Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह
बाबा आमटे आणि आनंदवन
एका पावसाळी रात्री बाबा आमटेंना तुळशीराम नावाचा माणूस रस्त्याकडेला एकटा दिसतो, आणि ते पुढे निघून जातात. ते माघारी वळतात, त्याची काळजी घेतात, आणि भीतीला आपले प्रेम कधीच थांबवू न देण्याचे ठरवतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: जिथे प्रेम असते, तिथे भीती माघार घेते.
या गोष्टीत
- पात्रे
- बाबा आमटे, साधनाताई, तुळशीराम
- मूळ ग्रंथ
- बाबा आमटे (1914–2008) यांचे जीवन; चरित्रे आणि आनंदवनाचा इतिहास
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
मुरलीधर देवीदास 'बाबा' आमटे यांच्या खऱ्या आयुष्यावरून आणि महाराष्ट्रात वरोऱ्याजवळ त्यांनी सुरू केलेल्या आनंदवन या समुदायाच्या इतिहासावरून घेतलेली ही गोष्ट दंतकथा नसून आधुनिक भारतीय कथा आहे. बाबा आमटे अनेकदा त्या पावसाळी रात्रीबद्दल सांगत, जेव्हा ते तुळशीरामला भेटले, त्यांना भीती वाटली, ते पुढे गेले आणि मग माघारी वळले. भीतीची ही प्रामाणिक कबुलीच या गोष्टीला नीटनेटक्या नायककथांपेक्षा वेगळे करते. 1949 मध्ये पत्नी साधनाताई, दोन मुलगे, कुष्ठरोग असलेली सहा माणसे आणि एक लंगडी गाय यांच्यासह त्यांनी दगडाळ जमीन हिरवी करायला सुरुवात केली, आणि आनंदवन आजही आनंदाचे वन म्हणून ओळखले जाते. होणाऱ्या आईसाठी हे प्रेमाला काळजीपेक्षा मोठे होऊ देण्याचे एक हळुवार आमंत्रण आहे.
बाबा आमटेंची गोष्ट दाखवते की भीती वाटणे माणसासाठी स्वाभाविक आहे, आणि तरीही नंतर आपण प्रेम निवडू शकतो. जगाने बाजूला सारलेल्या लोकांच्या प्रतिष्ठेचा, कामाचा आणि आपलेपणाचा ती सन्मान करते.
ते म्हणाले की जिथे भीती असते, तिथे प्रेम असू शकत नाही.
फार वर्षांपूर्वी, महाराष्ट्रातल्या वरोरा गावात मुरलीधर देवीदास आमटे नावाचे एक वकील राहत होते. सगळे त्यांना बाबा आमटे म्हणू लागले.
तरुणपणी त्यांच्याकडे हवे ते सगळे होते: चांगले घर, छान कपडे, पुस्तकं आणि मित्र. पण मनात कुठेतरी आयुष्यात काहीतरी अधिक अर्थपूर्ण करण्याची शांत ओढ होती.
त्यांनी साधना नावाच्या एका सौम्य, धाडसी स्त्रीशी लग्न केले. तिच्या मनातही तीच ओढ होती, आणि दोघे साधेपणाने राहून आजूबाजूच्या लोकांना मदत करत.
एका पावसाळी संध्याकाळी बाबा आमटे पावसातून घरी चालत येत होते. रस्ता अंधारलेला आणि ओला होता, आणि पानांवर थेंब हलकेच ताल धरत होते.
रस्त्याच्या कडेला त्यांना एक माणूस पावसात एकटा पडलेला दिसला, डोक्यावर काहीच आसरा नव्हता. तो माणूस कुष्ठरोगाने खूप आजारी होता, आणि त्या काळी या आजाराची लोकांना भीती वाटायची.
तेव्हा लोकांना कुष्ठरोग नीट समजत नव्हता. तो सहज पसरतो असे त्यांना वाटायचे, म्हणून ज्याला तो झाला असेल त्याच्यापासून ते दूर राहायचे. अशा अनेक लोकांना ना घर होते, ना काळजी घेणारे कुणी.
त्या माणसाला पाहून बाबा आमटेंनाही भीती वाटली. त्यांच्या छातीत धडधडले, आणि क्षणभर त्यांना पटकन पुढे निघून जावेसे वाटले.
ते पुढे चालत गेले. पण त्या एकट्या माणसाचे चित्र त्यांच्या मनातून जाईना. ते सतत त्याचाच विचार करत राहिले.
मला भीती का वाटली, त्यांनी स्वतःला विचारले. तो माणूसही माझ्यासारखाच माणूस आहे. तो थंडीत, ओलाचिंब आणि एकटा आहे.
म्हणून बाबा आमटे माघारी वळले आणि पावसातून परत गेले.
त्यांनी त्या माणसाच्या अंगावर कापड पांघरले, त्याच्यासाठी आसरा केला, आणि त्याला अन्न-पाणी आणले. ते त्याच्यासोबत राहिले आणि शांतपणे, हळुवारपणे त्याची काळजी घेतली. त्या माणसाचे नाव होते तुळशीराम.
त्या रात्रीने बाबा आमटेंचे आयुष्य कायमचे बदलले. ते म्हणाले की जिथे भीती असते, तिथे प्रेम असू शकत नाही. आणि त्यांनी ठरवले की यापुढे भीतीला आपले प्रेम कधीच थांबवू द्यायचे नाही.
त्यांनी कुष्ठरोगाबद्दल जमेल तितके शिकायला सुरुवात केली. डॉक्टरांकडे अभ्यास करून ते शिकले की त्यावर उपचार होऊ शकतात, आणि हा आजार असलेल्या लोकांना भीतीची नव्हे तर काळजीची गरज असते.
मग 1949 मध्ये बाबा आमटे आणि साधनाताईंनी एक धाडसी गोष्ट केली. आपले दोन लहान मुलगे, कुष्ठरोग असलेली सहा माणसे आणि एक लंगडी गाय घेऊन ते वरोऱ्याजवळच्या एका खडकाळ, ओसाड जमिनीवर गेले.
ती जमीन कोरडी आणि दगडाळ होती, तिथे एकही घर नव्हते. त्यांच्याकडे पैसेही फार थोडे होते.
पण त्यांनी काम सुरू केले. पाण्यासाठी विहिरी खणल्या. आपल्या हातांनी साध्या झोपड्या बांधल्या. दगड बाजूला करून बिया पेरल्या.
साधनाताई सगळ्यांसाठी स्वयंपाक करायच्या, आणि त्यांच्या गरम जेवणाने आणि उबदार हसण्याने ती छोटी वस्ती घरासारखी वाटायची.
तिथे आलेल्या लोकांना त्यांच्या गावांनी दूर लोटले होते. पण इथे त्यांचे स्वागत झाले. इथे ते एक कुटुंब होते.
आणि त्यांना एक अद्भुत गोष्ट कळली. ते अजूनही काम करू शकत होते, पिकवू शकत होते, बांधू आणि घडवू शकत होते. त्यांचे हात कोरड्या जमिनीला फुलवू शकत होते.
हळूहळू ती दगडाळ जमीन हिरवी झाली. शेतांत गहू आणि भाज्या उगवल्या. फळझाडांनी फांद्या पसरल्या. मुले खेळू लागली, आणि लोक काम करताना गाणी गाऊ लागले.
बाबा आमटेंनी त्या जागेला नाव दिले आनंदवन, म्हणजे आनंदाचे वन.
अधिकाधिक लोक येत गेले, आणि आनंदवन एक संपूर्ण गाव झाले, शेती, कार्यशाळा, शाळा आणि दवाखान्यासह, जे तिथे राहणाऱ्या लोकांनीच बांधले आणि चालवले.
आनंदवनातले लोक अभिमानाने सांगायचे की त्यांना दयेची गरज नाही, फक्त संधीची. बाबा आमटे नेहमी म्हणायचे की दान माणसाला लहान करू शकते, पण काम त्याला पूर्ण करते.
बाबा आमटे आणि साधनाताईंनी आपले संपूर्ण दीर्घ आयुष्य तिथेच, एकमेकांच्या साथीने काळजी घेत आणि काम करत घालवले.
आणि या सगळ्याची सुरुवात एका पावसाळी रात्री झाली, जेव्हा एका माणसाला भीती वाटली, आणि मग तो माघारी वळला आणि त्याने प्रेम निवडले.
आता शांत झोप, बाळा. तुझ्या हृदयात प्रेम नेहमी भीतीपेक्षा मोठे असो, आणि तू प्रत्येक जागेला आनंदाचे वन बनवायला मदत करोस.
संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
अशी एखादी छोटी भीती आहे का, जी बाजूला ठेवली तर अधिक प्रेम वाहू शकेल?
संकल्प: मला भीती वाटली तरी मी माघारी वळून प्रेम निवडू शकते.
आशीर्वाद: तुझे हृदय नेहमी आनंदाचे वन असो, ज्यात प्रत्येकासाठी जागा असेल.
पात्रे
- बाबा आमटे
- — भीतीऐवजी प्रेम निवडणारा माणूस.
- साधनाताई
- — त्यांच्या धाडसी पत्नी आणि प्रत्येक कामातल्या साथीदार.
- तुळशीराम
- — ज्याच्या गरजेने बाबा आमटेंचे हृदय उघडले तो माणूस.
बोध
जिथे प्रेम असते, तिथे भीती माघार घेते.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तुझे प्रेम नेहमी तुझ्या भीतीपेक्षा मोठे असो.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
बाबा आमटे आणि त्यांच्या सोबत्यांनी ओसाड जमिनीवर काय लावले?
स्रोत: बाबा आमटे (1914–2008) यांचे जीवन; चरित्रे आणि आनंदवनाचा इतिहास
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
संबंधित गोष्टी
- कर्ण आणि दुपारचा याचक · दिवस 204
तेच मूल्य
महाभारताच्या परंपरेनुसार कर्णाने आपलं संरक्षण गमवावं लागलं तरी आपलं दानाचं वचन पाळलं, आणि त्याला दानवीर हे नाव मिळालं. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की आपल्या मूल्यांनुसार जगल्याने आईला आंतरिक बळाची स्थिर जाणीव मिळू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बाबा आमटे आणि आनंदवन ही गोष्ट काय शिकवते?
बाबा आमटेंची गोष्ट दाखवते की भीती वाटणे माणसासाठी स्वाभाविक आहे, आणि तरीही नंतर आपण प्रेम निवडू शकतो. जगाने बाजूला सारलेल्या लोकांच्या प्रतिष्ठेचा, कामाचा आणि आपलेपणाचा ती सन्मान करते.