન મજબૂત અને દયાળુ બને.
પાત્રો
- ભીમરાવ આંબેડકર
- — એક તેજસ્વી છોકરો જે પુસ્તકોને પોતાના સૌથી સારા મિત્રો બનાવે છે.
- તેમના પિતા
- — જે દરરોજ સાંજે મહાન ગ્રંથોમાંથી વાંચતા અને ગાતા.
- દયાળુ શિક્ષક
- — જે નાના ભીમ સાથે પોતાનું ભોજન વહેંચતા.
બોધ
ભણતર આપણને તાકાત આપે છે અને સૌ માટે બારણાં ખોલે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, પુસ્તકો તારાં મિત્રો બને અને ભણતર હંમેશાં તારો રસ્તો અજવાળે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ભીમરાવને પુસ્તકો આટલાં બધાં કેમ ગમતાં હતાં?
સ્રોત: ડૉ. બી. આર. આંબેડકરનું જીવન: 'વેઇટિંગ ફોર અ વિઝા' અને ધનંજય કીરનું 'ડૉ. આંબેડકર: લાઇફ ઍન્ડ મિશન'
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- ફૂલોનો ચમત્કાર · દિવસ 188
એ જ મૂલ્ય
આ જાપાની લોકકથાની પરંપરા કહે છે કે દયા ખોટ પછી પણ આપતી રહે છે, જ્યારે લોભનું કંઈ ફળ મળતું નથી. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે દુઃખની પળોમાં નરમ અર્થ શોધવાથી માતાને વધુ આશા અનુભવાઈ શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ભીમરાવ અને પુસ્તકોનું ઘર વાર્તા શું શીખવે છે?
આંબેડકરે અન્યાયભર્યા બાળપણને જીવનભરના ભણતર અને સેવામાં ફેરવી નાખ્યું. તેમની વાર્તા દરેક બાળકના ગૌરવને અને પુસ્તકો તથા દયાળુ શિક્ષકોની શાંત શક્તિને માન આપે છે.