Folk Tale · गोष्ट संग्रह
बिरबलाची मुलगी आणि बैलाचं दूध
मत्सरी दरबारी अकबराला बिरबलाकडे बैलाच्या दुधाचं भांडं मागायला लावतात. बिरबलाची हुशार मुलगी मध्यरात्री बादशहाच्या खिडकीखाली कपडे धुते.
गोष्टीचे तात्पर्य: शांत, हुशार मन अशक्य प्रश्नालाही उत्तर देऊ शकतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- बिरबलाची मुलगी, बादशहा अकबर, बिरबल
- मूळ ग्रंथ
- अकबर–बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: लोक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
उत्तर भारतीय घरांत सांगितली जाणारी आणि अनेक अकबर–बिरबल संग्रहांत गोळा केलेली ही, बिरबल स्वतः पडद्याआड राहतो अशा या मालिकेतल्या थोड्या गोष्टींपैकी एक आहे. बहुतेक रूपांत त्याची छोटी मुलगी (कधी मुलगा किंवा पत्नी) ते अशक्य काम सोडवते, मध्यरात्री नदीकाठी बादशहाच्या कोड्याला स्वतःच्या कोड्याने उत्तर देऊन. त्यामुळे नेहमीच्या दरबारी चतुराईपेक्षा ही वेगळी आणि मजेदार ठरते, जिथे एका मुलीची हुशारी आणि शांत आत्मविश्वास जिंकतो आणि खुद्द अकबराकडून भेटवस्तू मिळवतो. तेजस्वी, चतुर बाळाचं स्वप्न पाहणाऱ्या आईसाठी ही आनंदी वाचनाची गोष्ट आहे.
बिरबलाची मुलगी दाखवते की शहाणपणाला वय नसतं. ती अशक्य मागणीला भीतीने किंवा वादाने नव्हे, तर एका सौम्य आरशाने उत्तर देते, ज्यातून बादशहा स्वतःच सत्य पाहतो.
हुजूर, पुरुष जर बाळाला जन्म देऊ शकत नाही, तर बैल दूध कसा देऊ शकेल?
फार पूर्वी, बादशहा अकबराच्या झगमगत्या दरबारात असे काही दरबारी होते, ज्यांना बिरबल अजिबात आवडत नसे. बिरबल प्रत्येक वेळी एखादं कोडं सोडवायचा, तेव्हा ते आपल्या रेशमी बाह्यांआड कुरकुरत.
एके दिवशी ते बादशहाच्या कानात कुजबुजले, "हुजूर, बिरबल म्हणतो तो काहीही करू शकतो. तो तुमच्यासाठी खरंच अशक्य गोष्ट आणू शकतो का, ते पाहू या."
अकबराला चांगला खेळ आवडायचा. त्याचे डोळे चमकले. "ठीक आहे," तो म्हणाला, आणि त्याने बिरबलाला सिंहासनासमोर बोलावलं.
"बिरबल," बादशहा म्हणाला, "माझे राजवैद्य सांगतात की मला एक खास औषध हवं आहे. ते बैलाच्या दुधाने बनवायचं आहे. तीन दिवसांत मला बैलाच्या दुधाचं एक भांडं आणून दे."
दरबाऱ्यांनी आपलं हसू लपवलं. बैल दूध देत नाही, हे सगळ्यांनाच माहीत आहे. आता बिरबलाला शेवटी हार मानावीच लागेल, असं त्यांना वाटलं.
बिरबलाने फक्त नमस्कार केला. "जशी आपली इच्छा, हुजूर," तो शांतपणे म्हणाला, आणि विचारात गढून शहराच्या गजबजलेल्या गल्ल्यांतून घरी चालत गेला.
वाटेत नगराच्या वेशीजवळ संध्याकाळच्या प्रकाशात सावकाश रवंथ करत बसलेल्या गायी त्याला दिसल्या, आणि बाजारातून धान्याच्या गाड्या घरी ओढून नेणारे मोठे बैलही. तो मनाशीच हसला आणि मान हलवली. गाय दूध देते; बैल गाडी ओढतो. हे सगळ्यांनाच माहीत आहे.
घरी, त्याची छोटी मुलगी अंगणात बसून मोगऱ्याची फुलं ओवून गजरा करत होती. तिने वर पाहिलं आणि वडिलांचा शांत चेहरा पाहिला.
"बाबा, तुम्हाला कसली काळजी आहे?" तिने विचारलं, आणि फुलं खाली ठेवून त्यांच्या शेजारी येऊन बसली.
बिरबलाने तिला बादशहाच्या विचित्र हुकमाबद्दल सांगितलं. मुलीने हनुवटी हातांवर टेकवून नीट ऐकलं. मग तिच्या चेहऱ्यावर हळूच एक छोटं हसू पसरलं.
"काळजी करू नका, बाबा. मला बादशहाकडे जाऊ द्या," ती म्हणाली. "मी त्यांना उत्तर घेऊन येईन." बिरबलाने बराच वेळ तिच्याकडे पाहिलं, आणि मग मान डोलावली, कारण ती किती हुशार आहे हे त्याला माहीत होतं.
त्या रात्री, चंद्र उंच आला आणि महाल शांत झाला, तेव्हा ती मुलगी कपड्यांचं एक गाठोडं घेऊन बादशहाच्या खिडकीखालून वाहणाऱ्या नदीवर गेली.
तिने कपडे पाण्यात बुडवले आणि एका सपाट दगडावर आपटू लागली. धप्प! धप्प! धप्प! तो आवाज शांत पाण्यावरून घुमला.
वर आपल्या दालनात बादशहा अकबर दचकून जागा झाला. "या वेळी कोण कपडे धुतंय?" त्याने हाक मारली. "त्याला माझ्यासमोर आणा!"
पहारेकऱ्यांनी मुलीला त्याच्यासमोर आणलं. तिने नम्रपणे नमस्कार केला, तिचे डोळे शांत आणि तेजस्वी होते.
तिचे पाय अजून नदीच्या पाण्याने ओले होते, आणि तिच्या केसांत पाण्याचे थेंब छोट्या ताऱ्यांसारखे चमकत होते. पण तिला जराही भीती वाटत नव्हती.
"मुली," अकबर म्हणाला, "मध्यरात्री कपडे का धुते आहेस?"
"क्षमा करा, हुजूर," ती हळूच म्हणाली. "माझ्या वडिलांनी आत्ताच एका बाळाला जन्म दिला आहे. दिवसभर मी त्याची काळजी घेण्यात गुंतले होते, म्हणून कपडे धुवायला दुसरा वेळच मिळाला नाही."
बादशहा तिच्याकडे पाहतच राहिला. "हा काय मूर्खपणा आहे?" तो म्हणाला. "पुरुष बाळाला जन्म कसा देऊ शकतो?"
मुलीने हात जोडले आणि प्रेमळपणे हसली. "हुजूर, पुरुष जर बाळाला जन्म देऊ शकत नाही, तर बैल दूध कसा देऊ शकेल?"
क्षणभर शांतता पसरली. मग बादशहा अकबर मान मागे टाकून इतका हसला की दिवेही थरथरल्यासारखे वाटले. "तू बिरबलाची मुलगी आहेस ना?" त्याने विचारलं.
"हो, हुजूर," ती म्हणाली. आणि बादशहाला समजलं की त्याच्या छोट्या परीक्षेचं उत्तर मिळालं होतं, शहाणपणाने आणि एकही कठोर शब्द न वापरता.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी अकबराने संपूर्ण दरबाराला काय घडलं ते सांगितलं. मत्सरी दरबारी आपल्या पायांकडे पाहू लागले, आणि बिरबलाचे डोळे अभिमानाने चमकले.
बादशहाने मुलीला सोन्याच्या बांगड्या आणि मिठाईची एक टोपली भेट देऊन घरी पाठवलं. "बिरबलाच्या घरात शहाणपण बागेतल्या फुलांसारखं उमलतं," तो म्हणाला.
आणि त्या संध्याकाळी बाप-लेक अंगणात एकत्र बसले, मोगऱ्याचा गजरा पूर्ण करत आणि ताऱ्यांखाली हळूच हसत.
तर आता झोप, बाळा. तू विचारी आणि धाडसी होऊन मोठा हो, आणि तुझं सौम्य शहाणपण तुझं घर नेहमी उजळून टाको.
लोककथा मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
बिरबलाच्या मुलीने त्याची चतुराई घेतली, तसे तुमच्यातले कोणते गुण तुमच्या बाळात दिसावेत असं तुम्हाला वाटतं?
संकल्प: माझ्या आणि माझ्या बाळाच्या आत वाढणाऱ्या शांत शहाणपणावर माझा विश्वास आहे.
आशीर्वाद: तू विचारी आणि धाडसी होऊन मोठा हो, आणि तुझं सौम्य शहाणपण तुझं घर नेहमी उजळून टाको.
पात्रे
- बिरबलाची मुलगी
- — बाजी सावरणारी एक चतुर मुलगी.
- बादशहा अकबर
- — ज्याला हुशार उत्तर आवडतं आणि जो स्वतःवरही हसतो.
- बिरबल
- — आपल्या मुलीवर विश्वास ठेवणारा ज्ञानी मंत्री.
बोध
शांत, हुशार मन अशक्य प्रश्नालाही उत्तर देऊ शकतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू मुलगी असो वा मुलगा, तुझी तेजस्वी बुद्धी आमचा अभिमान असेल.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
बिरबलाच्या मुलीने बादशहाला कोणतं कोडं घातलं?
स्रोत: अकबर–बिरबल लोककथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बिरबलाची मुलगी आणि बैलाचं दूध ही गोष्ट काय शिकवते?
बिरबलाची मुलगी दाखवते की शहाणपणाला वय नसतं. ती अशक्य मागणीला भीतीने किंवा वादाने नव्हे, तर एका सौम्य आरशाने उत्तर देते, ज्यातून बादशहा स्वतःच सत्य पाहतो.