Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · दिवस 144 · आठवडा 21

मोच्याचे हात

रविदास मोची बनारसमध्ये कडुलिंबाच्या झाडाखाली काम करतात. ते अगदी बरोबर बसणाऱ्या चपला बनवतात आणि कुणालाही परत पाठवत नाहीत.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमाने केलेलं प्रामाणिक काम पवित्र असतं.

या गोष्टीत

पात्रे
संत रविदास, घमंडी दरबारी, राजा
मूळ ग्रंथ
बनारसचे संत रविदास यांची भक्ती परंपरा (त्यांची पदे गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहेत)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 144 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 21 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 21: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
मोच्याचे हात

रविदासांसारख्या संतांच्या परंपरेनुसार कुठलंही प्रामाणिक काम हलकं नसतं, आणि रोजची कामंही भक्तीने अर्पण करता येतात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की रोजच्या कामांत अर्थ शोधल्याने आईला दिवसभर अधिक स्थिर वाटू शकतं.

जेव्हा मी शिवतो, तेव्हा मी त्याच्या जगाचा एक भाग दुसऱ्या भागाशी जोडतो. प्रार्थना करताना मी तेच काम फक्त अधिक हळू करतो.

टक, टक, कडुलिंबाच्या झाडाखाली छोटी हातोडी वाजत होती. बनारसमध्ये नदीपासून थोड्या अंतरावर, जिथे नव्या चामड्याचा वास स्वयंपाकाच्या वासात मिसळायचा, तिथे रविदास नावाचे एक मोची बसायचे. त्यांचं दुकान म्हणजे झाडाच्या सावलीतला एक बुटका दगडी ओटा. त्यांची हत्यारं थोडीच होती: एक आरी, एक वाकडी सुरी, एक छोटी हातोडी आणि मेण लावलेल्या दोऱ्याची एक गुंडाळी.

त्या मेणाचा वास उबदार होता, थोडासा मधासारखा. नदीकडून वारा आला की डोक्यावर कडुलिंबाची पानं सळसळायची.

शहराच्या कानाकोपऱ्यातून लोक त्यांच्याकडे यायचे. रविदासांकडे एक देणगी होती. ज्या पायासाठी चप्पल बनवली, त्याच पायात ती अगदी बरोबर बसायची, दुसऱ्या कुठल्याच पायात नाही.

पंडित नाक वर करून त्यांच्या ओट्यावरून निघून जायचे. रविदास फक्त हसायचे आणि काम करत राहायचे. एक टाका, मग दुसरा. एक फास, मग दुसरा. काम करताना ते अशी गाणी गुणगुणायचे जी त्यांना कुणी शिकवली नव्हती. त्या गाण्यांमध्ये एक नदी होती — आत वाहणारी नदी कधीच आटत नव्हती.

ते कुणालाही परत पाठवत नसत. चपलेचा पट्टा तुटलेला एखादा धोबी त्यांच्या शेजारी बसायचा, आणि गप्पा मारता मारता रविदास तो पट्टा शिवून द्यायचे. पाय सोललेल्या एखाद्या यात्रेकरूसाठी चपलांची जोडी तयार असायची, आणि त्याचे पैसे कधीच मागितले जात नसत.

"हळू जा," रविदास म्हणायचे. "रस्ता लांब आहे, आणि तुमचे पाय त्याला खूप प्रिय आहेत."

एके दिवशी एक श्रीमंत दरबारी ओट्यावर आला. बसण्याआधीच तो चिडलेला होता.

"रविदास," तो म्हणाला, "राजांना नव्या चपला हव्या आहेत. तुला महालात यावं लागेल."

रविदासांनी हात जोडले. त्यांनी दरबाऱ्याला ओट्यावरची सगळ्यात सावलीची जागा दिली आणि मातीच्या माठातलं थंड पाणी दिलं. दरबाऱ्याने ते प्यायलं नाही.

"आदरणीय महाराज, मी येऊ शकत नाही," रविदास म्हणाले. "माझे हात इथेच, या सावलीत, या दगडावर सगळ्यात चांगलं काम करतात. मला मापं पाठवा. तीन दिवसांत चपला तयार होतील."

दरबाऱ्याला अपमान वाटला. "तुझे हात दिवसभर कशाला हात लावतात, माहीत आहे का?" तो म्हणाला. "चामड्याला. जुन्या कातडीला. आणि मग तेच हात तू प्रार्थनेसाठी जोडतोस? हे योग्य नाही."

रविदासांनी आरी खाली ठेवली. बराच वेळ शांतपणे ते आपल्या हातांकडे पाहत राहिले. ते तपकिरी होते, सुरकुतलेले, सुईच्या छोट्या छोट्या खुणा असलेले.

"हे हात राजाचे चप्पल शिवतात. हेच हात प्रार्थनेसाठीही जोडले जातात. हे तेच हात आहेत," ते म्हणाले. "चामडंसुद्धा त्याच्याच सृष्टीचा भाग आहे, आणि प्रत्येक जिवात त्या एकाचाच श्वास आहे. जेव्हा मी शिवतो, तेव्हा मी त्याच्या जगाचा एक भाग दुसऱ्या भागाशी जोडतो. प्रार्थना करताना मी तेच काम फक्त अधिक हळू करतो."

दरबाऱ्याकडे बोलायला काहीच नव्हतं. त्याने खाली पाहिलं. तेव्हाच त्याच्या लक्षात आलं की त्याच्या स्वतःच्या चपलेचा तळ फाटला होता. सकाळपासून तो तसाच चालत होता.

