Saints & Scientists · दिवस 171 · आठवडा 25
तुकाराम आणि चिमण्या
देहूमध्ये इंद्रायणीकाठी संत तुकारामांचं सगळ्यात चांगलं पीक येतं. पाखरांना हाकलण्याऐवजी ते अभंग गातात आणि त्यांना खाऊ देतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: उदार मन प्रत्येक जिवाला आपलं कुटुंब मानतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- तुकाराम, जिजाई, चिमण्या
- मूळ ग्रंथ
- संत तुकारामांची वारकरी परंपरा (लोकप्रिय चरित्रकथा)
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 171 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 25 · ७ पैकी दिवस 3
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 25: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- तुकाराम आणि चिमण्या
- मंत्र
- महामृत्युंजय मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
परंपरा सांगते की महाराष्ट्रातले वारकरी संतकवी तुकाराम प्रत्येक जिवात विठ्ठल पाहायचे आणि उदारता परत येते असा त्यांचा विश्वास होता. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की दयाळूपणाची कृत्ये आणि आपल्या माणसांची साथ आईला आधार मिळाल्याची भावना देऊ शकतात.
"जगाला खूप हात आहेत," ते हळूहळू म्हणाले. "एक हात उघडला की बाकीच्या हातांना आठवतं की तेही उघडू शकतात."
महाराष्ट्रात संथ वाहणाऱ्या इंद्रायणीकाठच्या देहू गावात एका छोट्याशा शेतात ज्वारीची सोनेरी कणसं डोलत होती. ते शेत तुकाराम नावाच्या एका शांत माणसाचं होतं. ते श्रीमंत नव्हते. त्यांचं धान्य जेमतेम वर्षभर पुरायचं. पण दर हंगामात ते शेत पेरायचे, त्यावर विठ्ठलाचं भजन गायचे, आणि जे काही उगवेल ते पुरेसं असेल असा विश्वास ठेवायचे.
या वर्षी पीक सुंदर आलं होतं. शेजारी शेताच्या कडेला थांबून बघतच राहिले.
"तुकाराम," एक म्हातारा शेतकरी म्हणाला, "तुझ्या आयुष्यातलं हे सगळ्यात चांगलं पीक आहे. आता त्याची राखण कर. पाखरं येतील. खारी येतील. हातात काठी घेऊन शेतात बसला नाहीस तर तुझ्याकडे काहीच उरणार नाही."
तुकारामांनी मान डोलावली. "मी शेतात बसेन."
दुसऱ्या दिवशी सूर्य उगवण्याआधी ते काखेत एक छोटी चटई घेऊन शेतात गेले. त्यांच्याकडे काठी नव्हती, गोफणही नव्हती. त्यांच्याकडे फक्त त्यांचे छोटे टाळ होते, जे ते भजन गाताना वाजवायचे.
ते शेताच्या कडेला बसले आणि वाट पाहू लागले.
पहाटे पहिली चिमणी आली. ती एका कणसावर बसली, तुकारामांकडे पाहिलं आणि मान तिरकी केली.
तुकाराम तिच्याकडे पाहून हसले. "खा, बाळा," ते म्हणाले. "तुलाही पोसायला कुटुंब आहे."
चिमणीने खाल्लं. मग आणखी एक आली. मग पाच. मग वीस. लवकरच सगळं शेत छोट्या तपकिरी पाखरांनी गजबजून गेलं, उड्या मारत, टिपत, चिवचिवत. त्यांच्या इवल्याशा वजनाने कणसं वाकली.
जाता जाता एक गावकरी ओरडला, "तुकाराम! हात हलव! त्यांना हाकल!"
तुकारामांनी हात वर केला, पण फक्त त्यांना हात हलवून प्रतिसाद देण्यासाठी. मग टाळ वाजवत ते हळुवार एक अभंग गाऊ लागले. चिमण्या उडून गेल्या नाहीत. त्या आणखी शांतपणे खाऊ लागल्या.
दिवसामागून दिवस ते तिथे बसत, आणि दिवसामागून दिवस पाखरं येत. खारीही आल्या, शेतातले उंदीरही, आणि एकदा घाबऱ्या डोळ्यांचं एक छोटं हरीणही.
