Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
ગાંધીજીનું બીજું ચંપલ
ગાંધીજી ઉતાવળે ચાલતી ટ્રેનમાં ચડે છે, અને એક ચંપલ પાટા પર સરકી પડે છે. ચિંતા કરવાને બદલે, તે ઝડપથી બીજું ચંપલ પણ તેની પાસે નાખી દે છે.
વાર્તાની શીખ: જ્યારે આપણે બીજાનો વિચાર કરીએ, ત્યારે નાની ખોટ પણ ભેટ બની શકે છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ગાંધીજી (બાપુ), મહાદેવ
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાત્મા ગાંધીના જીવનનો જાણીતો પ્રસંગ
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ચાલતી ટ્રેનમાંથી ગાંધીજીએ બીજું ચંપલ ફેંક્યાની વાત તેમના વિશેના સૌથી જાણીતા પ્રસંગોમાંની એક છે, જે ભારતનાં શાળાપુસ્તકો અને ભાષણોમાં ફરી ફરી કહેવાય છે, જોકે આવી ઘણી વાર્તાઓની જેમ તેની વિગતો કથાએ કથાએ બદલાય છે. ગાંધીજીની મોટા ભાગની વાર્તાઓ તેમને મોટી જાહેર ક્ષણોમાં બતાવે છે. આ વાર્તા નાની અને અંગત છે: ભીડવાળા પ્લેટફોર્મ પર એક ચંપલ સરકી જાય છે, અને નિસાસો નાખવાને બદલે તે બીજું પણ આપી દે છે, જેથી કોઈ અજાણ્યાને જોડ મળે. આ કથા પાઠને નજીક લાવવા બારી પાસેનો એક જિજ્ઞાસુ છોકરો અને વહેંચેલી સિંગ ઉમેરે છે. ચૂપચાપ ઉદારતા અને નાની ખોટને કોઈ ન જુએ એવી ભેટમાં ફેરવવા વિશેની આ ગર્ભાવસ્થા માટે એક આનંદી વાર્તા છે.
આ સાદી ક્ષણ બતાવે છે કે ઉદાર દિલ નાની ખોટને પણ કોઈ બીજા માટે ચૂપચાપ ભેટમાં ફેરવી શકે છે.
સૌથી સારી ભેટો એ હોય છે જે કોઈ જોતું નથી, જે આપણે ચૂપચાપ આપીએ.
મોહનદાસ ગાંધી એક પાતળા, દયાળુ માણસ હતા, ગોળ ચશ્માં, કોમળ સ્મિત અને શરીરે વીંટાળેલું સાદું સફેદ કપડું. ઘણાં વર્ષો પહેલાં તે ટ્રેનમાં આખા ભારતમાં ફરતા, નાનાં-મોટાં નગરોમાં ખેડૂતો, વણકરો અને બાળકોને મળતા. બધે લોકો તેમને પ્રેમથી બાપુ કહેતા, જેનો અર્થ થાય છે પિતા.
એક તડકાવાળી સવારે ગાંધીજી એક ભીડવાળા રેલવે સ્ટેશન પર ટ્રેન પકડવા ઉતાવળ કરતા હતા. પ્લેટફોર્મ માથે સામાન ઊંચકતા કુલીઓથી, "ચા, ચા!" બૂમો પાડતા ચાવાળાઓથી અને આવજો કહેતા પરિવારોથી ભરેલું હતું. એન્જિને લાંબી સીટી મારી, અને સફેદ વરાળના ગોટા હવામાં ઊડ્યા. ધીમે ધીમે ટ્રેન આગળ સરકવા લાગી.
ગાંધીજી દરવાજાનું હેન્ડલ પકડીને ચાલતી ટ્રેનની બાજુમાં ઝડપથી ચાલ્યા. તેમના મિત્ર મહાદેવ, એક આનંદી યુવાન જે તેમની સાથે બધે જતા અને તેમના કાગળો સંભાળતા, પહેલેથી અંદર હતા. મહાદેવે હાથ લંબાવ્યો અને ગાંધીજીને ડબ્બામાં ચડવામાં મદદ કરી. ગાંધીજી અંદર ચડ્યા એ જ ક્ષણે તેમનું એક સાદું ચામડાનું ચંપલ પગમાંથી સરકીને પાટા પાસે નીચે પડી ગયું.
હવે ટ્રેન ઝડપ પકડતી હતી. પૈડાં વધુ ને વધુ ઝડપથી ખડખડ કરતાં હતાં, અને સ્ટેશન પાછળ સરકવા લાગ્યું. ટ્રેન રોકવાનો કે ચંપલ લેવા પાછા જવાનો કોઈ રસ્તો નહોતો. મહાદેવે નિસાસો નાખ્યો. "અરે, બાપુ," તેમણે કહ્યું, "તમારું ચંપલ ગયું. હવે તમારી પાસે એક જ રહ્યું."
ગાંધીજીએ પોતાના એક ઉઘાડા પગ તરફ જોયું અને પછી જમીન પર પડેલા એકલા ચંપલ તરફ. તેમણે ન ભવાં ચડાવ્યાં, ન ફરિયાદ કરી. તેના બદલે તેમની આંખોમાં એક વિચારશીલ ભાવ આવ્યો, જાણે તે કંઈક એવું જોતા હોય જે બીજું કોઈ ન જોઈ શકે. પછી એકદમ શાંતિથી તે નીચે નમ્યા, બીજું ચંપલ ઉતાર્યું અને બારીમાંથી બહાર ફેંક્યું. તે પહેલા ચંપલની નજીક જ ધીમેથી જમીન પર પડ્યું.
મહાદેવ અને બીજા મુસાફરો નવાઈથી જોઈ રહ્યા. બારી પાસે બેઠેલો એક નાનો છોકરો ખિલખિલાટ હસ્યો અને આંગળી ચીંધી. "તમે તમારું બીજું ચંપલ કેમ ફેંકી દીધું?" તેણે મોટી આંખો કરીને પૂછ્યું. કેટલાક મોટાઓને પણ એ જ સવાલ થયો, અને જવાબ સાંભળવા તે નજીક નમ્યા.
ગાંધીજીએ છોકરા સામે સ્મિત કર્યું અને પ્રેમથી તેના માથે હાથ ફેરવ્યો. "એક ચંપલ હવે મારા કંઈ કામનું નથી," તેમણે કહ્યું. "અને જેને મળશે તેના માટે પણ એક ચંપલ કંઈ કામનું નહીં. પણ જો તેને બે મળે, તો બે ચંપલની આખી જોડ બને, જે તે પહેરી શકે." તે લાકડાની બેઠક પર પાછા ટેકીને બેઠા, એકદમ ખુશ. "ક્યાંક કોઈને મારા કરતાં આની વધુ જરૂર છે."
બહાર ખેતરો પસાર થતાં રહ્યાં, અને નાનો છોકરો લાંબો સમય આ વિશે વિચારતો રહ્યો. તેણે કલ્પના કરી કે તે દિવસે પછી એક ગરીબ ખેડૂત ધૂળિયા રસ્તે ગરમ પગે સ્ટેશન તરફ ચાલતો આવે છે. તેણે કલ્પના કરી કે ખેડૂત બાજુ બાજુમાં પડેલાં બે ચંપલ જુએ છે, તેને ઉપાડે છે અને પહેરતાં પહેરતાં સ્મિત કરે છે. છોકરાના ચહેરા પર મોટું સ્મિત ફરી વળ્યું.
"તો તમે એવા કોઈને ભેટ આપી, જેને તમે ક્યારેય નહીં મળો," છોકરાએ ધીમેથી કહ્યું. ગોળ ચશ્માં પાછળ ગાંધીજીની આંખો ચમકી. "હા," તેમણે કહ્યું. "સૌથી સારી ભેટો એ હોય છે જે કોઈ જોતું નથી, જે આપણે ચૂપચાપ આપીએ. દયાને આભારની જરૂર નથી." બીજા મુસાફરોએ ચૂપચાપ માથું હલાવ્યું, અને કેટલાક મનમાં હસ્યા.
બાકીની આખી મુસાફરી ગાંધીજી ઉઘાડા પગે કરી, અને તેમને જરાય વાંધો હોય એવું ન લાગ્યું. તે મુસાફરો સાથે તેમનાં ગામ વિશે વાતો કરતા, તેમની તકલીફો સાંભળતા અને નાના છોકરા સાથે શેકેલી સિંગ વહેંચતા. મહાદેવ પોતાની નોટબુકમાં લખતા, અને વચ્ચે વચ્ચે બાપુ સામે જોઈને પ્રેમભર્યા સ્મિત સાથે માથું હલાવતા.
તે સાંજે ટ્રેન આખરે પોતાના સ્ટેશને પહોંચી ત્યારે આકાશ ગુલાબી અને સોનેરી થતું હતું. ગાંધીજી ઉઘાડા પગે ગરમ પ્લેટફોર્મ પર ઊતર્યા અને હળવા, આનંદી મને આગળ ચાલ્યા. અને દૂર, રેલવેના પાટા પાસે, બે ચંપલ સાથે મળીને એવા કોઈની રાહ જોતાં હતાં જેને તેની જરૂર હોય.
નાનકડા, કંઈક ખોવાઈ જાય ત્યારે પણ આપણે તેને ભેટમાં ફેરવી શકીએ છીએ. તું ટ્રેનમાંના બાપુની જેમ, પહેલાં બીજાનો વિચાર કરતા દિલ સાથે મોટો થજે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
આ અઠવાડિયે તમે કોઈને કઈ નાની, અદૃશ્ય દયા આપી શકો?
સંકલ્પ: હું ખુલ્લા દિલથી આપું છું, અને મારું બાળક દયાથી ભરેલા ઘરમાં મોટું થાય છે.
પાત્રો
- ગાંધીજી (બાપુ)
- — તે પહેલાં અજાણ્યાની જરૂરનો વિચાર કરે છે.
- મહાદેવ
- — એક મિત્ર જે તેમને ચડવામાં મદદ કરે છે અને તેમના નિર્ણય પર નવાઈ પામે છે.
બોધ
જ્યારે આપણે બીજાનો વિચાર કરીએ, ત્યારે નાની ખોટ પણ ભેટ બની શકે છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, ઉતાવળમાં પણ તું હંમેશાં બીજાનો વિચાર કરજે. એક દયાળુ વિચાર બધું હળવું કરી દે છે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ગાંધીજીએ બીજું ચંપલ કેમ ફેંક્યું?
સ્રોત: મહાત્મા ગાંધીના જીવનનો જાણીતો પ્રસંગ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગાંધીજીનું બીજું ચંપલ વાર્તા શું શીખવે છે?
આ સાદી ક્ષણ બતાવે છે કે ઉદાર દિલ નાની ખોટને પણ કોઈ બીજા માટે ચૂપચાપ ભેટમાં ફેરવી શકે છે.