Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Sikh · વાર્તા સંગ્રહ

પાણી ભરનાર છજ્જુ

બાળ ગુરુ હરકૃષ્ણ દિલ્હી જતાં પંજોખરામાં રોકાય છે. એક અભિમાની પંડિત તેમને ભગવદ્ ગીતા સમજાવવાનો પડકાર આપે છે.

વાર્તાની શીખ: જ્ઞાન કોઈનામાં પણ ઝળહળી શકે છે, એટલે આપણે ક્યારેય બીજાઓને નીચા ન ગણવા જોઈએ.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
ગુરુ હરકૃષ્ણ, છજ્જુ, લાલચંદ
સ્રોત ગ્રંથ
જનમસાખી
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 4–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જનમસાખી · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

અંબાલા પાસે, ગુરુદ્વારા પંજોખરા સાહિબ એ ગામને દર્શાવે છે જ્યાં બાળ ગુરુ હરકૃષ્ણ ૧૬૬૪માં દિલ્હી જતાં રોકાયા હતા. ભટ્ટ વહીઓ અને કેસર સિંહ છિબ્બરના બંસાવલીનામા જેવાં શીખ વૃત્તાંતો ત્યાં શું થયું તે કહે છે, જ્યારે અભિમાની પંડિત લાલચંદે ભગવદ્ ગીતાની સમજૂતી માગી. વાર્તા ખાસ છે કારણ કે જ્ઞાન બે અણધાર્યા પાત્રો દ્વારા આવે છે: ખૂબ નાની ઉંમરના ગુરુ, અને છજ્જુ, એક અભણ પાણી ભરનાર જે કૃપાનો સ્પર્શ થતાં સ્પષ્ટ રીતે ગીતા કહે છે. ગર્ભાવસ્થા માટે તેમાં એક આશાભર્યો વિચાર છે, કે જ્ઞાન અને પ્રકાશ ઉંમર કે પુસ્તકોની રાહ જોતાં નથી.

આ વાર્તા નમ્ર લોકોનું સન્માન કરે છે અને અભિમાનને હળવેથી ઓગાળે છે. તે યાદ કરાવે છે કે મૂલ્ય અને જ્ઞાન ઉંમર, ભણતર કે હોદ્દાથી મપાતાં નથી.

જ્ઞાન ફક્ત વૃદ્ધો કે વિદ્વાનોનું જ નથી,

ઘણા સમય પહેલાં, શીખોના આઠમા ગુરુ, ગુરુ હરકૃષ્ણ, એક નાનો છોકરો હતા. તેઓ ફક્ત આશરે સાત વર્ષના હતા, ચમકતી આંખો અને કોમળ સ્મિતવાળા.

એક દિવસ, દિલ્હી જતાં રસ્તામાં, તેઓ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે પંજોખરા નામના ગામમાં રોકાયા.

શીખોએ ઝાડ નીચે તંબુ બાંધ્યા. બાળકો નાનકડા ગુરુને ડોકિયું કરીને જોવા આવ્યાં, અને તેમણે પ્રેમથી હાથ હલાવ્યો. તેમણે બાળકોને મીઠાઈ આપી અને તેમનાં નામ પૂછ્યાં, અને થોડી વારમાં તો બાળકો તેમની આસપાસ ખિલખિલાટ હસવા લાગ્યાં.

આસપાસનાં ગામોમાંથી પણ ઘણા લોકો આવ્યા, કેટલાક બીમાર સગાંને લઈને, કારણ કે વાત ફેલાઈ હતી કે નાનકડા ગુરુ દરેક દુઃખી માણસ પ્રત્યે દયાળુ છે.

એ ગામમાં લાલચંદ નામના એક વિદ્વાન પંડિત રહેતા. તેમણે ઘણા પવિત્ર ગ્રંથો વાંચ્યા હતા અને તેનું તેમને ખૂબ અભિમાન હતું. તેમને પુસ્તકો બગલમાં દબાવીને ગામમાં ફરવું ગમતું, જેથી સૌ જુએ કે તેઓ કેટલા વિદ્વાન છે.

"એક બાળક ગુરુ કેવી રીતે હોઈ શકે?" તેઓ બબડ્યા. "હું તેની પરીક્ષા લઈશ."

એટલે લાલચંદ છાવણીમાં પહોંચ્યા. "જો તમે ખરેખર ગુરુ હો," તેમણે કહ્યું, "તો મને ભગવદ્ ગીતાનો અર્થ સમજાવો."

શીખો ચિંતામાં પડી ગયા. ગીતા એક ઊંડો અને પવિત્ર ગ્રંથ હતો, અને લાલચંદે વર્ષો સુધી તેનો અભ્યાસ કર્યો હતો. એક નાનો છોકરો સૌની સામે આવા પ્રશ્નનો જવાબ કેવી રીતે આપે?

પણ ગુરુ હરકૃષ્ણ ફક્ત હસ્યા. "જ્ઞાન ફક્ત વૃદ્ધો કે વિદ્વાનોનું જ નથી," તેમણે પ્રેમથી કહ્યું. "એ તો ઈશ્વરની ભેટ છે."

પછી તેઓ પોતાના શીખો તરફ ફર્યા. "કૃપા કરીને ગામમાં જે પહેલો માણસ મળે તેને લઈ આવો."

શીખો બહાર ગયા અને થોડી વારમાં ખભા પર પાણીનાં માટલાં ઊંચકેલા એક દૂબળા માણસને લઈને પાછા આવ્યા. તેનું નામ છજ્જુ હતું.

છજ્જુ પાણી ભરવાનું કામ કરતો. લોકો કહેતા કે તે ક્યારેય નિશાળે ગયો ન હતો. કેટલાક કહેતા કે તે ભાગ્યે જ બોલતો.

તે નાનકડા ગુરુ સામે શરમાતો ઊભો રહ્યો, તેના ઉઘાડા પગ ગામની ગલીઓની ધૂળથી ભરેલા, અને તેને કેમ બોલાવ્યો તેની ખબર ન હતી. ભીડમાંથી કેટલાક લોકો હસ્યા. "છજ્જુ? એને ગીતા વિશે શું ખબર?" તેઓ ગુસપુસ કરવા લાગ્યા.

ગુરુ હરકૃષ્ણે તેની સામે ખૂબ પ્રેમથી જોયું. તેમણે પોતાની લાકડીથી છજ્જુના માથાને હળવેથી સ્પર્શ કર્યો.

"છજ્જુ," ગુરુએ હળવેથી કહ્યું, "પંડિતજીને કહે કે ગીતા શું શીખવે છે."

છજ્જુએ મોં ખોલ્યું, અને એક સ્પષ્ટ, શાંત અવાજ નીકળ્યો. સૌ શ્વાસ રોકીને નજીક ઝૂક્યા.

તેણે કૃષ્ણ અને અર્જુનની વાત કરી. તેણે સમજાવ્યું કે સ્થિર હૃદયથી પોતાનું કર્તવ્ય કેવી રીતે કરવું, લોભ વગર કર્મ કેવી રીતે કરવું, અને દરેક કામમાં ઈશ્વરને કેવી રીતે પ્રેમ કરવો.

તેના શબ્દો શાંત નદીની જેમ વહેતા, ન ઉતાવળ, ન અટકવું. તે સાદા હતા, પણ ઊંડે ઊતરતા, અને સાંભળનારાઓની આંખો ભરાઈ આવી. ઝાડ પરનાં પંખીઓ પણ જાણે ચૂપ થઈ ગયાં, જાણે તેઓ પણ સાંભળતાં હોય.

લાલચંદ જડ થઈને ઊભા રહ્યા. નમ્ર પાણી ભરનાર ગીતાને તેમના કરતાં પણ વધુ સુંદર રીતે સમજાવતો હતો.

ધીમે ધીમે, પંડિતનું અભિમાન તડકામાં માખણની જેમ ઓગળી ગયું. તેમણે બાળ ગુરુ સામે નીચા નમીને પ્રણામ કર્યા.

"મને માફ કરો," તેમણે કહ્યું. "મને લાગતું હતું કે જ્ઞાન ઉંમર અને પુસ્તકોમાંથી આવે છે. હવે હું જોઉં છું કે એ તો કૃપાની ભેટ છે."

નાનકડા ગુરુએ તેમને ઊભા કર્યા, પહેલાં જેટલા જ પ્રેમથી હસતાં. પછી લાલચંદ તેમના સમર્પિત અનુયાયી બન્યા, અને તેઓ પણ વધુ સાંભળતાં અને ઓછી બડાઈ મારતાં શીખ્યા.

અને છજ્જુ એ સાંજે પોતાનાં પાણીનાં માટલાં લઈને ઘેર ગયો, તેનું હૃદય ઝળહળતું, એ જાણીને કે ઈશ્વર તેના દ્વારા બોલ્યા હતા.

એ દિવસથી, ગામલોકો છજ્જુ પર હસતા નહીં. તે પાણીનાં માટલાં લઈને પસાર થતો ત્યારે તેઓ આદરથી તેને નમસ્તે કરતા, અને તે પહેલાંના જેવા જ શાંત સ્મિતથી તેમને જવાબ આપતો.

આજે, પંજોખરાનું એક ગુરુદ્વારા નાનકડા ગુરુ, અભિમાની પંડિત અને નમ્ર પાણી ભરનારને યાદ કરે છે.

જ્ઞાન ગમે ત્યાં ખીલી શકે છે, નાનકડા, નાનામાં નાનાં અને શાંતમાં શાંત હૃદયોમાં પણ. હવે સૂઈ જા, વહાલા, પ્રકાશથી ભરપૂર.

આગળની વાર્તા વાંચો →સાંભળતું ઝરણું

શીખ માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

તમારા જીવનમાં એવી કઈ શાંત, નમ્ર વ્યક્તિ છે જેના જ્ઞાનને તમે અમૂલ્ય માનો છો?

સંકલ્પ: મારું બાળક પોતાનો પ્રકાશ લઈને આવે છે, અને તે જે જ્ઞાન લાવશે તેનું હું સ્વાગત કરું છું.

આશીર્વાદ: તારા દ્વારા કૃપા બોલે, અને તું હંમેશાં નમ્ર હૃદયોમાં છુપાયેલો પ્રકાશ જોઈ શકે.

પાત્રો

ગુરુ હરકૃષ્ણ
— કૃપાથી ભરેલા એક કોમળ બાળ ગુરુ.
છજ્જુ
— જ્ઞાનથી બોલનાર એક નમ્ર પાણી ભરનાર.
લાલચંદ
— નમ્રતા શીખનાર એક અભિમાની પંડિત.

બોધ

જ્ઞાન કોઈનામાં પણ ઝળહળી શકે છે, એટલે આપણે ક્યારેય બીજાઓને નીચા ન ગણવા જોઈએ.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, તું નમ્ર બને અને જેને મળે તે સૌનો આદર કરે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

ગીતા કોણે સમજાવી, અને પંડિતને નવાઈ કેમ લાગી?

સ્રોત: પંજોખરામાં ગુરુ હરકૃષ્ણ (૧૬૬૪)ની શીખ પરંપરા, ભટ્ટ વહીઓ અને છિબ્બરના બંસાવલીનામામાંથી

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પાણી ભરનાર છજ્જુ વાર્તા શું શીખવે છે?

આ વાર્તા નમ્ર લોકોનું સન્માન કરે છે અને અભિમાનને હળવેથી ઓગાળે છે. તે યાદ કરાવે છે કે મૂલ્ય અને જ્ઞાન ઉંમર, ભણતર કે હોદ્દાથી મપાતાં નથી.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો