Folk Tale · गोष्ट संग्रह
बिरबल आणि उंटाची वाकडी मान
अकबर बिरबलाला भेट देण्याचे वचन देतो पण विसरतो. यमुनेकाठी बिरबल गमतीने म्हणतो की विसरलेल्या वचनामुळे उंटाची मान वाकडी झाली.
गोष्टीचे तात्पर्य: वचन बाणासारखे सरळ पाळावे.
या गोष्टीत
- पात्रे
- बिरबल, अकबर
- मूळ ग्रंथ
- अकबर-बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: लोक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
बादशाह अकबर आणि त्याचा हजरजबाबी मंत्री बिरबल यांच्या गोष्टी उत्तर भारतीय मौखिक परंपरेतून फिरत आल्या आहेत आणि असंख्य गोष्टींच्या पुस्तकांत आहेत, आजी-आजोबांकडून आणि शाळेच्या पुस्तकांतूनही सांगितल्या जातात. बहुतेक अकबर-बिरबल गोष्टींमध्ये बिरबल दुसऱ्यासाठी कोडे सोडवतो; इथे तो एका शब्दाचीही तक्रार न करता आपली स्वतःची अडचण, एक विसरलेले वचन, हळुवारपणे सोडवतो. त्याचे साधन आहे यमुनेकाठचा एका उंटाची वाकडी मान आणि योग्य वेळी केलेला विनोद, ज्यामुळे बादशाहाला सन्मानाने आपली चूक उमगते. या गोष्टीचा हलकाफुलका स्पर्श गर्भावस्थेत ऐकायला सोपा आहे, आणि संयम व शब्द पाळण्याचा तिचा शांत विषय पुढे नेण्यासारखा आहे.
बिरबल शब्द पाळण्याचे महत्त्व शिकवतो, आणि तेही कोणालाही लाजवल्याशिवाय. ही गोष्ट दाखवते की विनोदात गुंडाळलेली हळुवार आठवण मित्रांमधला विश्वास पुन्हा जागवू शकते.
ते उगवायला अजून उशीर झालेला नाही.
फार पूर्वी, बादशाह अकबराचा दरबार संगीत, कविता आणि हास्याने भरलेला असायचा, आणि सर्वात मोकळे हसू बहुतेक वेळा त्याचा हुशार मित्र बिरबल घेऊन यायचा.
एके दिवशी बिरबल इतके चतुर काही बोलला की बादशाहाने आनंदाने टाळ्या वाजवल्या. "बिरबल," तो म्हणाला, "तुझी बुद्धी माझ्या राज्याचा खजिना आहे. मी तुला एक चांगली जमीन आणि सोन्याची भरघोस भेट देईन!"
दरबाऱ्यांनी जयजयकार केला, आणि बिरबलाने वाकून मुजरा केला. "धन्यवाद, हुजूर," तो म्हणाला. "तुमच्या दयाळूपणाने माझा सन्मान झाला."
पण दिवस गेले, आणि बक्षीस आले नाही. एक आठवडा गेला, मग एक महिना, मग आणखी एक. बादशाह पत्रे, पाहुणे, शिकारी आणि सणांमध्ये व्यस्त होता, आणि तो आपले वचन पूर्ण विसरला.
बिरबलाने तक्रार केली नाही. त्याने कपाळावर आठ्या आणल्या नाहीत, रुसला नाही, की दरबारात बादशाहाला आठवण करून दिली नाही. तो फक्त झाडासारखा संयमाने योग्य क्षणाची वाट पाहत राहिला.
काही दरबारी कुजबुजले, "बिरबल, तू बादशाहाकडे बक्षीस का मागत नाहीस?" पण बिरबल फक्त हसला. "बादशाहाचे मन चांगले आहे," तो म्हणाला. "चांगले मन कधी कधी विसरते, पण आठवायला कधीच नकार देत नाही."
एका थंड संध्याकाळी बादशाहाने यमुनेच्या काठाने फिरायला जायचे ठरवले. त्याने बिरबलाला सोबत बोलावले, आणि दोघे मित्र मंद केशरी-गुलाबी आकाशाखाली सोबत फिरू लागले.
पाणी चमचमत होते. शिडे गुंडाळलेल्या होड्या हळूच तरंगत जात होत्या. उंच झाडांवरच्या घरट्यांकडे परतणारे पक्षी एकमेकांना हाका मारत होते.
बादशाहाने थंड हवा छातीत भरून घेतली आणि आनंदाने उसासा टाकला. "सूर्यास्ताच्या वेळच्या नदीइतके शांत काहीच नाही," तो म्हणाला, आणि बिरबलाने होकार दिला.
