Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
હોમી ભાભાનો ઘરે લખેલો પત્ર
યુવાન હોમી ભાભા પરિવારની આશા પ્રમાણે એન્જિનિયરિંગ ભણવા કેમ્બ્રિજ જાય છે. તેમનું હૃદય અણુ અને પ્રકાશ માટે ધબકે છે, એટલે તેઓ પિતાને પ્રામાણિક પત્ર લખે છે.
વાર્તાની શીખ: તમારાં સપનાં વિશે પ્રામાણિકતાથી અને પ્રેમથી વાત કરો; પ્રેમાળ લોકો સાંભળશે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- હોમી ભાભા, તેમના પિતા, જહાંગીર
- સ્રોત ગ્રંથ
- હોમી જે. ભાભાનું જીવન, કેમ્બ્રિજથી પિતાને લખેલો 1928નો પત્ર
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 5–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
1909માં મુંબઈમાં જન્મેલા હોમી જે. ભાભાના જીવન પરથી લેવાયેલી આ વાર્તા 1928માં કેમ્બ્રિજથી તેમણે લખેલા એક સાચા પત્ર પર કેન્દ્રિત છે, જેમાં તેમણે પિતાને કહ્યું કે તેમનામાં 'ભૌતિકશાસ્ત્ર કરવાની ઇચ્છા સળગી રહી છે'. ભાભા આગળ જતાં ભારતના સૌથી મહત્ત્વના વૈજ્ઞાનિકોમાંના એક અને તેની સંશોધન સંસ્થાઓના સ્થાપક બન્યા, અને તેઓ ચિત્રકાર અને સંગીતપ્રેમી પણ હતા. સામાન્ય વૈજ્ઞાનિક જીવનચરિત્રથી આ વાર્તાને અલગ બનાવે છે તેનો નાયક, એક વાતચીત: પ્રામાણિક દીકરો, સાંભળતા પિતા, અને તેમની આશાઓ વચ્ચેનો ન્યાયી પુલ. ભાવિ માતા-પિતા માટે, બાળકનું હૃદય શું ચાહે છે તે સાંભળવાનો આ એક હૂંફાળો વિચાર છે.
આ વાર્તા પ્રેમથી બોલાયેલી પ્રામાણિકતા અને સાંભળવાની માતા-પિતાની તૈયારીને માન આપે છે. તે યાદ કરાવે છે કે બાળક પર વિશ્વાસ મુકાય અને તેને પ્રેમથી માર્ગ બતાવાય ત્યારે તેની સાચી આવડતો ખીલે છે.
એ ના નહોતી. એ એક પુલ હતો.
પહોળા વાદળી દરિયા કિનારે આવેલા મુંબઈ શહેરમાં, 1909ના વર્ષમાં, હોમી જહાંગીર ભાભા નામના એક નાના છોકરાનો જન્મ થયો.
તેમનું ઘર પુસ્તકો, સંગીત અને ચિત્રોથી ભરેલું હતું. તેમના પિતા જહાંગીર વકીલ હતા, અને પરિવારને આશા હતી કે એક દિવસ હોમી એન્જિનિયર બનશે અને પરિવારની મોટી સ્ટીલ કંપનીમાં કામ કરશે.
પણ નાના હોમીનું જિજ્ઞાસુ મન બધે ફરતું. તેમને પેન્સિલથી ચહેરા અને ફૂલોનાં ચિત્રો દોરવાં ગમતાં. જૂની રેકોર્ડનું નરમ, ઊભરાતું સંગીત સાંભળવું ગમતું. અને સૌથી વધુ, દુનિયા કેવી રીતે ચાલે છે તે વિશે વિચારવું ગમતું.
રાત્રે ક્યારેક તેઓ બહુ ઓછું સૂતા, કારણ કે તેમનું મન વિચારોથી ભરેલું રહેતું. તેઓ મોટાઓ માટે લખાયેલાં વિજ્ઞાનનાં પુસ્તકો વાંચતા, દીવાના પ્રકાશમાં ધીમે ધીમે પાનાં ફેરવતા.
હોમી અઢાર વર્ષના થયા ત્યારે, પરિવારની ઇચ્છા પ્રમાણે, તેઓ દરિયો પાર કરીને ઇંગ્લેન્ડની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં એન્જિનિયરિંગ ભણવા ગયા.
કેમ્બ્રિજ જૂનાં પથ્થરનાં મકાનો, લીલાં મેદાનો અને ધીમી નદીવાળું એક શાંત શહેર હતું, જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ લાંબી હોડીઓમાં તરતા. હોમીએ એન્જિનિયરિંગના પાઠ મહેનતથી ભણ્યા.
પણ નજીકના વ્યાખ્યાન ખંડોમાં મહાન વૈજ્ઞાનિકો નાના નાના કણો વિશે, પ્રકાશ વિશે, અને દરેક અણુની અંદર છુપાયેલાં રહસ્યો વિશે વાત કરતા. હોમી ચૂપચાપ સાંભળવા જતા, અને તેમનું હૃદય ઝડપથી ધબકવા લાગ્યું.
જેમ જેમ તેઓ સાંભળતા ગયા, તેમ તેમ તેમને ખાતરી થતી ગઈ. એન્જિનિયરિંગ સારું હતું, પણ તે તેમનું ગીત નહોતું. ભૌતિકશાસ્ત્ર હતું.
તેમને દૂર મુંબઈમાં રહેતા પિતા યાદ આવ્યા. તેઓ પિતાને નિરાશ કરવા નહોતા માંગતા. તેઓ અકૃતજ્ઞ દેખાવા નહોતા માંગતા. પણ તેઓ ઢોંગ પણ કરવા નહોતા માંગતા.
એટલે 1928ની એક સાંજે, બારી પાસેના નાના ટેબલ પર, કાચ પર ઇંગ્લેન્ડનો હળવો વરસાદ ટપટપ કરતો હતો ત્યારે, તેમણે ઘરે પત્ર લખવાનું શરૂ કર્યું.
"મારામાં ભૌતિકશાસ્ત્ર કરવાની ઇચ્છા સળગી રહી છે," તેમણે લખ્યું. "હું ક્યારેક તો એ કરીશ જ, અને કરવું જ પડશે. એ જ મારી એકમાત્ર મહત્ત્વાકાંક્ષા છે."
તેમણે પ્રામાણિકતાથી અને પ્રેમથી લખ્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે તેઓ ધનવાન કે પ્રખ્યાત થવા નથી માંગતા, ફક્ત જે ખરેખર ચાહે છે તેની પાછળ જવા માંગે છે. તેમણે કહ્યું કે માણસ જે સૌથી વધુ ચાહે છે તે જ સૌથી સારું કરે છે.
તેમણે પત્ર કાળજીથી વાળ્યો, બંધ કર્યો, અને દરિયાની લાંબી મુસાફરીએ મોકલ્યો. પછી આશા અને ગભરાટભર્યા હૃદયે તેઓ રાહ જોવા લાગ્યા.
રાહ જોતાં જોતાં તેઓ સાંજે નદી કિનારે ફરતા. તેઓ બતકોને પાણી પર સરકતાં અને વિલોની ડાળીઓને ઝરણામાં ટોચ ડુબાડતી જોતા. જવાબ જે પણ હોય, તેમણે વિચાર્યું, ઓછામાં ઓછું તેમણે પ્રેમથી સાચું કહ્યું હતું.
અઠવાડિયાં પછી જવાબ આવ્યો. હોમીએ ધ્રૂજતા હાથે તે ખોલ્યો.
તેમના પિતાએ દરેક શબ્દ વાંચ્યો હતો. અને તેમણે સાંભળ્યું હતું.
જહાંગીર ભાભાએ એક ન્યાયી અને પ્રેમભર્યો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. જો હોમી એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ સારી રીતે, ફર્સ્ટ ક્લાસ ગુણ સાથે પૂરો કરે, તો પરિવારના આશીર્વાદ સાથે તેઓ ભૌતિકશાસ્ત્ર ભણી શકે.
હોમી હસ્યા. એ ના નહોતી. એ એક પુલ હતો.
એટલે તેમણે પૂરા દિલથી મહેનત કરી. વચન પ્રમાણે, તેમણે ફર્સ્ટ ક્લાસ ઓનર્સ સાથે એન્જિનિયરિંગ પૂરું કર્યું. અને પછી, આનંદથી, લાંબા સમયથી તેમને બોલાવતા તારા અને અણુઓ તરફ વળ્યા.
તેઓ ભારતે જોયેલા સૌથી ઉત્તમ વૈજ્ઞાનિકોમાંના એક બન્યા. તેઓ ઘરે પાછા આવ્યા અને મુંબઈમાં પરિવારના એક બંગલાના થોડા ઓરડાઓમાં વિજ્ઞાન માટે એક નાની સંસ્થા શરૂ કરી. તે મોટી થઈને મહાન ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ રિસર્ચ બની.
ત્યારે પણ તેમણે ચિત્રકામ ક્યારેય છોડ્યું નહીં. તેમણે સંસ્થાને કલાથી ભરી દીધી અને વૃક્ષોથી ભરેલા બગીચા વાવ્યા, કારણ કે તેઓ માનતા કે સૌંદર્ય અને વિજ્ઞાન સાથે જ શોભે છે.
અને આ બધું શરૂ થયું એક પ્રામાણિક પત્રથી, અને એવા પિતાથી જેમણે દીકરાના હૃદય પર વિશ્વાસ કરવાનું પસંદ કર્યું.
હવે સૂઈ જા, મારા નાનકડા. તને હંમેશાં અમને કહેવાની છૂટ લાગે કે તારું હૃદય શું ચાહે છે, અને તને હંમેશાં ખબર રહે કે અમે સાંભળીએ છીએ.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમે તમારા બાળક માટે કઈ આશાઓ રાખો છો, અને તેનાં પોતાનાં સપનાં માટે કેવી રીતે જગ્યા રાખી શકો?
સંકલ્પ: હું ખુલ્લા મનથી મારા બાળકનું હૃદય સાંભળીશ, અને દીવાલોને બદલે પુલ બાંધીશ.
આશીર્વાદ: તને એવું કંઈક મળે જે તારા હૃદયને તેજથી સળગાવે, અને તે કહેવાની હિંમત તને હંમેશાં મળે.
પાત્રો
- હોમી ભાભા
- — પ્રામાણિક બનવાની હિંમતવાળો જિજ્ઞાસુ યુવાન.
- તેમના પિતા, જહાંગીર
- — દીકરાનું હૃદય સાંભળતા પ્રેમાળ પિતા.
બોધ
તમારાં સપનાં વિશે પ્રામાણિકતાથી અને પ્રેમથી વાત કરો; પ્રેમાળ લોકો સાંભળશે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, તારું હૃદય જે પણ શીખવા ઝંખે, તું મને હંમેશાં કહી શકે છે. હું સાંભળીશ.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
હોમીએ પિતાને લખેલા પત્રમાં શું લખ્યું હતું?
સ્રોત: હોમી જે. ભાભાનું જીવન, કેમ્બ્રિજથી પિતાને લખેલો 1928નો પત્ર
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- ગૌતમ સ્વામી માફી માગે છે
એ જ મૂલ્ય
જૈન શાસ્ત્રોની આ કથા બતાવે છે કે નમ્રતા અને સચ્ચાઈ સાથે ચાલે છે. સૌથી જ્ઞાનીથી પણ ભૂલ થઈ શકે, અને જલદી માફી માગવાથી હૃદય હળવું રહે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
હોમી ભાભાનો ઘરે લખેલો પત્ર વાર્તા શું શીખવે છે?
આ વાર્તા પ્રેમથી બોલાયેલી પ્રામાણિકતા અને સાંભળવાની માતા-પિતાની તૈયારીને માન આપે છે. તે યાદ કરાવે છે કે બાળક પર વિશ્વાસ મુકાય અને તેને પ્રેમથી માર્ગ બતાવાય ત્યારે તેની સાચી આવડતો ખીલે છે.