Sikh · गोष्ट संग्रह
तलावाकाठी लिहिलेला ग्रंथ
गुरू अर्जन गुरू आणि संतांची भजनं एका ग्रंथात एकत्र करण्याचं स्वप्न पाहतात. रामसरच्या शांत तलावाकाठी भाई गुरदास प्रेमाने प्रत्येक शब्द हाताने लिहितात.
गोष्टीचे तात्पर्य: संयमाने, प्रेमाने केलेलं काम टिकणारं काहीतरी घडवतं, आणि त्यात प्रत्येकाला स्थान असतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- गुरू अर्जन, भाई गुरदास
- मूळ ग्रंथ
- जनमसाखी
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
शीख इतिहास नोंदवतो की गुरू अर्जन देव यांनी अमृतसरच्या रामसर तलावाकाठी भाई गुरदासांना लेखनिक म्हणून घेऊन आदि ग्रंथाचं संकलन केलं, आणि 1604 मध्ये तो हरमंदिर साहिबमध्ये स्थापन झाला, जिथे बाबा बुड्ढा यांनी पहिलं भजन वाचलं. गुरबिलास पातशाही 6 आणि सूरज प्रकाश यांसारख्या ग्रंथांत या कामाचं वर्णन आहे, आणि आज गुरुद्वारा रामसर साहिब ती जागा दर्शवतो. अनेक शीख गोष्टी धैर्य किंवा सेवेभोवती फिरतात; ही गोष्ट सावकाश, प्रेमळ कारागिरी साजरी करते, रागानुसार मांडलेली आणि अक्षर अक्षर उतरवलेली भजनं, जिथे गरीब घरात जन्मलेले संत त्याच पानांवर गुरूंच्या शेजारी बसतात. पुढे हा ग्रंथ गुरू ग्रंथ साहिब झाला. जिचं बाळही दिवसेंदिवस शांतपणे वाढतंय, अशा आईला संयमी निर्मितीचा हा संदेश जवळचा वाटतो.
आदि ग्रंथ संयमाने आणि काळजीने तयार झाला, आणि त्यात प्रत्येक पार्श्वभूमीच्या संतांना स्थान मिळालं. ही गोष्ट सावकाश, प्रेमाने केलेल्या कामाचा आणि सगळ्यांना सामावून घेणाऱ्या स्वागताचा सन्मान करते.
या ग्रंथात देवावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकाला स्थान आहे
फार पूर्वी, झळाळत्या अमृतसर नगरीजवळ, एक छोटा तलाव आणि उंच सावलीदार झाडं असलेली एक शांत जागा होती. तिचं नाव होतं रामसर.
पाचवे गुरू, गुरू अर्जन, एक मोठं, सौम्य स्वप्न घेऊन तिथे आले. सगळी पवित्र गीतं एका ग्रंथात एकत्र करावीत, अशी त्यांची इच्छा होती.
गुरू नानक आणि त्यांच्यानंतरच्या गुरूंची भजनं होती. कबीर, फरीद, रविदास आणि नामदेव यांसारख्या संतांची गीतं होती, ज्यांनी अनेक भाषांत देवावर प्रेम केलं होतं.
काही भजनं जुन्या पोथ्यांमध्ये, हाताने लिहिलेल्या पुस्तकांत, जपलेली होती. काही फक्त लोकांच्या आठवणीत राहिली होती. त्यांना एक घर हवं होतं, जिथे ती सुरक्षित राहतील.
मदतीसाठी गुरूंनी भाई गुरदासांना बोलावलं, सुंदर अक्षर आणि प्रेमाने भरलेलं मन असलेले एक ज्ञानी, नम्र शीख.
भाई गुरदास स्वतःही कवी होते. त्यांनी 'वार' नावाच्या रचना लिहिल्या होत्या, गुरू आणि शिखांच्या गोष्टींनी भरलेल्या. तरीही गुरूंनी मदत मागितली, तेव्हा त्यांनी आपल्या कविता बाजूला ठेवल्या आणि हात जोडून आले.
"मी तर तुमच्या हातातली फक्त एक लेखणी आहे," ते नम्रपणे म्हणाले. गुरू हसले, कारण भाई गुरदास प्रत्येक शब्द मनापासून बोलतात हे त्यांना ठाऊक होतं.
त्यांनी तलावाकाठी एक साधा तळ उभारला. फांद्यांवर पक्षी गात, आणि सकाळच्या प्रकाशात पाणी चमचमत असे.
रोज गुरू शांतपणे बसून भजनं म्हणत. प्रत्येक गीत कोणत्या रागात बसतं, हे ते ठरवत, जसा माळी प्रत्येक फूल योग्य वाफ्यात लावतो.
भाई गुरदास आपली बोरूची लेखणी शाईत बुडवत आणि गुरुमुखी लिपीत अक्षर अक्षर लिहीत. शाई गडद आणि चकचकीत होती, आणि कागद जाड, मलईसारख्या रंगाचा, काळजीपूर्वक हातांनी गुळगुळीत केलेला.
ते सावकाश, काळजीपूर्वक, पाठ ताठ ठेवून लिहीत. ते घाई करत नसत. प्रत्येक ओळ एक प्रार्थना होती, आणि प्रत्येक शब्द अगदी योग्य असावा अशी त्यांची इच्छा होती.
हात थकला की ते त्याला विश्रांती देत, थंड पाणी पीत, आणि पुन्हा सुरुवात करत. रात्री, एका छोट्या तेलाच्या दिव्याच्या उजेडात, ते कधी कधी दिवसभराची पानं पुन्हा वाचत, शब्दांसोबत त्यांचे ओठ हळूच हलत.
दिवसांचे आठवडे झाले, आणि आठवड्यांचे महिने. पानं गळली आणि नवी पानं आली, आणि तरीही लेखणी पानांवरून हळुवार चालत राहिली.
कधी कधी शहरातले शीख शांतपणे पाहायला येत. ते जेवण घेऊन येत आणि कामात व्यत्यय येऊ नये म्हणून दूर बसत. मुलं ओठांवर बोट ठेवून पावलं न वाजवता जात, कुजबुजत, "श्श, पवित्र ग्रंथ लिहिला जातोय."
संध्याकाळी, लिखाण संपलं की गुरू आणि भाई गुरदास पाण्याकाठी बसून दिवसभरातली काही भजनं गात. त्यांचे आवाज तलावावरून हळुवार लाटांसारखे पसरत.
गुरूंनी भजनं कोण श्रीमंत किंवा प्रसिद्ध आहे यावरून नव्हे, तर संगीतानुसार मांडली. गरीब घरात जन्मलेला एखादा संत त्याच पानांत गुरूंच्या शेजारी बसला.
"या ग्रंथात देवावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकाला स्थान आहे," लोक म्हणत.
शेवटी, 1604 साली, शेवटचं पान लिहून झालं. भाई गुरदासांनी लेखणी खाली ठेवली, आणि त्यांचे डोळे आनंदाश्रूंनी चमकत होते. आई झोपलेल्या बाळाच्या गालाला जशी स्पर्श करते, तसा त्यांनी पानांना हळूच स्पर्श केला.
त्या महान ग्रंथाला आदि ग्रंथ, म्हणजे पहिला ग्रंथ, असं नाव मिळालं.
तो प्रेमाने अमृत सरोवराच्या मधोमध असलेल्या सुवर्ण मंदिरात, हरमंदिर साहिबमध्ये, नेण्यात आला. शीख गात चालत होते, आणि त्याच्यापुढच्या वाटेवर फुलांच्या पाकळ्या बरसत होत्या.
वृद्ध आणि सौम्य शीख बाबा बुड्ढा यांनी तो उघडला आणि पहिलं भजन मोठ्याने वाचलं. ते शब्द पाण्यावरून तरंगत गेले.
गुरू अर्जनांनी ग्रंथापुढे मस्तक टेकलं. शब्द स्वतःच सगळ्यात खोल आदरास पात्र आहे, हे त्यांनी सगळ्यांना दाखवलं.
वर्षांनंतर हा ग्रंथ गुरू ग्रंथ साहिब झाला, आणि शीख आजही रोज प्रेमाने तो वाचतात.
आणि रामसरच्या त्या छोट्या तलावाकाठी आजही एक गुरुद्वारा उभा आहे, भाई गुरदासांच्या संयमी लेखणीची आठवण जपत.
चांगल्या गोष्टी सावकाश वाढतात, बाळा, एकेक प्रेमळ अक्षर लिहून तयार होणाऱ्या ग्रंथासारख्या. आता शांत झोप.
बाळासोबत विचार करा
कोणते शब्द किंवा गीतं तुम्हाला तुमच्या बाळासाठी गोळा करून जपून ठेवायला आवडतील?
संकल्प: संयमी लेखणीसारखी, मी एकेक सौम्य दिवस करत काहीतरी मौल्यवान घडवते आहे.
आशीर्वाद: प्रेमळ माणसांमध्ये तुला नेहमी स्थान मिळो, आणि चांगले शब्द एखाद्या जपलेल्या ग्रंथासारखे तुझं रक्षण करोत.
पात्रे
- गुरू अर्जन
- — पवित्र भजनं रागानुसार मांडणारे गुरू.
- भाई गुरदास
- — महिनोन्महिने सावकाश आणि प्रेमाने लिहिणारे एक संयमी लेखनिक.
बोध
संयमाने, प्रेमाने केलेलं काम टिकणारं काहीतरी घडवतं, आणि त्यात प्रत्येकाला स्थान असतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, ग्रंथातल्या भजनांसारखं तुलाही या जगात खास स्थान आहे. मी रोज माझ्या मनात तुझ्यावरचं प्रेम लिहिते.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
पवित्र ग्रंथातले शब्द हाताने कोणी लिहिले?
स्रोत: शीख इतिहास: रामसर, अमृतसर येथे आदि ग्रंथाचं संकलन (1604), गुरबिलास पातशाही 6 आणि सूरज प्रकाशमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
तलावाकाठी लिहिलेला ग्रंथ ही गोष्ट काय शिकवते?
आदि ग्रंथ संयमाने आणि काळजीने तयार झाला, आणि त्यात प्रत्येक पार्श्वभूमीच्या संतांना स्थान मिळालं. ही गोष्ट सावकाश, प्रेमाने केलेल्या कामाचा आणि सगळ्यांना सामावून घेणाऱ्या स्वागताचा सन्मान करते.