Folk Tale · गोष्ट संग्रह
बिरबल आणि मूर्खांची यादी
अकबर कधीही न भेटलेल्या घोड्यांच्या व्यापाऱ्याला आधीच सोन्याच्या थैल्या देतो. नंतर तो बिरबलाकडे सगळ्यात मोठ्या मूर्खांची यादी मागतो, आणि यादीत सगळ्यात वर स्वतःचे नाव पाहतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: विश्वास ठेवण्याआधी नीट विचार करा, आणि प्रामाणिक सल्ला स्वीकारा.
या गोष्टीत
- पात्रे
- बिरबल, बादशहा अकबर
- मूळ ग्रंथ
- अकबर–बिरबल कथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले
स्रोत: लोक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
उत्तर भारतातल्या लोककथांत पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या अनेक अकबर–बिरबल कथांपैकी ही एक अशी कथा आहे जिथे विनोद खुद्द बादशहावरच होतो. एखाद्या लबाडाला मात देण्याऐवजी, अनोळखी माणसाला आधीच पैसे दिल्याबद्दल बिरबल मूर्खांच्या यादीत अकबराचे नाव पहिले लिहितो — आणि गंभीर चेहऱ्याने सांगतो की व्यापारी परत आला तर तो ते नाव बदलून व्यापाऱ्याचे लिहील. कथेची गोडी यात आहे की अकबर रागावण्याऐवजी हसतो, म्हणून ही कथा खरे तर स्पष्ट बोलू शकणाऱ्या मैत्रीबद्दल आहे. काही आवृत्त्यांत यादीत आणखी नावे येतात; ही आवृत्ती घोड्यांच्या व्यापाऱ्यापुरती राहते. प्रामाणिक मित्रांची कदर करायला शिकवणारी ही उबदार, मजेदार कथा गर्भवती आईसाठी सहज, आनंदी ऐकण्यासारखी आहे.
बिरबल देशातल्या सगळ्यात सामर्थ्यवान माणसाला एक अवघड सत्य प्रेमाने आणि विनोदाने सांगतो. ही कथा प्रामाणिक मैत्रीचा आणि स्वतःवर हसून शिकण्याइतक्या नम्र नेत्याचा सन्मान करते.
राजाला सत्य सांगायला खरा मित्रच लागतो.
फार पूर्वी, आग्रा शहरातल्या एका उजळ सकाळी, बादशहा अकबराच्या दरबारात एक प्रवासी आला. त्याने चांदीच्या धाग्याने भरतकाम केलेला सुंदर अंगरखा घातला होता, आणि त्याचा आवाज गोड, हसरा होता.
"हुजूर," तो वाकून मुजरा करत म्हणाला, "मी दूरच्या देशातला घोड्यांचा व्यापारी आहे. माझ्या देशात इतके वेगवान आणि सुंदर घोडे आहेत की ते वाऱ्यासारखे डोंगरांवरून उडत जातात असे वाटते."
बादशहा अकबराला घोडे जवळजवळ सगळ्यात जास्त आवडायचे. त्याचे डोळे चमकले. "आणखी सांग," तो सिंहासनावरून पुढे झुकत म्हणाला.
व्यापाऱ्याने रेशमी आयाळीच्या, मजबूत पायांच्या, आणि घासलेल्या काशासारख्या चमकणाऱ्या घोड्यांचे वर्णन केले. तो जितका बोलत गेला, तितकी बादशहाची ते घोडे मिळवण्याची इच्छा वाढत गेली.
"मी तुमच्यासाठी असे दोनशे घोडे आणू शकतो," व्यापारी म्हणाला, "पण ते विकत घेण्यासाठी आधी मला पैसे हवेत. आत्ता मला सोने द्या, आणि पुढच्या पौर्णिमेआधी मी घोडे घेऊन परत येईन."
अकबराने जराही विचार केला नाही. त्याने खजिनदाराला सोन्याच्या मोहरांच्या थैल्या आणायला सांगितल्या, आणि व्यापारी मुजरा करून, आभार मानून शहराच्या वेशीबाहेर निघून गेला.
त्या संध्याकाळी बादशहा शाही तबेल्यातून फिरला आणि आपल्या लाडक्या घोड्यांच्या नाकांवरून हात फिरवला. "लवकरच तुम्हाला नवे मित्र मिळतील," तो आनंदाने त्यांना म्हणाला, आणि मैदानांवरून धावणाऱ्या दोनशे वेगवान घोड्यांची कल्पना करू लागला.
बिरबल दरबाराच्या एका बाजूने शांतपणे पाहत होता. तो काहीच बोलला नाही, पण त्याच्या भुवयांमध्ये विचाराची एक छोटीशी रेषा उमटली.
दिवसांचे आठवडे झाले. महालाच्या घुमटांवर बारीक, रुपेरी नवा चंद्र उगवला, आणि बादशहा कधी कधी रस्त्याकडे पाहून विचार करायचा की घोडे कधी येतील.
काही आठवड्यांनंतर बादशहा अकबर खुशीत होता. तो खेळकर हसू घेऊन बिरबलाकडे वळला.
"बिरबल," तो म्हणाला, "मला एका खेळाची कल्पना सुचली आहे. माझ्या राज्यातल्या सगळ्यात मोठ्या मूर्खांची यादी कर. पाहूया ते कोण आहेत."
बिरबलाने मुजरा केला. "जशी आज्ञा, हुजूर," तो म्हणाला. तो घरी गेला, एक कोरा कागद काढला, लेखणी शाईत बुडवली, आणि दिव्याच्या प्रकाशात काळजीपूर्वक लिहिले.
दुसऱ्या दिवशी तो परत आला आणि त्याने यादी बादशहाच्या हातात दिली. अकबराने उत्सुकतेने ती उलगडली, आणि मग त्याचे हसू नाहीसे झाले.
तिथे, यादीत अगदी सगळ्यात वर, बिरबलाच्या सुबक अक्षरात एकच नाव लिहिले होते: जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर.
दरबारात सगळे चपापले. काही दरबाऱ्यांनी तोंडावर हात ठेवले. बादशहाचा चेहरा लाल झाला. "बिरबल!" तो म्हणाला. "मूर्खांच्या या यादीत माझे नाव का आहे?"
बिरबलाने हात जोडले आणि शांतपणे, प्रेमाने सांगितले. "हुजूर, आपण कधीही न भेटलेल्या एका अनोळखी माणसाला भरपूर सोने दिलेत. आपल्याला त्याचे नाव नक्की माहीत नाही, ना त्याचे गाव, ना त्याचे कुटुंब. आणि त्याच्या शब्दांशिवाय कोणतेही वचन न घेता आपण त्याला जाऊ दिलेत."
बादशहा गप्प झाला. त्याला चांदीच्या अंगरख्यातला तो व्यापारी आणि त्याचा गोड, हसरा आवाज आठवला.
"बरं," अकबर हळूच म्हणाला, "आणि जर तो घोडे घेऊन परत आला तर? मग काय?"
बिरबलाचे डोळे चमकले. "तर मग हुजूर, मी आनंदाने तुमचे नाव खोडून त्याचे नाव लिहीन," तो म्हणाला. "कारण जे सोने तो सहज ठेवून घेऊ शकला असता, ते परत आणणारा तोच ठरेल."
क्षणभर कोणी श्वासही घेतला नाही. मग बादशहा अकबर हसू लागला. तो इतका मनापासून हसला की त्याचे मोती हलू लागले, आणि लवकरच सगळा दरबार त्याच्यासोबत हसू लागला.
"तू बरोबर आहेस, बिरबल," बादशहा डोळे पुसत म्हणाला. "राजाला सत्य सांगायला खरा मित्रच लागतो. आजपासून मी इतक्या लवकर विश्वास ठेवण्याआधी नीट विचार करीन."
पौर्णिमा आली आणि गेली, आणि घोड्यांचा व्यापारी परत आलाच नाही. पण अकबराला त्याचे फारसे वाईट वाटले नाही, कारण तो दोनशे घोड्यांपेक्षाही मोलाचे काहीतरी शिकला होता.
आणि बिरबलाने ती छोटी यादी एका कप्प्यात जपून ठेवली, बादशहाचे नाव अजूनही सगळ्यात वर ठेवून, दोघांसाठी एक हळुवार आठवण म्हणून.
तर आता झोप, बाळा. तुला सत्य सांगण्याइतके धीट मित्र लाभोत, आणि ते हसून ऐकण्याइतकी तू शहाणी व्हावीस.
लोककथा मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
ऐकायला अवघड असले तरी तुम्हाला प्रेमाने सत्य सांगणारे तुमच्या आयुष्यात कोण आहे?
संकल्प: मी प्रामाणिक शब्द शांतपणे ऐकू शकते आणि त्यातून वाढू शकते.
आशीर्वाद: तुला सत्य सांगण्याइतके धीट मित्र लाभोत, आणि ते हसून ऐकण्याइतके शहाणपण तुला मिळो.
पात्रे
- बिरबल
- — प्रेमाने सत्य सांगणारा एक हजरजबाबी मंत्री.
- बादशहा अकबर
- — आपल्या चुकीवर हसायला शिकणारा राज्यकर्ता.
बोध
विश्वास ठेवण्याआधी नीट विचार करा, आणि प्रामाणिक सल्ला स्वीकारा.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तू प्रेमळ आणि विश्वासू असावेस, आणि शहाणेही.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
बिरबलाने बादशहाचे नाव यादीत का लिहिले?
स्रोत: अकबर–बिरबल कथा, उत्तर भारतीय मौखिक परंपरा
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बिरबल आणि मूर्खांची यादी ही गोष्ट काय शिकवते?
बिरबल देशातल्या सगळ्यात सामर्थ्यवान माणसाला एक अवघड सत्य प्रेमाने आणि विनोदाने सांगतो. ही कथा प्रामाणिक मैत्रीचा आणि स्वतःवर हसून शिकण्याइतक्या नम्र नेत्याचा सन्मान करते.