थोड्या वेळाने वाटेवरून एक उंट डुलत डुलत आला. तो उंच, लांब पायांचा होता, त्याचा चेहरा सौम्य होता आणि चालताना त्याची लांब मान गमतीशीरपणे वाकत-वळत होती.
तो जाताना पाहण्यासाठी बादशाह थांबला. "बिरबल," तो हसून म्हणाला, "मला एक सांग. उंटाची मान इतकी वाकडी का असते?"
बिरबलाने विचारपूर्वक उंटाकडे पाहिले. मग अगदी गंभीर आवाजात उत्तर दिले.
"हुजूर," तो म्हणाला, "लोक म्हणतात, कदाचित या उंटाने एकदा वचन दिले असेल. कदाचित त्याने कोणाला तरी बक्षीस देण्याचे वचन दिले, आणि मग आपला शब्द पाळायला विसरला. म्हणून आठवण म्हणून त्याची मान वाकडी झाली."
बादशाह आधी हसला. "काय विचित्र कल्पना!" तो म्हणाला. "उंट वचन देतो म्हणे!"
पण मग त्याचे हसणे मंदावले. तो शांत झाला. त्याने उंटाकडे पाहिले, आणि मग बिरबलाकडे, ज्याचे डोळे किंचित चमकत होते.
अचानक अकबराला आठवले. ती चांगली जमीन. सोन्याची ती भरघोस भेट. कितीतरी आठवड्यांपूर्वी संपूर्ण दरबारासमोर दिलेले ते वचन.
त्याचे गाल गरम झाले. "बिरबल," तो हळूच म्हणाला, "तू चतुर माणूस आहेस. आणि प्रेमळही. तू सगळ्यांसमोर मला आठवण करून देऊ शकला असतास, पण त्याऐवजी मला सांगायला तू एक उंट निवडलास."
बिरबलाने मुजरा केला. "हुजूर, वचन हे बियाण्यासारखे असते. ते उगवायला अजून उशीर झालेला नाही."
दुसऱ्याच दिवशी सकाळी बादशाह अकबराने आपला खजिनदार आणि मंत्र्यांना बोलावले. संपूर्ण दरबारासमोर त्याने बिरबलाला वचन दिलेली जमीन आणि सोने दिले, आणि वर आणखी थोडे.
"सर्वांनी लक्षात ठेवा," बादशाह म्हणाला, "राजाचा शब्द बाणासारखा सरळ असायला हवा. मला वाकडी मान नको आहे!"
दरबारात हशा पिकला, आणि बिरबल सगळ्यात मोठ्याने हसला.
त्या दिवसापासून अकबर जेव्हा जेव्हा वचन द्यायचा, तेव्हा तो ते एका लहान वहीत लिहून ठेवायचा, म्हणजे पुन्हा कधी विसरणार नाही. आणि जेव्हा जेव्हा त्याला एखादा उंट जाताना दिसायचा, तेव्हा तो हसायचा आणि आपल्या हुशार, सौम्य मित्राची आठवण काढायचा.
आणि त्या उंटाला यातले काहीच माहीत नव्हते, तो नदीकाठी पाने चघळत राहिला, आणि संध्याकाळच्या वाऱ्यात त्याची लांब मान आनंदाने डुलत राहिली.
तर आता झोप, माझ्या बाळा. तुझे शब्द नेहमी खरे असू दे, तुझी वचने नेहमी पाळली जाऊ दे, आणि तू इतरांना हसत, प्रेमाने आठवण करून दे.
लोककथा मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
आज रात्री तुम्हाला तुमच्या बाळाला कोणते वचन द्यायला आवडेल?
संकल्प: मी स्वतःला आणि माझ्या बाळाला दिलेली वचने प्रेमाने पाळते.
आशीर्वाद: तुझे शब्द नेहमी खरे असू दे, तुझी वचने नेहमी पाळली जाऊ दे, आणि तू इतरांना हसत, प्रेमाने आठवण करून दे.
पात्रे
- बिरबल
- — हळुवारपणे आठवण करून देणारा संयमी, हजरजबाबी मंत्री.
- अकबर
- — हसणारा आणि आपले वचन पाळणारा बादशाह.
बोध
वचन बाणासारखे सरळ पाळावे.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, मी तुझ्यावर नेहमी प्रेम करण्याचे वचन देते, आणि ते वचन मी रोज पाळीन.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
उद्धटपणा न करता बिरबलाने अकबराला आठवण कशी करून दिली?
स्रोत: अकबर-बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बिरबल आणि उंटाची वाकडी मान ही गोष्ट काय शिकवते?
बिरबल शब्द पाळण्याचे महत्त्व शिकवतो, आणि तेही कोणालाही लाजवल्याशिवाय. ही गोष्ट दाखवते की विनोदात गुंडाळलेली हळुवार आठवण मित्रांमधला विश्वास पुन्हा जागवू शकते.