Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · गोष्ट संग्रह

बिरबल आणि वांग्याची स्तुती

अकबर वांग्याला भाज्यांचा राजा म्हणतो, आणि बिरबल होकार देतो. आठवड्याने अकबर त्याला भयंकर म्हणतो, आणि बिरबल पुन्हा होकार देतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: सोप्या स्तुतीपेक्षा प्रामाणिक, कोमल शब्द जास्त मदत करतात.

या गोष्टीत

पात्रे
बिरबल, अकबर
मूळ ग्रंथ
उत्तर भारतीय मौखिक परंपरेतील अकबर-बिरबलाची गोष्ट
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

हिंदी घरांमध्ये अकबर-बिरबलाच्या फार थोड्या गोष्टी इतक्या वेळा सांगितल्या जातात जितकी ही, जिचा शेवटचा विनोद ‘बैंगन’ म्हणजे ‘बे-गुण’, गुण नसलेली गोष्ट, या लोकशब्दखेळावर उभा आहे. ती सम्राट अकबर आणि राजा बिरबल यांच्याबद्दलच्या उत्तर भारतीय मौखिक परंपरेतून आली आहे आणि हिंदी व इंग्रजीतील लोकप्रिय संग्रहांत आढळते. बिरबलाच्या अनेक गोष्टींमध्ये तो एखाद्या प्रतिस्पर्ध्यावर मात करतो, पण इथे विनोद हळूच सम्राटावरच उलटतो, आणि धडा अकबराचा आहे: फक्त होकार देणाऱ्यांनी वेढलेल्या राजाला सत्य कधीच ऐकू येत नाही. हलकीफुलकी आणि मजेदार, ही प्रेमाने बोललेल्या प्रामाणिक शब्दांबद्दलची गर्भावस्थेतील सोपी वाचनकथा आहे.

ही गोष्ट खुशामतीची हळूच थट्टा करते आणि प्रामाणिक मित्रांची किंमत ओळखायला शिकणारा शहाणा राजा दाखवते. खऱ्या निष्ठेत प्रेमाने सत्य सांगण्याचे धैर्यही असते.

मी आपला सेवक आहे, वांग्याचा सेवक नाही.

एकदा आग्र्याच्या शाही स्वयंपाकघरात आचाऱ्यांनी सम्राट अकबरासाठी एक नवा पदार्थ बनवला. तो वांग्याचा पदार्थ होता, विस्तवावर मऊ आणि धुरकट होईपर्यंत भाजलेली वांगी, कांदा, आले आणि ताजी कोथिंबीर घालून मिसळलेली.

सम्राटाने एक घास घेतला आणि त्याचे डोळे चमकले. त्याने आणखी एक घेतला, आणि आणखी एक. "अप्रतिम!" तो म्हणाला. "ही तर साऱ्या जगातली सगळ्यात उत्तम भाजी आहे!"

दुसऱ्या दिवशी सकाळीही तो त्याचाच विचार करत होता. दरबार सुरू होताच तो बिरबलाकडे वळला. "बिरबल, तू कधी वांगे चाखले आहेस का? खरेच, ते भाज्यांचा राजा आहे."

बिरबलाने मुजरा केला. "हुजूर, आपण अगदी बरोबर बोललात," तो प्रेमाने म्हणाला. "त्याचा आकार तर पाहा. अल्लाने ते इतके सुंदर बनवले आहे की त्याच्या डोक्यावर अगदी राजासारखा छोटासा हिरवा मुकुटही दिला आहे!"

सम्राट खूश झाला. "मुकुट! हो!"

"आणि त्याची साल," बिरबल पुढे म्हणाला, "गुळगुळीत आणि चकचकीत आहे, शाही वस्त्रासारखी जांभळी. भाजल्यावर ते लोण्यासारखे वितळते. ते शरीरासाठीही चांगले आणि मनासाठीही चांगले."

दरबाऱ्यांनी माना डोलावल्या. अकबर आनंदाने हसला. पुढचे कित्येक दिवस महालात प्रत्येक जेवणात वांगेच शिजवले गेले: न्याहारीला वांगे, दुपारी वांगे, रात्री वांगे.

आचारी पहाटेपासून संध्याकाळपर्यंत निखाऱ्यांवर वांगी भाजण्यात गुंतले. सगळ्या महालाला धुराचा आणि मसाल्याचा वास येत होता, आणि नोकर चांदीची भरलेली ताटे घेऊन घाईने जात असताना बागेतले पोपटसुद्धा जणू ओरडत होते, "वांगे! वांगे!"

पण चांगली गोष्टसुद्धा जास्त झाली की नकोशी होते. आठवडा संपेपर्यंत अकबराचे पोट जड आणि अस्वस्थ वाटू लागले. त्याने कपाळावर आठ्या घालून ताट दूर सारले.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तो चिडक्या मनःस्थितीत दरबारात आला. "बिरबल," तो म्हणाला, "माझे मत बदलले आहे. ते वांगे एक भयंकर भाजी आहे. त्याने मला फक्त पोटात आंबटपणा होतो."

बिरबलाने मुजरा केला. "हुजूर, आपण अगदी बरोबर बोललात," तो लगेच म्हणाला. "जरा पाहा तर त्याच्याकडे! नाहीतर त्याचा रंग इतका काळपट आणि उदास का असता? आणि त्याच्या डोक्यावरची टोपी काट्यांनी भरलेली आहे. काही ठिकाणी तर त्याच्या नावाचाच अर्थ होतो गुण नसलेली गोष्ट!"

दरबाऱ्यांची तोंडे उघडीच राहिली. काही जण कुजबुजू लागले.

अकबर ताठ बसला आणि डोळे बारीक केले. "बिरबल! फक्त आठवड्यापूर्वी तू म्हणालास की वांगे सुंदर आहे, मुकुट घालते आणि मनासाठी चांगले आहे. आज तू म्हणतोस की ते उदास आणि काटेरी आहे. दोन्ही खरे कसे असू शकेल?"

सभागृह अगदी शांत झाले. बिरबल काय म्हणतो याची सगळे वाट पाहू लागले.

बिरबल हळूच हसला आणि त्याने हात जोडले. "हुजूर," तो म्हणाला, "मी आपला सेवक आहे, वांग्याचा सेवक नाही."

सम्राटाने डोळ्यांची उघडझाप केली. मग हळूहळू त्याच्या ओठांचे कोपरे हलू लागले.

"आपण आनंदी होतात तेव्हा मला आपला आनंद वाटून घ्यायचा होता," बिरबल म्हणाला. "आपण अस्वस्थ होतात तेव्हा मला तेही वाटून घ्यायचे होते. मी वांग्याबद्दल काय बोलतो याचे वांग्याला काही वाटणार नाही. पण आपण माझे मित्र आणि माझे सम्राट आहात."

अकबर मान मागे टाकून खळखळून हसला. दरबारीही सुटकेचा निःश्वास टाकत हसले.

मग सम्राट विचारात पडला. "बिरबल," तो म्हणाला, "तू मला हसवलेस, पण काहीतरी दाखवलेसही. माझा सगळ्यात शहाणा मंत्रीसुद्धा मी म्हणेन त्याला होकार देत असेल, तर मला सत्य कधी ऐकायला मिळेल?"

बिरबलाने वाकून मुजरा केला. "म्हणूनच आपण मला विचारलेत, हुजूर. आणि म्हणूनच शेवटी मी प्रामाणिक उत्तर दिले."

"मग आजपासून," अकबर म्हणाला, "तुला खरोखर जे वाटते ते तू मला सांगावेस अशी माझी इच्छा आहे, मला ऐकायला आवडणार नसले तरी." तो सगळ्या दरबाराकडे वळला. "आणि तुम्हा सगळ्यांसाठीही हेच."

त्या संध्याकाळी शाही आचाऱ्यांनी साधे जेवण बनवले: मऊ भात, पिवळे वरण, गरम पोळ्या, आणि बाजूला धुरकट वांग्याची फक्त एक छोटी वाटी. अकबराने ते हळूहळू आणि आनंदाने खाल्ले, आणि म्हणाला, "चांगली गोष्ट थोडीच असलेली उत्तम."

तर बाळा, तू दयाळू आणि प्रामाणिक होऊन मोठे हो, बोलण्यात कोमल आणि मनाने खरे, प्रेमाने सत्य सांगणारे मित्र.

पुढची गोष्ट वाचा →बिरबल आणि उंटाची वाकडी मान

लोककथा मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आयुष्यात तुम्हाला प्रेमाने सत्य कोण सांगते? तुम्ही त्यांचे आभार कसे मानू शकता?

संकल्प: मी माझे सत्य हळुवारपणे सांगते, आणि माझ्यावर प्रेम करणाऱ्यांचे प्रामाणिक शब्द स्वीकारते.

आशीर्वाद: तुझ्याभोवती प्रामाणिक मित्र असोत, आणि तूही तसाच मित्र हो.

पात्रे

बिरबल
— विनोदातून शिकवणारा हजरजबाबी मंत्री.
अकबर
— सत्याची किंमत ओळखायला शिकणारा सम्राट.

बोध

सोप्या स्तुतीपेक्षा प्रामाणिक, कोमल शब्द जास्त मदत करतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू नेहमी प्रेमाने आणि खरे बोल.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

बिरबलाने दोन्ही वेळा अकबराला होकार का दिला?

स्रोत: उत्तर भारतीय मौखिक परंपरेतील अकबर-बिरबलाची गोष्ट

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

बिरबल आणि वांग्याची स्तुती ही गोष्ट काय शिकवते?

ही गोष्ट खुशामतीची हळूच थट्टा करते आणि प्रामाणिक मित्रांची किंमत ओळखायला शिकणारा शहाणा राजा दाखवते. खऱ्या निष्ठेत प्रेमाने सत्य सांगण्याचे धैर्यही असते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा