Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह

बसवण्णा आणि रात्रीचा पाहुणा

एक भुकेला माणूस रात्री बसवण्णांच्या घरात शिरतो आणि त्यांच्या पत्नीचे दागिने घेतो. तो पकडला जातो, तेव्हा बसवण्णा हळुवारपणे त्याला सोडून द्यायला सांगतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: राग जे मन बदलू शकत नाही, ते करुणा बदलू शकते.

या गोष्टीत

पात्रे
बसवण्णा, नीलांबिका, रात्रीचा पाहुणा
मूळ ग्रंथ
बसवण्णांवरील कन्नड चरित्रग्रंथ, जसे हरिहराचे बसवराजदेवर रगळे आणि भीम कवीचे बसव पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: हिंदू परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

बसवण्णा हे बाराव्या शतकातले कवी-संत आणि कल्याणचे मंत्री होते. त्यांनी शरण चळवळीचे नेतृत्व केले, जिने कर्नाटकाला वचने दिली — आजही गायली जाणारी छोटी कन्नड काव्ये. त्यांच्या जीवनातले प्रसंग हरिहराचे 'बसवराजदेवर रगळे' आणि भीम कवीचे 'बसव पुराण' यांसारख्या कन्नड ग्रंथांत सांगितले आहेत. हा प्रसंग एका रात्रीच्या पाहुण्याभोवती फिरतो, जो त्यांची पत्नी नीलांबिका यांचे दागिने घेतो. तो लक्षात राहतो कारण दयाळूपणा दोघांचा आहे: कोणी असे काम का करेल, असे बसवण्णा विचारतात, आणि नीलांबिका शांतपणे आपली दुसरी बांगडीही देतात. त्यानंतर जेवण, प्रामाणिक काम आणि नवे आयुष्य येते. त्यामागे त्यांचे प्रसिद्ध वचन आहे — "दया वे धर्मद मूल", करुणा हे धर्माचे मूळ आहे — गर्भावस्थेत मनात जपावा असा एक कोमल विचार.

बसवण्णा आणि नीलांबिका चुकीच्या कृतीच्या पलीकडे जाऊन त्यामागची गरज पाहतात. त्यांची करुणा एका माणसाला त्याचा सन्मान परत देते आणि त्याची वाट बदलते — शिक्षा जे बरे करू शकत नाही, ते दयाळूपणा बरे करू शकतो, हे ती दाखवते.

आयुष्यात काहीतरी खूप चुकलेले असल्याशिवाय कोणी रात्री चोरी करत नाही.

खूप पूर्वी, कर्नाटकातल्या कल्याण नगरीत बसवण्णा नावाचे एक ज्ञानी आणि सौम्य गृहस्थ राहत होते. ते राजाचे मंत्री होते, पण ते साधेपणाने राहत आणि आपले दिवस इतरांच्या सेवेत घालवत.

बसवण्णा शिकवत की काम हीच पूजा आहे, प्रत्येक माणूस समान आहे, आणि शरीर हेच एक मंदिर होऊ शकते. त्यांचे घर नेहमी उघडे असायचे, आणि कोणीही भुकेला आला तर जेवू शकायचा.

त्यांची पत्नी नीलांबिका तितकीच दयाळू होती. दोघे मिळून प्रवाशांना जेवू घालत, कवी आणि संतांचे स्वागत करत, आणि वचने गात — सोप्या कन्नडमध्ये लिहिलेली देवाविषयीची छोटी गाणी.

एका अंधाऱ्या रात्री, सगळे घर झोपलेले असताना, एक माणूस बागेच्या भिंतीकडेने हळूच सरकत आला. तो बारीक आणि फाटक्या कपड्यांत होता, आणि भुकेने त्याचे पोट कुरकुरत होते.

बसवण्णा हे श्रीमंत मंत्री आहेत, असे त्याने ऐकले होते. "त्यांच्या घरात नक्कीच सोने असेल," त्याला वाटले. "फक्त एक थैली, आणि माझे कुटुंब काही दिवस उपाशी राहणार नाही."

तो गुपचूप खिडकीतून त्या खोलीत शिरला, जिथे नीलांबिका आपल्या दागिन्यांची छोटी पेटी ठेवत. त्याचे हृदय धडधडत होते. त्याचे हात थरथरत होते.

पण नीलांबिका जाग्या होत्या. त्या शांत पडून मंद चांदण्यात त्याला पाहत होत्या, आणि तो किती बारीक आहे, किती घाबरलेला आहे, हे त्यांना दिसत होते.

चोराने पेटी उघडली आणि एक सोन्याची बांगडी आणि एक हार घेतला. मग घाईत त्याचा धक्का एका पितळी भांड्याला लागला. खण्ण! तो आवाज सगळ्या घरात घुमला.

नोकर जागे झाले आणि दिवे घेऊन धावत आले. "चोर! चोर!" ते ओरडले, आणि तो पळून जाण्याआधीच त्यांनी त्याचे हात धरले.

डोळे चोळत बसवण्णा खोलीत आले. त्यांनी तो घाबरलेला माणूस, त्याच्या हातातले दागिने, आणि त्याला घट्ट धरलेले नोकर पाहिले.

"त्याला सोडून द्या," बसवण्णा शांतपणे म्हणाले.

नोकर पाहतच राहिले. "पण धनी, तो तुमची चोरी करत होता!"

"त्याला सोडा," बसवण्णा पुन्हा हळुवारपणे म्हणाले. "त्याच्याकडे पाहा. आयुष्यात काहीतरी खूप चुकलेले असल्याशिवाय कोणी रात्री चोरी करत नाही."

नोकरांनी गोंधळून एकमेकांकडे पाहिले आणि हळूहळू पकड सैल केली. शिक्षा होईल या भीतीने चोर थरथरत उभा होता. भिंतींवर दिव्यांच्या ज्योती थरथरत होत्या, आणि बाहेर चिंचेच्या झाडावर एक घुबड हळूच घुमत होते. मंत्री काय करतात, याची सगळे वाट पाहत होते.

बसवण्णा खाली गुडघे टेकून बसले, म्हणजे त्यांचा चेहरा त्या माणसाच्या चेहऱ्यासमोर येईल. "भाऊ," त्यांनी विचारले, "तू या वस्तू घ्यायला का आलास?"

चोराचे डोळे भरून आले. "माझी मुले भुकेली आहेत," तो कुजबुजला. "कित्येक दिवस काही काम मिळाले नाही. मला दुसरे काय करावे, ते सुचलेच नाही."

नीलांबिका पुढे आल्या. त्यांनी आपल्या मनगटावर अजून असलेली दुसरी बांगडी काढली आणि पहिल्या बांगडीशेजारी चोराच्या हातात ठेवली.

"ह्याही घे," त्या हळूच म्हणाल्या. "तुझ्या मुलांना खाऊ घाल. आईच्या मनाला लहान मुले उपाशी झोपतील हा विचारही सहन होत नाही."

बसवण्णांनी खूप प्रेमाने पत्नीकडे पाहून स्मित केले. मग त्यांनी जेवण मागवले, आणि नोकरांनी केळीच्या पानावर भात, वरण आणि गरम पोळ्या आणल्या.

चोर रडत रडत जेवला. कोणीही त्याच्याशी असे कधीच वागले नव्हते. तो चोर म्हणून आला होता, आणि त्याचे पाहुण्यासारखे स्वागत होत होते.

"स्वतःला चोर म्हणू नकोस," बसवण्णा त्याला म्हणाले. "माझ्यासारखाच तूही देवाचे लेकरू आहेस. उद्या ये, आपण तुला शहरात प्रामाणिक काम शोधू."

तो माणूस दुसऱ्या दिवशी आला, आणि त्याच्या पुढच्या दिवशीही. तो एक कारागिरी शिकला आणि कष्टाने काम करू लागला, आणि कालांतराने तो बसवण्णांच्या भक्त अनुयायांपैकी एक झाला, कृतज्ञ मनाने वचने गाणारा.

बसवण्णांनी एकदा गायले होते की करुणा हे सगळ्या चांगुलपणाचे मूळ आहे: दयाळूपणाशिवाय, ते म्हणत, कोणत्याही प्रार्थनेला किंवा विधीला काहीच अर्थ नाही.

तर आता झोप, बाळा. लोक काय करतात त्याच्या पलीकडे पाहून त्यांना कशाची गरज आहे, हे तू नेहमी पाहावेस, आणि तुझे मन बसवण्णांच्या दारासारखे उघडे असावे.

पुढची गोष्ट वाचा →भगत पूरन सिंग आणि प्यारा

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

कोणी वाईट वागले, तर त्यांना खरोखर कशाची गरज आहे, हे तुम्ही हळुवारपणे कसे विचाराल?

संकल्प: इतरांच्या अडचणींना मी समजुतीने सामोरी जाऊ शकते, आणि माझा दयाळूपणा आयुष्ये बदलू शकतो.

आशीर्वाद: बाळा, तुला प्रत्येक माणसातले चांगले दिसो, आणि ते वाढायला तू मदत करावीस.

पात्रे

बसवण्णा
— करुणा हे धर्माचे मूळ आहे, असे मानणारे ज्ञानी मंत्री.
नीलांबिका
— बसवण्णांचे कोमल मन वाटून घेणारी त्यांची दयाळू पत्नी.
रात्रीचा पाहुणा
— रागाऐवजी दयाळूपणा मिळालेला एक भुकेला माणूस.

बोध

राग जे मन बदलू शकत नाही, ते करुणा बदलू शकते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, अडचणीत असलेल्यांशीही तुझे मन नेहमी दयाळू असावे. दयाळूपणा हे सगळ्या चांगुलपणाचे मूळ आहे.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

बसवण्णांनी त्या माणसाला का सोडून दिले?

स्रोत: बसवण्णांवरील कन्नड चरित्रग्रंथ, जसे हरिहराचे बसवराजदेवर रगळे आणि भीम कवीचे बसव पुराण

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

बसवण्णा आणि रात्रीचा पाहुणा ही गोष्ट काय शिकवते?

बसवण्णा आणि नीलांबिका चुकीच्या कृतीच्या पलीकडे जाऊन त्यामागची गरज पाहतात. त्यांची करुणा एका माणसाला त्याचा सन्मान परत देते आणि त्याची वाट बदलते — शिक्षा जे बरे करू शकत नाही, ते दयाळूपणा बरे करू शकतो, हे ती दाखवते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा