Folk Tale · વાર્તા સંગ્રહ
ગોપાલ ભાંડ અને પૃથ્વીનું કેન્દ્ર
મહારાજા કૃષ્ણચંદ્ર વિદ્વાનોને પૂછે છે કે પૃથ્વીનું કેન્દ્ર ક્યાં છે અને કેટલા તારા છે. વિદ્વાનો કહે છે કે કોઈ જાણી શકે નહીં.
વાર્તાની શીખ: આનંદી, હોશિયાર મન અશક્ય પ્રશ્નોનો પણ જવાબ આપી શકે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ગોપાલ ભાંડ, મહારાજા કૃષ્ણચંદ્ર
- સ્રોત ગ્રંથ
- ગોપાલ ભાંડની બંગાળી લોકપરંપરા (નદિયાના મહારાજા કૃષ્ણચંદ્રનો દરબાર)
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 4–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: લોક પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ગોપાલ ભાંડ નદિયાના કૃષ્ણનગરમાં મહારાજા કૃષ્ણચંદ્ર રાયના અઢારમી સદીના દરબારના દંતકથારૂપ વિદૂષક છે, અને બંગાળી પરિવારો પેઢીઓથી તેમના રમૂજી જવાબો એકબીજાને કહેતા આવ્યા છે. આ બે કોયડા, પૃથ્વીનું કેન્દ્ર અને તારાઓની સંખ્યા, ગોપાલ ભાંડના જાણીતા જવાબો છે, જોકે આવા જ કોયડા બીરબલ અને બીજા દરબારી હાજરજવાબીઓ વિશે પણ કહેવાય છે. આ રૂપાંતરની મોહકતા તેના અંતમાં છે: મહારાજા ફક્ત હસતા નથી, પણ બહાર જઈને તારાઓ જુએ છે, તેમને ગણવાની જરૂરથી મુક્ત થઈને. બગીચામાં લાકડી અને ઊનવાળું ઘેટું રમૂજને દરેક શ્રોતા માટે સહેલી બનાવે છે. અજાયબીઓને માપવાને બદલે માણવાનું તેનું આમંત્રણ ગર્ભાવસ્થા માટે એક હળવો, હસતો વિચાર છે.
ગોપાલ ભાંડ યાદ અપાવે છે કે દરેક પ્રશ્નને ભારે, ગંભીર જવાબની જરૂર નથી; રમૂજ અને હળવાશ પણ એક પ્રકારનું જ્ઞાન છે. આ વાર્તા માપી ન શકાય એટલી વિશાળ દુનિયા પર અચરજ કરવા બોલાવે છે.
કેટલાક પ્રશ્નોનો કોઈ જવાબ નથી હોતો, અને જ્ઞાની માણસ જાણે છે કે ક્યારે તેનો જવાબ સ્મિતથી આપવો.
ઘણા સમય પહેલાં બંગાળમાં, કૃષ્ણનગર નગરમાં, મહારાજા કૃષ્ણચંદ્ર નામના એક આનંદી રાજા રાજ કરતા. તેમનો દરબાર વિદ્વાનો, કવિઓ અને સંગીતકારોથી ભરેલો હતો.
પણ મહારાજાને સૌથી વધુ વહાલા હતા ગોપાલ ભાંડ, ચમકતા સ્મિતવાળા એક ગોળમટોળ, મોજીલા માણસ, જે હંમેશાં રાજાને હસાવવાનું જાણતા.
ગોપાલ વિદ્વાન નહોતા, અને તેમણે બહુ ઓછાં પુસ્તકો વાંચ્યાં હતાં. પણ તેમની આંખો તેજ હતી, બુદ્ધિ ઝડપી હતી, અને હૃદય લગભગ દરેક વસ્તુમાં કંઈક રમૂજી શોધી લેતું. દરબાર બહુ ગંભીર થઈ જાય ત્યારે ગોપાલ જ ફરી તડકો લાવતા.
એક હૂંફાળી સાંજે મહારાજા નદી કિનારે પોતાની અગાસી પર બેઠા હતા. પગથિયાં પર દીવા ઝગમગતા હતા, અને પવનમાં રાતરાણીની સુગંધ હતી.
રાજાએ તારાઓથી ભરેલા આકાશ તરફ ઉપર જોયું, અને પછી અંધારામાં દૂર સુધી ફેલાયેલી બંગાળની પહોળી લીલી ધરતી તરફ નીચે જોયું.
તેમના મનમાં એક રમતિયાળ વિચાર આવ્યો. બીજી સવારે તેમણે બધા વિદ્વાનોને ભેગા કર્યા.
તેઓ પોતાની સૌથી સારી રેશમી શાલ ઓઢીને, ગ્રંથો અને પુસ્તકો લઈને આવ્યા, અને મોટા સભાખંડમાં સુઘડ હારમાં બેઠા. ગોપાલ પણ આવ્યા, થોડા મોડા, હજી મીઠાઈ ચાવતા, અને આરામથી એક ખૂણામાં બેસી ગયા.
મહારાજાએ સ્મિત છુપાવ્યું. તેઓ કોઈના પર ખરેખર ગુસ્સે નહોતા. તેઓ ફક્ત જોવા માગતા હતા કે જેનો કોઈ જવાબ જ ન હોય એવા પ્રશ્નનો જવાબ કોણ આપી શકે.
"જ્ઞાનીઓ," તેમણે કહ્યું, "મારી પાસે તમારા માટે બે પ્રશ્નો છે. પહેલો: પૃથ્વીનું કેન્દ્ર ક્યાં છે? અને બીજો: આકાશમાં કેટલા તારા છે?"
વિદ્વાનોએ એકબીજા સામે જોયું. તેમણે જાડાં પુસ્તકો ખોલીને પાનાં ફેરવ્યાં. તેમણે ફૂસફૂસાટ કર્યો, માથું ખંજવાળ્યું અને ધીમા અવાજે દલીલો કરી.
"મહારાજ," છેવટે એકે કહ્યું, "પૃથ્વી બહુ મોટી છે. કોઈએ ક્યારેય તેને એક છેડેથી બીજા છેડા સુધી માપી નથી."
"અને તારા," બીજાએ કહ્યું, "કોઈ ગણી શકે તેના કરતાં વધુ છે, સો જન્મમાં પણ."
મહારાજાએ નિસાસો નાખ્યો. "તો તમારામાંથી કોઈ નથી જાણતું?" પછી તેઓ થોડું હસીને ગોપાલ બેઠા હતા એ ખૂણા તરફ ફર્યા. "ગોપાલ, તમે શું કહો છો?"
ગોપાલ લાકડીનો ટેકો લઈને ધીમે ધીમે ઊભા થયા. "મહારાજ, આ તો સહેલા પ્રશ્નો છે. મારી સાથે બગીચામાં આવો, હું તમને બંને જવાબ બતાવીશ."
આખો દરબાર કુતૂહલથી તેમની પાછળ બહાર ગયો. ગોપાલ નરમ ઘાસ પર ચાલ્યા, ધ્યાનથી આસપાસ જોયું, અને એક જગ્યાએ અટકી ગયા.
પછી તેમણે પોતાની લાકડી મજબૂતીથી જમીનમાં ખોસી. "અહીં, મહારાજ," તેમણે કહ્યું. "આ જ પૃથ્વીનું બરાબર કેન્દ્ર છે."
મહારાજાએ ભ્રમર ઊંચી કરી. "અહીં જ, મારા બગીચામાં? તમને આટલી ખાતરી કેવી રીતે?"
ગોપાલે વિનયથી નમન કર્યું. "જો આપને મારા પર વિશ્વાસ ન હોય, તો આપ પૃથ્વીને દરેક દિશામાં માપી શકો છો. જો હું ખોટો નીકળું, તો હું રાજીખુશીથી કોઈ પણ દંડ ભરીશ."
વિદ્વાનો ખડખડાટ હસી પડ્યા, અને મહારાજા સૌથી વધુ હસ્યા. અલબત્ત, ગોપાલને ખોટા સાબિત કરવા કોઈ આખી પૃથ્વી માપી શકે તેમ નહોતું.
"ઠીક છે," રાજાએ કહ્યું. "અને તારા?"
ગોપાલે તાળી પાડી, અને એક ભરવાડ છોકરો એક જાડું, ઊનવાળું ઘેટું બગીચામાં લઈ આવ્યો. ગોપાલે તેની રુંવાટીવાળી પીઠ થપથપાવી.
"મહારાજ, આકાશમાં બરાબર એટલા જ તારા છે જેટલા આ ઘેટાના વાળ છે. આપને ગમે તો જાતે ગણી જુઓ."
રાજાએ ઘેટાના જાડા, વાંકડિયા ઊન તરફ જોયું, જેમાં અગણિત નરમ વાળ હતા, અને આંખમાં આંસુ આવી ગયાં ત્યાં સુધી હસ્યા.
"ગોપાલ," તેમણે કહ્યું, "કેટલાક પ્રશ્નોનો કોઈ જવાબ નથી હોતો, અને જ્ઞાની માણસ જાણે છે કે ક્યારે તેનો જવાબ સ્મિતથી આપવો."
તેમણે ગોપાલને એક સુંદર નવી શાલ અને મીઠા રસગુલ્લાનો વાટકો આપ્યો. અને એ રાત્રે મહારાજા ફરી અગાસી પર બેસીને તારાઓ તરફ જોતા રહ્યા. હવે તેમને ગણવાની જરૂર નહોતી, ફક્ત માણવાની.
નાના બાળ, દુનિયા ગણી ન શકાય એવા મોટા અજાયબીઓથી ભરેલી છે. તારે તે બધાં માપવાની જરૂર નથી; તારે ફક્ત ઉપર જોવાનું છે, અને હસવાનું છે.
લોકકથા માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
મહારાજાએ તારા ગણવાનું છોડી દીધું તેમ, તમે આજે રાત્રે તમારી કઈ ચિંતા બાજુએ મૂકી શકો?
સંકલ્પ: મને આજે દરેક જવાબની જરૂર નથી; હું અજાણ્યાને હળવા અને હસતા હૃદયે મળી શકું છું.
આશીર્વાદ: તારું જીવન હાસ્યથી ભરેલું રહે, અને તું હંમેશાં અચરજથી તારાઓ તરફ જોતું રહે.
પાત્રો
- ગોપાલ ભાંડ
- — ઝડપી, રમૂજી બુદ્ધિવાળો એક મોજીલો વિદૂષક.
- મહારાજા કૃષ્ણચંદ્ર
- — સારા કોયડાને ચાહનાર એક આનંદી રાજા.
બોધ
આનંદી, હોશિયાર મન અશક્ય પ્રશ્નોનો પણ જવાબ આપી શકે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાના બાળ, તારા દિવસો હાસ્ય અને હોશિયાર વિચારોથી ભરેલા રહે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
રાજાએ પોતાના દરબારને કયા પ્રશ્નો પૂછ્યા?
સ્રોત: ગોપાલ ભાંડની બંગાળી લોકપરંપરા (નદિયાના મહારાજા કૃષ્ણચંદ્રનો દરબાર)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- સંગમની ખીરની વાટકી · દિવસ 186
એ જ મૂલ્ય
ભેટ કેટલી મોટી છે તેના કરતાં ખુશીથી આપવું વધુ મહત્વનું છે. આ વાર્તા ઉદાર અને શાંત દિલ કેળવે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગોપાલ ભાંડ અને પૃથ્વીનું કેન્દ્ર વાર્તા શું શીખવે છે?
ગોપાલ ભાંડ યાદ અપાવે છે કે દરેક પ્રશ્નને ભારે, ગંભીર જવાબની જરૂર નથી; રમૂજ અને હળવાશ પણ એક પ્રકારનું જ્ઞાન છે. આ વાર્તા માપી ન શકાય એટલી વિશાળ દુનિયા પર અચરજ કરવા બોલાવે છે.