"ये, मित्रा," तुकाराम प्रत्येकाला म्हणायचे. "खा. आज पुरेसं आहे."
एका दुपारी त्यांची पत्नी जिजाई कापडात बांधलेली भाकरी घेऊन आली. ती शेताच्या कडेला थांबली आणि अर्धवट खाल्लेली कणसं, कामात गुंग पाखरं आणि शांतपणे गाणारे आपले पती यांच्याकडे पाहू लागली.
"या हिवाळ्यात आपण काय खाणार?" तिने विचारलं, आणि तिचा आवाज जरासा कापला.
तुकारामांकडे सोपं उत्तर नव्हतं.
"जिजाई," ते म्हणाले, "त्यांना खाताना पाहिलं की माझ्या आत काहीतरी तृप्त होतं. भुकेल्या जिवावर मी हात उगारू शकत नाही."
जिजाई त्यांच्या शेजारी बसली. ती बराच वेळ चिमण्यांकडे पाहत राहिली. शेवटी ती हळूच म्हणाली, "मग गा. मी थोडा वेळ तुमच्यासोबत बसते."
त्या संध्याकाळी ती घरी गेली आणि डाळ आणण्यासाठी तिने पितळेचं एक छोटं भांडं विकलं. तिने त्यांना ते सांगितलं नाही.
आठवडे गेले. कणसं अधिकाधिक बारीक होत गेली. कापणीच्या दिवशी गावकरी मदतीसाठी विळे घेऊन आले, आणि बांधावरच थांबले. जवळजवळ काहीच उरलं नव्हतं.
म्हाताऱ्या शेतकऱ्याने मान हलवली. "तुकाराम, हे काय केलंस? तुझं कुटुंब काय खाणार?"
"मी त्यांना हाकलू शकलो नाही," तुकाराम साधेपणाने म्हणाले. "प्रत्येकाचे डोळे लहान मुलासारखे होते."
काही गावकऱ्यांनी त्यांना वेडा म्हटलं. काहींनी संत म्हटलं. त्यांना दोन्हीपैकी कुठलाच शब्द ऐकू आल्यासारखं वाटलं नाही.
त्या रात्री ते जिजाईबरोबर आपल्या छोट्या ओसरीवर बसले आणि मूठभर भात खाल्ला. त्यांनी तिच्या थकलेल्या चेहऱ्याकडे पाहिलं.
"मला माफ कर," ते म्हणाले.
जिजाईने आपला हात त्यांच्या हातावर ठेवला. "आज रात्री भात आहे. उद्याचं उद्या पाहू."
सकाळी काहीतरी आश्चर्यकारक घडलं. एक शेजारी धान्याची छोटी टोपली घेऊन दारात आला. "माझं पीक चांगलं आलं. हे घ्या."
मग दुसरा बाजरीचं पोतं घेऊन आला. "माझ्या कुटुंबाला लागतं त्यापेक्षा जास्त माझ्याकडे आहे."
मग शेजारच्या गावातली एक बाई गव्हाचं गाठोडं घेऊन आली. "चिमण्यांना खाऊ घालणाऱ्या माणसाबद्दल मी ऐकलं. मला त्याच्या मुलांना खाऊ घालायचं आहे."
संध्याकाळपर्यंत त्या छोट्या घरात शेतातून मिळालं असतं त्यापेक्षा जास्त धान्य जमलं होतं.
जिजाई त्या सगळ्याच्या मधोमध जमिनीवर बसली, डोळे विस्फारून. "हे कसं?" तिने विचारलं.
तुकारामांनी गव्हाचा एक दाणा उचलला आणि बराच वेळ बोटांमध्ये धरून ठेवला.
"जगाला खूप हात आहेत," ते हळूहळू म्हणाले. "एक हात उघडला की बाकीच्या हातांना आठवतं की तेही उघडू शकतात."
जिजाई हसू लागली, एक थकलेलं, उबदार हसू, जे अर्ध्यातच आनंदाश्रूंमध्ये बदललं.
बाहेर, खिडकीजवळच्या एका खालच्या फांदीवर तीन चिमण्या रात्रीसाठी विसावल्या होत्या. गार हवेत पिसं फुलवून त्या ओळीने बसल्या होत्या आणि आतला दिवा पाहत होत्या. तुकारामांनी एकदाच, अगदी हळूच टाळ वाजवले, आणि सगळ्यात लहान चिमणीने आपलं डोकं पंखाखाली खुपसलं.
बाळा, या घरात प्रत्येक भुकेल्या मनासाठी पुरेसं प्रेम आहे, आणि तुझ्यासाठी तर भरपूर उरलं आहे.
संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
पुण्याजवळच्या देहूचे सतराव्या शतकातले संतकवी तुकाराम हे वारकरी परंपरेचा लाडका आवाज आहेत, आणि पंढरपूरला पायी जाणारे वारकरी आजही त्यांचे अभंग गातात. लोकप्रिय चरित्रकथा सांगतात की ज्या शेताची राखण करायची होती, त्यातून त्यांनी पाखरांना खाऊ दिलं; ही कथा त्याच सुप्रसिद्ध प्रसंगाला धरून आहे. या कथनाला उबदारपणा देते ती जिजाई: काळजी करणारी, व्यवहारी, तरीही त्यांच्या शेजारी बसून ऐकणारी, आणि नंतर उद्याचं उद्या पाहू असं म्हणणारी. मग शेजारी धान्य घेऊन येतात, आणि एक उघडा हात इतरांनाही आपले हात उघडायची आठवण करून देतो हे दिसतं. गर्भवती आईसाठी ही विश्वास, वाटून घेणं आणि पुरेसेपणाची एक शांत कथा आहे.
पुण्याजवळ इंद्रायणीच्या काठावरचं देहू हे तुकारामांच्या कथेचं हृदय आहे. भाविक त्यांच्या घरच्या मंदिराला आणि भंडारा डोंगराला भेट देतात, जिथे ते ध्यानाला बसायचे असं म्हणतात. दरवर्षी त्यांच्या पादुका घेऊन पालखी देहूहून आषाढी एकादशीसाठी पंढरपूरकडे निघते, आणि लाखो वारकरी त्यांचे अभंग गात सोबत चालतात. त्यांचे अभंग महाराष्ट्रातल्या शाळांमध्ये शिकवले जातात आणि रोजच्या मराठी बोलण्यात उद्धृत केले जातात. एक प्रसिद्ध अभंग असा सुरू होतो: 'वृक्ष वल्ली आम्हा सोयरी वनचरे' — झाडं, वेली आणि वनातले जीव हेच आमचे सोयरे. होणाऱ्या आईसाठी ही हळुवार ओळ दिवसभर मनात बाळगण्यासारखी सुंदर आहे.
बाळासोबत विचार करा
आज मी कुठे घट्ट पकडून ठेवलंय? हात थोडा जरी उघडला तर काय हलकं होईल?
संकल्प: पुरेसं आहे. मला इतकं घट्ट धरून ठेवायची गरज नाही.
आशीर्वाद: तुझे हात सहज उघडोत. तुझ्या शेतातून अनेकांचं पोट भरो. पाखरांना तुझा दयाळूपणा आठवत राहो.
पात्रे
- तुकाराम
- — आपलं शेत पाखरांबरोबर वाटून घेणारे संतकवी.
- जिजाई
- — हिवाळ्याची काळजी करणारी त्यांची पत्नी.
- चिमण्या
- — ज्यांनाही कुटुंब पोसायचं आहे असे छोटे पाहुणे.
बोध
उदार मन प्रत्येक जिवाला आपलं कुटुंब मानतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू नेहमी आनंदाने वाटून घ्यावंस आणि तुला सदैव पुरेसं आहे असं वाटावं.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
तुकाराम चिमण्यांना काय म्हणाले?
स्रोत: संत तुकारामांची वारकरी परंपरा (लोकप्रिय चरित्रकथा)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 25व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
तुकाराम आणि चिमण्या ही गोष्ट काय शिकवते?
परंपरा सांगते की महाराष्ट्रातले वारकरी संतकवी तुकाराम प्रत्येक जिवात विठ्ठल पाहायचे आणि उदारता परत येते असा त्यांचा विश्वास होता. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की दयाळूपणाची कृत्ये आणि आपल्या माणसांची साथ आईला आधार मिळाल्याची भावना देऊ शकतात.
तुकाराम आणि चिमण्या गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 25 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.