Puranas · વાર્તા સંગ્રહ
ગૌતમની ગાય અને ગોદાવરી
લાંબા દુકાળમાં ઋષિ ગૌતમ અને અહલ્યા આવનાર સૌ માટે ચોખા ઉગાડે છે. ઈર્ષ્યાળુ ઋષિઓ તેમના ખેતરમાંની એક નબળી ગાયને લઈને મુશ્કેલી ઊભી કરે છે.
વાર્તાની શીખ: ઉદાર દિલ એવા આશીર્વાદ લાવે છે જે સૌ સુધી વહે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ઋષિ ગૌતમ, અહલ્યા, વરુણ
- સ્રોત ગ્રંથ
- પુરાણો
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 5–10 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: પુરાણો · પરંપરાગત પુનઃકથન
આ વાર્તા પાછળ
બ્રહ્મ પુરાણનું ગૌતમી માહાત્મ્ય, શિવ પુરાણ સાથે, કહે છે કે ઋષિ ગૌતમ ગંગાને બ્રહ્મગિરિ પર લાવ્યા, જ્યાં તે ગોદાવરી બની, જેને ગૌતમી પણ કહે છે. આ પહાડ નાશિક પાસે ત્ર્યંબકેશ્વર ઉપર ઊભો છે, જે બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક છે, અને આ નદીને ઘણી વાર દક્ષિણની ગંગા કહેવાય છે. ભગીરથની જેમ નદી ઉતરવાની ઘણી વાર્તાઓ પૂર્વજો વિશે છે; આ વાર્તા એક એવા ઋષિથી શરૂ થાય છે જે દુકાળમાં બસ સૌને જમાડે છે, અને પહાડ પરની તેમની લાંબી પ્રાર્થના પોતાના માટે નહીં, પણ એક નબળી ગાય અને તરસી ધરતી માટે છે. ઈર્ષ્યાળુ ઋષિઓને આપેલી ક્ષમા તેને પૂરી કરે છે. હવે બે જણને પોષતી માતા માટે આ એક પોષક ચિત્ર છે.
ગૌતમની વાર્તા ઉદારતાને ક્ષમા સાથે જોડે છે: તે જરૂરના સમયે સૌને જમાડે છે, યુક્તિનો જવાબ ધીરજભરી પ્રાર્થનાથી આપે છે, અને જેમણે ખોટું કર્યું તેમને માફ કરે છે. તેમાંથી આવેલી નદી આજે પણ લાખોને પોષે છે.
સૌને માટે પૂરતું છે.
ઘણા સમય પહેલાં, બ્રહ્મગિરિ પહાડોના લીલા ઢોળાવ પર, ઋષિ ગૌતમ પોતાનાં પત્ની અહલ્યા સાથે એક શાંત આશ્રમમાં રહેતા હતા.
પછી એક લાંબો દુકાળ આવ્યો. જૂની કથા કહે છે કે બાર વર્ષ સુધી વરસાદ ન આવ્યો. ઝરણાં સુકાઈ ગયાં, ઘાસ ભૂખરું થઈ ગયું, અને ભૂખ્યા પરિવારો ખોરાક શોધતા ધરતી પર ભટકતા હતા.
ગૌતમથી કોઈને ભૂખ્યું જોવાતું નહોતું. તેમણે દિવસ-રાત પાણીના દેવ વરુણને પ્રાર્થના કરી.
આખરે વરુણ તેમની સામે પ્રગટ થયા, તડકામાં વરસાદના ટીપા જેવા ચમકતા. "અહીં એક નાનો ખાડો ખોદો," તેમણે કહ્યું, "અને હું તેને એવા પાણીથી ભરી દઈશ જે ક્યારેય નહીં ખૂટે."
ગૌતમે ખાડો ખોદ્યો, અને તેમાં મીઠું, ઠંડું પાણી ઉભરાઈ આવ્યું. એ પાણીથી તેમણે અને અહલ્યાએ ખેતરોમાં ચોખા વાવ્યા.
રોજ સવારે તેઓ વાવતા, અને સાંજ સુધીમાં ડાંગર સોનેરી અને તૈયાર થઈ જતી. ખેતરો પવનમાં કોમળ સંગીતની જેમ ખડખડતાં.
સૂકી ધરતી પર વાત ફેલાઈ ગઈ. દૂર દૂરથી ઋષિઓ અને પરિવારો આવ્યા, અને ગૌતમે દરેકને આવકાર્યા. "બેસો, આરામ કરો, જમો," તે કહેતા. "સૌને માટે પૂરતું છે."
વર્ષો સુધી તેમનો આશ્રમ દુનિયામાં એકમાત્ર એવી જગ્યા હતી જ્યાં કોઈ ભૂખ્યું ન રહેતું. ત્યાં બાળકો મજબૂત થયાં, અને સાંજો હાસ્યથી ભરાઈ જતી. અહલ્યા ચૂલા પર મોટાં વાસણોમાં રાંધતાં, અને ગરમ ભાતની સુગંધ ઝાડો વચ્ચેથી ફેલાતી.
પણ તેમના ભોજન પર જમતા કેટલાક ઋષિઓને લોકો તેમને આટલો પ્રેમ કરે છે એ જોઈને ઈર્ષ્યા થવા લાગી. તેમણે અંદરોઅંદર ગુસપુસ કરી અને તેમને દૂર કરવાની યોજના બનાવી.
એક સવારે એક પાતળી, નબળી ગાય ગૌતમના ડાંગરના ખેતરમાં આવી ચડી અને કુમળા છોડ ચરવા લાગી.
ગૌતમ નહોતા ઇચ્છતા કે ગાય આટલા બધાને જમાડતું અનાજ બગાડે. તેથી તેમણે ઘાસનાં થોડાં કોમળ તણખલાં ઉપાડ્યાં અને ધીમેથી હલાવ્યાં. "જા, વહાલી," તેમણે પ્રેમથી કહ્યું.
પણ ગાય, જે ખૂબ જ નબળી હતી, ડોલી અને જમીન પર બેસી પડી, ઊભી થઈ ન શકે એટલી અશક્ત.
ગૌતમનું દિલ દુખ્યું. તે તેની પાસે ઘૂંટણિયે બેઠા અને તેના માથે હાથ ફેરવ્યો. "ઓ કોમળ માતા," તેમણે ધીમેથી કહ્યું. "મારો તને દુઃખ આપવાનો કોઈ ઇરાદો નહોતો."
ઈર્ષ્યાળુ ઋષિઓ માથું હલાવતા ઉતાવળે આવ્યા. "તમારા ખેતરમાં એક ગાય અશક્ત થઈને પડી છે," તેમણે કહ્યું. "તમારે તેનો ઉપાય કરવો પડશે."
ગૌતમે દલીલ ન કરી. તેમણે ફક્ત પૂછ્યું, "હું તેનો ઉપાય કેવી રીતે કરું?"
"પવિત્ર ગંગાને આ જગ્યાએ નીચે લાવો," તેમણે કહ્યું, "અને તેનું પાણી ગાયને અડવા દો." તેમને લાગ્યું કે એ અશક્ય છે.
તેથી ગૌતમ બ્રહ્મગિરિ પહાડની ટોચે ચડ્યા. ખુલ્લા આકાશ નીચે એક ખડક પર બેસીને તેમણે આખા દિલથી ભગવાન શિવને પ્રાર્થના કરી. અહલ્યા પણ તેમની પાસે બેસીને પ્રાર્થના કરતાં હતાં.
દિવસો વીત્યા, અને પછી બીજા ઘણા. પવન વાયો, તારા ફર્યા, અને તોય ગૌતમ પ્રાર્થના કરતા રહ્યા, પોતાના માટે નહીં, પણ નાનકડી ગાય અને તરસી ધરતી માટે.
આખરે ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા, ચાંદની જેવા ઝળહળતા, તેમની જટામાં ગંગા નદી વિરામ કરતી હતી. "ગૌતમ, તમારું દિલ પવિત્ર છે," તેમણે કહ્યું. "જે ઇચ્છો તે માગો."
"કૃપા કરીને ગંગાને અહીં વહેવા દો," ગૌતમે કહ્યું, "આ ગાયને અને આખી તરસી ધરતીને આશીર્વાદ આપવા."
શિવે સ્મિત કર્યું અને પોતાની એક જટા ઢીલી કરી. તેમાંથી પાણીનો એક તેજસ્વી પ્રવાહ ઊછળ્યો, કૂદતો અને ચમકતો પહાડ પરથી નીચે વહ્યો.
નદી ખેતરોમાંથી ધસી આવી અને ધીમેથી ગાય પરથી વહી. તરત જ તેણે માથું ઊંચું કર્યું, પોતાની કોમળ ભૂરી આંખો ખોલી, પગ પર ઊભી થઈ અને ખુશીથી ભાંભરી.
લોકોએ હર્ષનાદ કર્યો, અને ઈર્ષ્યાળુ ઋષિઓએ પણ પોતાની યુક્તિ પર શરમાઈને માથું નમાવ્યું. ગૌતમે સ્મિત સાથે તેમને માફ કર્યા. "આવો," તેમણે કહ્યું, "આપણે સૌ સાથે મળીને જમીએ."
નદી એક ગાય માટે આવી હતી, તેથી લોકોએ તેને ગોદાવરી કહી, ગાય આપનારી, અને ગૌતમી પણ, જે ઋષિની પ્રાર્થના તેને લાવી હતી તેમના નામે. આજે પણ તે ધરતી પર વહે છે, લાખો ખેતરોને પોષે છે.
હવે સૂઈ જા, નાનકડા, નદી જેવું કોમળ, વરસાદ જેવું પોષણ આપતું.
પુરાણ માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
શું આજે રાતે તમે કોઈને માફ કરી શકો, જેથી તમારું દિલ ફરી મુક્ત રીતે વહે?
સંકલ્પ: નદીની જેમ, મારો પ્રેમ વહે છે અને જીવનને પોષે છે.
આશીર્વાદ: નાનકડા, તને હંમેશાં પૂરતું મળે, અને તું નદીની જેમ મુક્ત મને વહેંચે.
પાત્રો
- ઋષિ ગૌતમ
- — સૌને જમાડતા એક ઉદાર ઋષિ.
- અહલ્યા
- — તેમનાં પત્ની, જે આપવામાં સાથ આપે છે.
- વરુણ
- — તેમની પ્રાર્થનાનો જવાબ આપતા પાણીના દેવ.
બોધ
ઉદાર દિલ એવા આશીર્વાદ લાવે છે જે સૌ સુધી વહે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, તારી દયા નદીની જેમ વહે અને તારી આસપાસ સૌ સુધી પહોંચે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ગૌતમ પોતાના ઘરે આવનાર સૌને શું કહેતા?
સ્રોત: બ્રહ્મ પુરાણનું ગૌતમી માહાત્મ્ય; શિવ પુરાણ, કોટિરુદ્ર સંહિતા (ત્ર્યંબકેશ્વર) પણ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા વિષ્ણુ સહસ્રનામનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગૌતમની ગાય અને ગોદાવરી વાર્તા શું શીખવે છે?
ગૌતમની વાર્તા ઉદારતાને ક્ષમા સાથે જોડે છે: તે જરૂરના સમયે સૌને જમાડે છે, યુક્તિનો જવાબ ધીરજભરી પ્રાર્થનાથી આપે છે, અને જેમણે ખોટું કર્યું તેમને માફ કરે છે. તેમાંથી આવેલી નદી આજે પણ લાખોને પોષે છે.