Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
જમશેદજી તાતા વિજ્ઞાનનું બીજ વાવે છે
જહાજ પર જમશેદજી તાતા અને સ્વામી વિવેકાનંદ ભારત અને આધુનિક વિજ્ઞાન વિશે વાતો કરે છે. આ વિચાર જમશેદજીના મનમાં ઊગે છે, અને તે વિજ્ઞાન સંસ્થા બાંધવા પોતાની ઘણી સંપત્તિ આપે છે.
વાર્તાની શીખ: સૌથી સુંદર ભેટો એવાં બીજ છે જે આપણે આપણા પછી આવનારા માટે વાવીએ છીએ.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- જમશેદજી તાતા, સ્વામી વિવેકાનંદ
- સ્રોત ગ્રંથ
- ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સનો નોંધાયેલો ઇતિહાસ (તાતાનો 1898નો વિવેકાનંદને પત્ર)
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સના નોંધાયેલા ઇતિહાસ પર આધારિત આ વાર્તા એક સાચી મુલાકાતથી શરૂ થાય છે: જમશેદજી તાતા અને સ્વામી વિવેકાનંદે 1893માં એક જ જહાજમાં પ્રવાસ કર્યો હતો, અને 1898માં તાતાએ સ્વામીજીને પત્ર લખીને તેમની વાતચીત યાદ કરી અને એક સંશોધન સંસ્થા માટે સહકાર માગ્યો. મૈસૂરના મહારાજાએ આપેલી જમીન પર 1909માં બેંગલોરમાં સંસ્થા ખૂલી. આ વાર્તાની ખાસ વાત તેની ધીરજ છે; તે એવા સપનાની વાર્તા છે જેની શરૂઆત સપનું જોનારે કરી અને બીજાઓએ આગળ વધાર્યું, જેમ પછી આવનારા માટે વાવેલું બીજ. ગર્ભવતી માતા માટે આ બાળકની આવતીકાલ માટે આજે વાવેલી આશાઓ પર એક ઉત્સાહભર્યું ચિંતન છે.
જમશેદજીની ભેટ યાદ અપાવે છે કે ઉદારતા આપણા પોતાના જીવનથી ઘણે આગળ સુધી પહોંચી શકે છે. તે હજી ન જન્મેલાં બાળકોના ભલા માટે ધીરજ અને આશાથી કરેલા કામનું સન્માન કરે છે.
જમશેદજી જાણતા હતા કે સારી વસ્તુઓ ઘણી વાર ધીમે ધીમે ઊગે છે, જેમ એક વડલો, જે વાવનાર આગળ નીકળી ગયા પછી પણ વર્ષો સુધી મુસાફરોને છાંયો આપે છે.
સો કરતાં વધુ વર્ષ પહેલાં, એક મોટું આગબોટ જાપાનથી કૅનેડા તરફ સમુદ્ર પાર કરી રહ્યું હતું. તેનું તૂતક તડકાથી હૂંફાળું હતું, અને દરેક દિશામાં ભૂરો સમુદ્ર ફેલાયેલો હતો.
તેમાં મુંબઈના એક વેપારી હતા, જમશેદજી નસરવાનજી તાતા. તેમણે કાપડની મિલો બાંધી હતી, અને તેમને પ્રવાસ કરવો અને બીજા દેશોમાં વસ્તુઓ કેવી રીતે બને છે તે જોવું ગમતું.
તેમાં ભગવાં વસ્ત્રોમાં એક યુવાન સંન્યાસી પણ હતા, તેજસ્વી, વિચારશીલ આંખોવાળા. તેમનું નામ સ્વામી વિવેકાનંદ હતું, અને તે શિકાગોમાં વિશ્વ ધર્મોની એક મોટી સભામાં બોલવા જઈ રહ્યા હતા.
બંને જણ જહાજ પર મળ્યા, અને થોડી જ વારમાં વાતો કરવા લાગ્યા.
તેમણે ભારત વિશે, તેના લોકો વિશે અને તેના ભવિષ્ય વિશે વાતો કરી. જહાજ આગળ વધતું રહ્યું અને નીચે મોજાં ધીમે ધીમે ઊછળતાં રહ્યાં.
જમશેદજીએ ભારતમાં પોલાદ બનાવવાની પોતાની ઇચ્છાની વાત કરી, જેથી દેશ પોતાનાં મશીનો અને પુલો જાતે બાંધી શકે.
સ્વામીજીએ સાંભળ્યું, અને પોતાના હૃદયની નજીકની એક વાત કહી. ભારત પાસે મહાન જ્ઞાન છે, તેમણે કહ્યું, પણ તેના યુવાનોને આધુનિક વિજ્ઞાનનાં સાધનોની પણ જરૂર છે, જેથી તેઓ ગરીબોની સેવા કરી શકે અને આખા દેશને ઊંચે લાવી શકે.
દરિયાઈ પ્રવાસ પૂરો થયો, અને બંને પોતપોતાને રસ્તે ગયા. પણ એ વાતચીત જમશેદજીના મનમાં રહી ગઈ, જાણે જમીનમાં શાંતિથી પડેલું એક બીજ.
વર્ષો વીત્યાં. જમશેદજીએ પ્રવાસ કર્યા, કામ કર્યું અને વિચાર્યું. તેમણે બીજા દેશોમાં મોટી યુનિવર્સિટીઓ જોઈ, જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ તારા, માટી, દવા અને મશીનો વિશે ભણતા.
ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પાસે પણ આવી જગ્યા કેમ ન હોય, તેમણે વિચાર્યું. તેમને શીખવા માટે સમુદ્ર પાર કેમ જવું પડે?
એટલે જમશેદજીએ એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેમણે પોતાની સંપત્તિનો મોટો ભાગ, મુંબઈનાં મકાનો અને જમીનો, એક એવી સંસ્થા બનાવવા આપ્યો જ્યાં ભારતીયો વિજ્ઞાન ભણી શકે અને સંશોધન કરી શકે.
કેટલાક લોકોને નવાઈ લાગી. જે બનતાં ઘણાં વર્ષો લાગશે, તેમણે પૂછ્યું, તેના માટે આટલું બધું કેમ આપવું?
જમશેદજી જાણતા હતા કે સારી વસ્તુઓ ઘણી વાર ધીમે ધીમે ઊગે છે, જેમ એક વડલો, જે વાવનાર આગળ નીકળી ગયા પછી પણ વર્ષો સુધી મુસાફરોને છાંયો આપે છે.
1898માં તેમણે સ્વામી વિવેકાનંદને એક પત્ર લખ્યો. તેમણે સ્વામીજીને જહાજ પરની તેમની વાતચીત યાદ કરાવી, અને આ નવી યોજના માટે તેમના આશીર્વાદ અને મદદ માગી.
સ્વામીજી ખુશ થયા. તેમને વિશ્વાસ હતો કે આવી સંસ્થા ભારતનું ઘણું ભલું કરી શકે.
પણ એક મહાન સંસ્થા બાંધવી સહેલી નહોતી. સમિતિઓ અને યોજનાઓ, પત્રો અને બેઠકો, અને તે ક્યાં હોવી જોઈએ અને કેવી રીતે ચાલવી જોઈએ તેના પ્રશ્નો હતા.
જમશેદજીએ ધીરજ રાખી અને કામ કરતા રહ્યા. કામ ધીમું ચાલતું ત્યારે પણ તેમણે હિંમત ન હારી.
વર્ષો વીતતાં ગયાં, અને જમશેદજી વૃદ્ધ થયા. કામ ધીમું હતું, અને સંસ્થા હજી તૈયાર નહોતી.
પણ તેમણે વાવેલું બીજ ઊગતું અટક્યું નહીં. તેમના દીકરાઓએ કાળજીથી તેમનું સપનું આગળ વધાર્યું.
માયાળુ મૈસૂરના મહારાજાએ બેંગલોર શહેરમાં જમીન આપી, હળવા હવામાનવાળી એક લીલી અને સુંદર જગ્યા.
અને 1909માં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સના દરવાજા ખૂલ્યા. આખા ભારતમાંથી યુવાનો, અને સમય જતાં યુવતીઓ પણ, શીખવા અને શોધ કરવા આવ્યાં.
તેમણે રસાયણશાસ્ત્ર અને વીજળી, વનસ્પતિ અને એન્જિન, અને એવી ઘણી વસ્તુઓ ભણી જે હજી કોઈ સમજ્યું નહોતું.
તેની પ્રયોગશાળાઓમાં એક દિવસ મહાન વૈજ્ઞાનિકો કામ કરશે અને શીખવશે, અને તેમની શોધો આખા દેશના ખેડૂતો, ડૉક્ટરો, બાંધકામ કરનારા અને પરિવારોને મદદ કરશે.
આજે એ કૅમ્પસનાં વૃક્ષો ઊંચાં અને ઘટાદાર થઈ ગયાં છે. વિદ્યાર્થીઓ તેમની નીચે ચાલતાં ચાલતાં ઉત્સાહથી વિચારોની વાતો કરે છે, જેમ એક સમયે બે જણ જહાજના તૂતક પર વાતો કરતા હતા.
જમશેદજી ક્યારેય એ વૃક્ષો નીચે ચાલ્યા નહીં. પણ ત્યાં ભણનાર દરેક વિદ્યાર્થી તેમણે આપેલી ભેટનો ભાગ છે.
હવે શાંતિથી સૂઈ જા, નાનકડા. કેટલીક સૌથી સુંદર ભેટો એવાં બીજ છે જે આપણે બીજાઓ માટે વાવીએ છીએ, એ ભરોસા સાથે કે તે આપણા પછી આવનારા માટે છાંયો અને ફળ બનીને ઊગશે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમે અત્યારે એવું કયું બીજ વાવવા માંગો છો જેનો આનંદ તમારું બાળક મોટું થઈને લેશે?
સંકલ્પ: હું આજે પ્રેમનાં એવાં બીજ વાવું છું જે વર્ષો સુધી મારા બાળકને છાંયો આપશે.
આશીર્વાદ: તારા જિજ્ઞાસુ મનને દરેક જગ્યાએ અચરજ મળે, અને તું જે શીખે તે ખુલ્લા હાથે વહેંચે.
પાત્રો
- જમશેદજી તાતા
- — સપનાં જોનાર, જે આવનારી પેઢીઓ માટે બીજ વાવે છે.
- સ્વામી વિવેકાનંદ
- — જ્ઞાની સંન્યાસી, જે સપનાને આશીર્વાદ આપે છે.
બોધ
સૌથી સુંદર ભેટો એવાં બીજ છે જે આપણે આપણા પછી આવનારા માટે વાવીએ છીએ.
તમારા બાળકને શું કહેવું
શાંતિથી સૂઈ જા, નાનકડા. આજે આપણે કરીએ છીએ તે દરેક સારું કામ તારા માટે વાવેલું બીજ છે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
જમશેદજી તાતા શું બાંધવા માંગતા હતા?
સ્રોત: ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સનો નોંધાયેલો ઇતિહાસ (તાતાનો 1898નો વિવેકાનંદને પત્ર)
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- કૌશલ્યાને બાળ રામ બે જગ્યાએ દેખાયા
એ જ મૂલ્ય
કૌશલ્યા વિસ્મય કરતાં સામાન્ય માતૃપ્રેમ પસંદ કરે છે, જે રામચરિતમાનસમાં ભક્તિનું હૃદય છે. તે યાદ અપાવે છે કે નાના બાળકની સંભાળ પોતે જ પવિત્ર છે, અને દરેક બાળક અદ્ભુતતાની આખી દુનિયા લઈને આવે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
જમશેદજી તાતા વિજ્ઞાનનું બીજ વાવે છે વાર્તા શું શીખવે છે?
જમશેદજીની ભેટ યાદ અપાવે છે કે ઉદારતા આપણા પોતાના જીવનથી ઘણે આગળ સુધી પહોંચી શકે છે. તે હજી ન જન્મેલાં બાળકોના ભલા માટે ધીરજ અને આશાથી કરેલા કામનું સન્માન કરે છે.