रविदासांच्याही ते लक्षात आलं. त्यांनी हात पुढे केला. "मी बघू?"

त्यांनी तिथल्या तिथे, पटकन आणि काळजीपूर्वक ती चप्पल शिवून परत दिली. त्यांनी एक पैसाही घेतला नाही.

"आता हळुवार चाला," ते म्हणाले आणि हसले.

दरबाऱ्याने चप्पल पायात घातली. क्षणभर तो काहीच बोलला नाही. मग हळूच म्हणाला, "धन्यवाद, भाऊ." त्याने मापं लिहून घेतली आणि निघून गेला — आला होता त्यापेक्षा खूप हळू चालत.

तीन दिवसांनी चपला महालात पोहोचल्या. राजांनी त्या घातल्या. त्या इतक्या छान बसल्या की ते सिंहासनावर बसले आणि काही वेळ बोलूच शकले नाहीत. त्यांच्या संपूर्ण कपड्यालत्त्यांमध्ये कुठलीच गोष्ट या साध्या चामड्याच्या चपलांसारखी बसली नव्हती.

राजांनी मोच्याला सोनं पाठवलं. रविदासांनी ते सोनं परत पाठवलं. दोरा घेण्यापुरती नाणी त्यांनी ठेवली. बाकीचं, ते म्हणाले, नदीकाठच्या त्या स्वयंपाकघरांना द्या, जिथे यात्रेकरूंना जेवू घातलं जातं.

त्या संध्याकाळी धोबी पुन्हा आला, या वेळी आपल्या छोट्या मुलीला घेऊन. तिच्या चपलेचं बक्कल निघालं होतं. रविदासांनी तिला उचलून ओट्यावर बसवलं, मेणाच्या दोऱ्याच्या एका पिळ्याने बक्कल बसवलं, आणि शेवटचा खिळा ठोकताना छोटी हातोडी तिला धरू दिली.

"आता ती तुझा पाय लक्षात ठेवेल," ते तिला म्हणाले.

नव्या आवाजाची मजा ऐकण्यासाठी ती गल्लीतून घरी जाताना जरा जोरात पाय आपटत चालली. तिच्या मागे कडुलिंबाचं झाड दगडी ओट्यावर आपली छोटी पानं टाकत राहिलं, आणि रविदास गुणगुणत राहिले.

बाळा, आज रात्री जे हात भांडी घासतात, तेच हात एक दिवस तुला कुशीत घेतील.

पुढची गोष्ट वाचा →एकनाथांचे ताट

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

बनारसचे मोची-संत संत रविदास उत्तर भारतातील भक्ती चळवळीशी जोडलेले आहेत; त्यांची पदे गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये समाविष्ट आहेत आणि त्यांची जयंती, रविदास जयंती, माघ पौर्णिमेला मिरवणुका आणि कीर्तनाने साजरी होते, विशेषतः वाराणसी आणि पंजाबमध्ये. ही गोष्ट कडुलिंबाखालच्या त्यांच्या कामाच्या जागेजवळच राहते: एक घमंडी दरबारी विचारतो की चामड्याला हात लावणारे हात प्रार्थना करू शकतात का, आणि रविदास उत्तर देतात की शिवणं आणि प्रार्थना करणं हे एकच काम आहे, फक्त वेगवेगळ्या गतीने — आणि मग शांतपणे पाहुण्याची फाटलेली चप्पल शिवून देतात. चमत्कारांवर आधारलेल्या गोष्टींपेक्षा हिची ताकद रोजच्या साध्या प्रतिष्ठेत आहे. गरोदरपणात ही गोष्ट त्या रोजच्या हातांचा सन्मान करते, जे लवकरच बाळाला कुशीत घेणार आहेत.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या हातांनी होणारं कोणतं छोटं, रोजचं काम तुम्हाला मनातून पवित्र वाटतं?

संकल्प: माझे हात जे काही करतात त्यात पवित्रता आहे — रोजच्या कामात आणि प्रार्थनेतही.

आशीर्वाद: कडुलिंबाखाली शिवणाऱ्या रविदासांसारखं, तुम्हालाही तुमच्या साध्या हातांत पवित्रता दिसो.

पात्रे

संत रविदास
— एक नम्र मोची, ज्यांचं साधं काम प्रेमाने भरलेलं आहे.
घमंडी दरबारी
— तो घमेंडीत येतो आणि नम्र होऊन परत जातो.
राजा
— अगदी बरोबर बसणाऱ्या चपला पाहून ते निःशब्द होतात.

बोध

प्रेमाने केलेलं प्रामाणिक काम पवित्र असतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, आज साधं काम करणारे हात एक दिवस तुला जवळ कुशीत घेतील.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

रविदासांनी राजाच्या सोन्याचं काय केलं?

स्रोत: बनारसचे संत रविदास यांची भक्ती परंपरा (त्यांची पदे गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहेत)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 21व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मोच्याचे हात ही गोष्ट काय शिकवते?

रविदासांसारख्या संतांच्या परंपरेनुसार कुठलंही प्रामाणिक काम हलकं नसतं, आणि रोजची कामंही भक्तीने अर्पण करता येतात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की रोजच्या कामांत अर्थ शोधल्याने आईला दिवसभर अधिक स्थिर वाटू शकतं.

मोच्याचे हात गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 21 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा