Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Saints & Scientists · દિવસ 255 · અઠવાડિયું 37

દરિયો વાદળી કેમ છે

1921માં યુવાન વૈજ્ઞાનિક સી. વી. રામન વહાણ પરથી વાદળી ભૂમધ્ય સમુદ્રને જુએ છે. એક જિજ્ઞાસુ છોકરો કહે છે કે દરિયો તો બસ આકાશનો અરીસો છે.

વાર્તાની શીખ: જિજ્ઞાસા અને ધ્યાનથી જોવું આપણને બધા જે જાણે છે તેનાથી વધુ શોધવામાં મદદ કરે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
સી. વી. રામન, નાનો છોકરો
સ્રોત ગ્રંથ
સી. વી. રામનના જીવનમાંથી: 1921ની યુરોપની દરિયાઈ મુસાફરી, જેનાથી રામન અસરની શોધ થઈ
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 255 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 37 · 7 માંથી દિવસ 3
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 3
આ અઠવાડિયે બાળક
બાળક હવે 'અર્લી ટર્મ' ગણાય છે. ચૂસવાનો, શ્વાસ લેવાનો અને પકડવાનો અભ્યાસ કરે છે. અઠવાડિયું 37: બાળકનો વિકાસ
મંત્ર
ૐ

વહાણના તૂતક પર સી. વી. રામનના પ્રશ્નથી નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું, અને તેમની કથા જિજ્ઞાસા, ધીરજ અને કાળજીથી તપાસવાનું સન્માન કરે છે. ગર્ભ સંસ્કારની પરંપરા માને છે કે માતાપિતાનું કુતૂહલ પોષવા જેવું છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે જિજ્ઞાસા અને જગત સાથે હળવો સંબંધ મન પ્રસન્ન કરી શકે છે.

ખોટા નહીં. બસ અધૂરા. પ્રશ્નોની આ જ સુંદર વાત છે.

સી. વી. રામન સુઘડ સફેદ પાઘડી અને જિજ્ઞાસાથી ચમકતી આંખોવાળા એક યુવાન ભારતીય વૈજ્ઞાનિક હતા. 1921ના ઉનાળામાં તેઓ ઇંગ્લેન્ડથી ભારત તરફ ભૂમધ્ય સમુદ્ર પર ધીમે ધીમે જતા એક મોટા વહાણની રેલિંગ પાસે ઊભા હતા. તેઓ ઇંગ્લેન્ડમાં વૈજ્ઞાનિકોની એક સભામાં ગયા હતા, અને હવે ઘરે પાછા ફરી રહ્યા હતા.

દરિયા પરના દિવસો લાંબા અને શાંત હતા. કેટલાક મુસાફરો પત્તાં રમતા. કેટલાક પુસ્તકો વાંચતા. કેટલાક પટ્ટાવાળી છત્રીઓ નીચે ખુરશીઓમાં ઝોકાં ખાતા. પણ રામનને રેલિંગ પાસે ઊભા રહીને પાણી જોવું ગમતું.

અને કેવું પાણી! દરિયો રાખોડી નહોતો, લીલો પણ નહોતો. તે પ્રકાશ સામે ધરેલા રત્ન જેવો ઊંડો, ઝળહળતો વાદળી હતો.

એક બપોરે અર્જુન નામનો એક નાનો છોકરો આવીને તેમની બાજુમાં ઊભો રહ્યો. તે પોતાના પરિવાર સાથે મુસાફરી કરતો હતો અને કેબિનમાં કંટાળી ગયો હતો. "સાહેબ," તેણે કહ્યું, "તમે આટલી વાર સુધી દરિયાને કેમ જુઓ છો?"

રામન હસ્યા. "કારણ કે હું એક વાત વિશે વિચારું છું. દરિયો આટલો વાદળી કેમ છે? દરેક શોધની શરૂઆત 'કેમ'થી થાય છે."

અર્જુને ખભા ઉલાળ્યા. "એ તો બધાને ખબર છે. આકાશ વાદળી છે એટલે એ વાદળી છે. દરિયો અરીસા જેવો છે."

"ઘણા લોકો એવું જ કહે છે," રામને પ્રેમથી કહ્યું. "કેટલાક મોટા વૈજ્ઞાનિકો પણ. પણ મને ખાતરી નથી કે એ પૂરો જવાબ છે. હું ધ્યાનથી જોઉં છું ત્યારે વાદળી રંગ પાણીની અંદર ઊંડેથી આવતો લાગે છે."

અર્જુને ફરી જોયું. "તમે કેવી રીતે જાણી શકો?"

રામને ખિસ્સામાંથી ખાસ કાચનો એક નાનો ટુકડો કાઢ્યો. "આ કાચ પાણીની સપાટી પરથી પાછી ફરતી ચમકને રોકી શકે છે," તેમણે કહ્યું. "એનાથી હું આકાશના પ્રતિબિંબની પેલે પાર જોઈ શકું કે પાણી પોતે શું કરે છે. સામાન્ય વસ્તુઓને ધ્યાનથી જુઓ."

તેમણે કાચ આંખ પાસે રાખીને નીચે મોજાં તરફ જોયું. તેઓ ઘણી વાર સુધી ચૂપ રહ્યા. વહાણ ગુંજતું રહ્યું, અને પાછળ ક્યાંક દરિયાઈ પંખીઓ બોલતાં રહ્યાં.

"તો?" પંજા પર ઊછળતાં અર્જુને પૂછ્યું.

રામને કાચ નીચે કર્યો. તેમની આંખો ચમકતી હતી. "વાદળી રંગ હજી ત્યાં જ છે," તેમણે કહ્યું, "આકાશ વિના પણ. પાણી પોતે પ્રકાશને ચારે બાજુ ફેલાવે છે અને વાદળી રંગ આપણી તરફ પાછો મોકલે છે. દરિયાનો પોતાનો વાદળી રંગ છે."

અર્જુનનું મોં ખુલ્લું રહી ગયું. "તો બધા ખોટા હતા?"

"ખોટા નહીં. બસ અધૂરા. પ્રશ્નોની આ જ સુંદર વાત છે." રામને હળવેથી કહ્યું. "હંમેશાં થોડું વધુ શોધવાનું બાકી હોય છે."

એટલે બાકીની મુસાફરી દરમિયાન રામને તૂતક પર નાના પ્રયોગો કર્યા. તેઓ દિવસના જુદા જુદા સમયે પાણીને જોતા અને નોટબુકમાં કાળજીથી નોંધ લખતા. અર્જુન ઘણી વાર તેમની બાજુમાં બેસીને જોતો.

"તમને ડર લાગે છે કે કદાચ તમે ખોટા હો?" એક સાંજે અર્જુને પૂછ્યું.

રામને વિચાર્યું. "થોડો," તેમણે કહ્યું. "પણ વૈજ્ઞાનિકે હિંમતથી પૂછવું, ધીરજથી તપાસવું. હિંમત અને ધીરજ સાથે ચાલે છે."

"ઘરે પહોંચીને તમે શું કરશો?" અર્જુને પૂછ્યું.

"હું પૂછતો જ રહીશ," રામને કહ્યું. "કલકત્તામાં મારા વિદ્યાર્થીઓ છે જેમને પણ પ્રશ્નો ગમે છે. અમે પાણીમાંથી, બરફમાંથી અને પારદર્શક સ્ફટિકોમાંથી પ્રકાશ પસાર કરીશું, અને ખૂબ ધ્યાનથી જોઈશું કે તે શું કરે છે."

તેમને હજી ખબર નહોતી, પણ એ કામમાં વર્ષો સુધી ધીરજભર્યા પ્રયત્નો લાગવાના હતા. ઘણા પ્રયોગોમાં કંઈ નવું નહીં દેખાય. પછી એક દિવસ તેઓ અને તેમના વિદ્યાર્થી કે. એસ. કૃષ્ણન જોશે કે પારદર્શક વસ્તુઓમાંથી નીકળતા થોડા પ્રકાશનો રંગ જરાક બદલાઈ જાય છે. લોકો તેને રામન અસર કહેશે, અને આખું જગત તેમનું સન્માન કરશે. ભારત તો તેની યાદમાં દર વર્ષે રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ પણ ઊજવશે.

પણ ભૂમધ્ય સમુદ્ર પરની એ રાત્રે, હજી એમાંનું કંઈ બન્યું નહોતું. સૂરજ આથમી ગયો હતો. પાણી વાદળીમાંથી ઘેરું જાંબલી, અને પછી ચાંદની નીચે કોમળ રૂપેરી થઈ ગયું હતું.

અર્જુનની મા તેને સુવડાવવા લઈ જવા આવી, અને તેણે હાથ હલાવીને શુભરાત્રિ કહી. "સાહેબ," તેણે ઊંઘરેટા અવાજે કહ્યું, "કાલે હું પૂછીશ કે ચંદ્ર રૂપેરી કેમ છે."

રામન હસી પડ્યા. "સરસ," તેમણે કહ્યું. "શરૂઆત આમ જ થાય છે."

તેઓ થોડી વધુ વાર રેલિંગ પાસે ઊભા રહ્યા. વહાણ કાળા પાણી પર હળવેથી ઝૂલતું હતું, અને નાનાં મોજાં તેની બાજુઓને થપથપાવતાં હતાં. ઉપર તારા એક પછી એક દેખાવા લાગ્યા, અને રામન તેમના વિશે પણ વિચારવા લાગ્યા.

નાનકડા, તું અમને જેટલી વાર ગમે તેટલી વાર "કેમ" પૂછજે. આપણે સાથે મળીને જવાબ શોધીશું.

આગળની વાર્તા વાંચો →પક્ષીઓને નિહાળતો છોકરો

સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા

આ વાર્તા પાછળ

સી. વી. રામનની 1921ની યુરોપની દરિયાઈ મુસાફરી ભારતીય વિજ્ઞાનની જાણીતી ક્ષણ છે: વાદળી ભૂમધ્ય સમુદ્રને જોતાં તેમણે એ સામાન્ય માન્યતા પર શંકા કરી કે દરિયો તો બસ આકાશનું પ્રતિબિંબ છે, અને તેમના પ્રશ્નોથી કે. એસ. કૃષ્ણન સાથે રામન અસર, 1930નું નોબેલ પારિતોષિક અને 28 ફેબ્રુઆરીનો ભારતનો રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ આવ્યાં. આ પુનઃકથનમાં તૂતક પર એક જિજ્ઞાસુ નાનો સાથી ઉમેરાયો છે, જેથી શોધ 'કેમ' પૂછવા વિશેની મૈત્રીભરી વાતચીત બને. એકલા પ્રતિભાશાળી તરીકે નહીં, રામનને નાના પ્રિઝમથી ધીરજથી તપાસતા અને ખોટા પડવાનો થોડો ડર સ્વીકારતા બતાવ્યા છે. ગર્ભાવસ્થા માટે આ આશાભર્યું ચિત્ર છે, એ અનંત, આનંદભર્યા પ્રશ્નોનું જે તમારું બાળક એક દિવસ લાવશે.

બાળક સાથે વિચારો

તમારા દિવસની કઈ સામાન્ય વસ્તુને તમે નવા કુતૂહલથી જોઈ શકો?

સંકલ્પ: હું મારા કુતૂહલનું સન્માન કરું છું, અને જવાબ ખૂલે ત્યાં સુધી ધીરજ રાખું છું.

આશીર્વાદ: તમારા બાળકને જિજ્ઞાસુ મન, ધીરજભરી આંખો અને જગત કેવી રીતે ચાલે છે તે શોધવાનો આનંદ મળે.

પાત્રો

સી. વી. રામન
— 'કેમ' પૂછવાનું કદી ન છોડનાર વૈજ્ઞાનિક.
નાનો છોકરો
— જવાબો વધી શકે છે એવું શીખતું જિજ્ઞાસુ બાળક.

બોધ

જિજ્ઞાસા અને ધ્યાનથી જોવું આપણને બધા જે જાણે છે તેનાથી વધુ શોધવામાં મદદ કરે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, જગત તારી રાહ જોતાં અજાયબીઓથી ભરેલું છે. 'કેમ' પૂછવાનું કદી બંધ ન કરતું.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

તને શું લાગે છે, દરિયો વાદળી કેમ દેખાય છે?

સ્રોત: સી. વી. રામનના જીવનમાંથી: 1921ની યુરોપની દરિયાઈ મુસાફરી, જેનાથી રામન અસરની શોધ થઈ

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 37મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

સંબંધિત વાર્તાઓ

  • ગુરુની બે યાત્રાઓ · દિવસ 218

    એ જ મૂલ્ય

    મહાભારત પરંપરાની આ લોકપ્રિય બોધકથા કહે છે કે આપણે બીજામાં એ જ જોઈએ છીએ જે આપણી અંદર હોય છે. તે માતા-પિતાને પોતે દુનિયાને કઈ નજરે જુએ છે તે તરફ ધ્યાન આપવા કહે છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે વધુ દયાળુ, ઉદાર દૃષ્ટિ કેળવવાથી રોજનો તણાવ હળવો થઈ શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

દરિયો વાદળી કેમ છે વાર્તા શું શીખવે છે?

વહાણના તૂતક પર સી. વી. રામનના પ્રશ્નથી નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું, અને તેમની કથા જિજ્ઞાસા, ધીરજ અને કાળજીથી તપાસવાનું સન્માન કરે છે. ગર્ભ સંસ્કારની પરંપરા માને છે કે માતાપિતાનું કુતૂહલ પોષવા જેવું છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે જિજ્ઞાસા અને જગત સાથે હળવો સંબંધ મન પ્રસન્ન કરી શકે છે.

દરિયો વાદળી કેમ છે ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 37 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો