Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Sikh · गोष्ट संग्रह

पाणक्या छज्जू

बालगुरू हर कृष्ण दिल्लीला जाताना पंजोखरा येथे थांबतात. एक गर्विष्ठ पंडित त्यांना भगवद्गीता समजावण्याचे आव्हान देतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: ज्ञान कोणातही चमकू शकते, म्हणून आपण कधीही इतरांना कमी लेखू नये.

या गोष्टीत

पात्रे
गुरू हर कृष्ण, छज्जू, लाल चंद
मूळ ग्रंथ
जनमसाखी
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

अंबाल्याजवळचा गुरुद्वारा पंजोखरा साहिब त्या गावाची आठवण करतो जिथे बालगुरू हर कृष्ण १६६४ साली दिल्लीला जाताना थांबले होते. भट्ट वहीं आणि केसर सिंग छिब्बर यांचा बंसावलीनामा यांसारख्या शीख वृत्तांतांत तिथे काय घडले ते सांगितले आहे, जेव्हा गर्विष्ठ पंडित लाल चंदने भगवद्गीतेचा अर्थ मागितला. ही गोष्ट लक्षवेधी आहे कारण ज्ञान दोन अनपेक्षित व्यक्तींकडे आहे: एक अगदी लहान गुरू, आणि छज्जू, एक अशिक्षित पाणक्या, जो कृपेचा स्पर्श होताच गीता स्पष्टपणे सांगतो. गर्भावस्थेसाठी ती एक आशादायक विचार देते, की ज्ञान आणि प्रकाश वयाची किंवा पुस्तकांची वाट पाहत नाहीत.

ही गोष्ट नम्र माणसांचा सन्मान करते आणि गर्वाला हळूच मऊ करते. ती आठवण करून देते की माणसाची किंमत आणि ज्ञान वय, शिक्षण किंवा दर्जा यांनी मोजले जात नाही.

ज्ञान फक्त वृद्धांचे किंवा विद्वानांचेच नसते

खूप वर्षांपूर्वी शिखांचे आठवे गुरू, गुरू हर कृष्ण, एक छोटा मुलगा होते. ते फक्त सुमारे सात वर्षांचे होते, चमकदार डोळ्यांचे आणि प्रेमळ हसूचे.

एके दिवशी दिल्लीच्या प्रवासात ते आपल्या अनुयायांसह पंजोखरा नावाच्या गावात थांबले.

शिखांनी झाडांखाली तंबू ठोकले. छोट्या गुरूंना डोकावून पाहायला मुले आली, आणि त्यांनी प्रेमाने हात हलवला. त्यांनी मुलांना मिठाई वाटली आणि त्यांची नावे विचारली, आणि लवकरच मुले त्यांच्याभोवती खुदूखुदू हसू लागली.

आसपासच्या गावांतूनही खूप लोक आले, काही आपल्या आजारी नातेवाइकांना घेऊन, कारण छोटे गुरू प्रत्येक दुःखी माणसाशी प्रेमाने वागतात अशी बातमी पसरली होती.

त्या गावात लाल चंद नावाचा एक विद्वान पंडित राहत होता. त्याने अनेक धर्मग्रंथ वाचले होते आणि त्याला त्याचा खूप अभिमान होता. आपण किती विद्वान आहोत हे सगळ्यांना दिसावे म्हणून तो काखेत पुस्तके घेऊन गावातून फिरायचा.

"एखादे मूल गुरू कसे असू शकेल?" तो कुरकुरला. "मी त्याची परीक्षा घेईन."

म्हणून लाल चंद तडक तळावर गेला. "तुम्ही खरोखर गुरू असाल," तो म्हणाला, "तर मला भगवद्गीतेचा अर्थ समजावून सांगा."

शीख काळजीत पडले. गीता हा एक खोल आणि पवित्र ग्रंथ होता, आणि लाल चंदने तिचा अनेक वर्षे अभ्यास केला होता. सगळ्यांसमोर एवढा छोटा मुलगा अशा प्रश्नाचे उत्तर कसे देणार?

पण गुरू हर कृष्ण फक्त हसले. "ज्ञान फक्त वृद्धांचे किंवा विद्वानांचेच नसते," ते प्रेमाने म्हणाले. "ती देवाची देणगी आहे."

मग ते आपल्या शिखांकडे वळले. "गावात तुम्हाला जो पहिला माणूस भेटेल, त्याला कृपया घेऊन या."

शीख बाहेर गेले आणि लवकरच खांद्यावर पाण्याचे घडे घेतलेल्या एका सडपातळ माणसाला घेऊन परत आले. त्याचे नाव होते छज्जू.

छज्जू पाणक्या होता. लोक म्हणायचे की तो कधीच शाळेत गेला नव्हता. काही जण म्हणायचे की तो फारसा बोलतही नाही.

तो छोट्या गुरूंसमोर लाजत उभा राहिला, गावाच्या गल्ल्यांतल्या धुळीने भरलेले अनवाणी पाय, आपल्याला का बोलावले हे माहीत नसलेला. गर्दीतले काही लोक हसले. "छज्जू? त्याला गीतेतले काय कळणार?" ते कुजबुजले.

गुरू हर कृष्ण यांनी त्याच्याकडे खूप प्रेमाने पाहिले. त्यांनी आपल्या काठीने छज्जूच्या डोक्याला हळूच स्पर्श केला.

"छज्जू," गुरू हळूच म्हणाले, "पंडितजींना गीता काय शिकवते ते कृपया सांग."

छज्जूने तोंड उघडले, आणि एक स्वच्छ, शांत आवाज बाहेर आला. सगळे श्वास रोखून आणखी जवळ झुकले.

तो कृष्ण आणि अर्जुनाबद्दल बोलला. स्थिर मनाने आपले कर्तव्य कसे करावे, लोभ न ठेवता कर्म कसे करावे, आणि प्रत्येक कामात देवावर प्रेम कसे करावे, हे त्याने समजावले.

त्याचे शब्द शांत नदीसारखे वाहत होते, कधी घाई नाही, कधी अडखळणे नाही. ते साधे होते, पण खोलवर पोहोचत होते, आणि ऐकणाऱ्यांचे डोळे भरून आले. झाडांवरचे पक्षीसुद्धा जणू शांत झाले, जसे तेही ऐकत होते.

लाल चंद जागीच थिजून उभा राहिला. तो साधा पाणक्या त्याने कधीही सांगितली नसेल इतकी सुंदर गीता समजावत होता.

हळूहळू पंडिताचा गर्व उन्हातल्या लोण्यासारखा वितळून गेला. त्याने बालगुरूंना वाकून नमस्कार केला.

"मला क्षमा करा," तो म्हणाला. "मला वाटत होते ज्ञान वयातून आणि पुस्तकांतून येते. आता मला दिसते की ती कृपेची देणगी आहे."

छोट्या गुरूंनी त्याला उठवले, आधीसारख्याच प्रेमाने हसत. पुढे लाल चंद त्यांचा भक्त अनुयायी झाला, आणि तोही जास्त ऐकायला आणि कमी बढाई मारायला शिकला.

आणि त्या संध्याकाळी छज्जू आपले पाण्याचे घडे घेऊन घरी गेला, त्याचे मन उजळलेले, देव आपल्यातून बोलला हे जाणून.

त्या दिवसापासून गावकरी छज्जूला हसेनासे झाले. तो पाण्याचे घडे घेऊन जाताना ते आदराने त्याला नमस्कार करत, आणि तोही आधीसारख्याच शांत हसूने त्यांना नमस्कार करत असे.

आज पंजोखरा येथील एक गुरुद्वारा त्या छोट्या गुरूंची, गर्विष्ठ पंडिताची आणि साध्या पाणक्याची आठवण जपतो.

ज्ञान कुठेही फुलू शकते, बाळा, अगदी सगळ्यात लहान आणि शांत मनांतसुद्धा. आता झोप, लाडक्या, प्रकाशाने भरलेल्या.

पुढची गोष्ट वाचा →ऐकणारा झरा

शीख मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आयुष्यातली अशी कोणती शांत, नम्र व्यक्ती आहे जिचे शहाणपण तुम्हाला मोलाचे वाटते?

संकल्प: माझे बाळ स्वतःचा प्रकाश घेऊन येत आहे, आणि ते आणणाऱ्या ज्ञानाचे मी स्वागत करते.

आशीर्वाद: तुझ्यातून कृपा बोलू दे, आणि नम्र मनांत लपलेला प्रकाश तुला नेहमी दिसू दे.

पात्रे

गुरू हर कृष्ण
— कृपेने भरलेले प्रेमळ बालगुरू.
छज्जू
— शहाणपणाने बोलणारा साधा पाणक्या.
लाल चंद
— नम्रता शिकणारा गर्विष्ठ पंडित.

बोध

ज्ञान कोणातही चमकू शकते, म्हणून आपण कधीही इतरांना कमी लेखू नये.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू नम्र हो आणि भेटणाऱ्या प्रत्येकाचा आदर कर.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

गीता कोणी समजावली, आणि पंडिताला आश्चर्य का वाटले?

स्रोत: पंजोखरा येथील गुरू हर कृष्ण यांची शीख परंपरा (१६६४), भट्ट वहीं आणि छिब्बर यांच्या बंसावलीनामा यांतून

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

पाणक्या छज्जू ही गोष्ट काय शिकवते?

ही गोष्ट नम्र माणसांचा सन्मान करते आणि गर्वाला हळूच मऊ करते. ती आठवण करून देते की माणसाची किंमत आणि ज्ञान वय, शिक्षण किंवा दर्जा यांनी मोजले जात नाही.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा