Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह
चाणक्य आणि राजा-राजा खेळणारा मुलगा
गुरू चाणक्यांना वडाच्या झाडाखाली राजा-राजा खेळणारी गावातली मुले दिसतात. दगडाच्या सिंहासनावरचा मुलगा भांडण न्यायाने मिटवतो आणि मित्रांना वाटून घ्यायला सांगतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: खरा नेता न्यायी असतो, प्रेमाने ऐकतो आणि इतरांची काळजी घेतो.
या गोष्टीत
- पात्रे
- चाणक्य, चंद्रगुप्त
- मूळ ग्रंथ
- बौद्ध महावंश-टीका आणि जैन परंपरेत (हेमचंद्रांचे परिशिष्टपर्व) सांगितलेली आख्यायिका
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले
स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
चंद्रगुप्त मौर्य हे ऐतिहासिक राज्यकर्ते होते, पण गुराख्यांच्या मुलांमध्ये राजा-राजा खेळणारा मुलगा म्हणून चाणक्यांना ते सापडल्याचा प्रसंग ही एक आख्यायिका आहे, जी बौद्ध महावंश-टीकेत आणि हेमचंद्रांच्या जैन परिशिष्टपर्वात सांगितली आहे. चाणक्यांबद्दलच्या अनेक कथा त्यांच्या धारदार डावपेचांचा गौरव करतात; ही कथा लक्ष देण्याबद्दल आहे. एक गुरू पाहतात की एक मूल मातीच्या गायीवरचे भांडण मिटवते, भुकेल्या मैत्रिणीसोबत बोरे वाटते आणि दिलेल्या दानाच्या रक्षणाबद्दल बोलते, आणि खेळातच एक चांगले मन ओळखतात. स्वभाव लवकर, छोट्या खेळांतच दिसतो ही कल्पना होणाऱ्या आई-वडिलांना एक उबदार विचार देते: ते जपत असलेले मृदू गुण एक दिवस संपूर्ण आयुष्य घडवू शकतात.
खरे नेतृत्व ऐकण्याने, न्यायाने आणि वाटून घेण्याने सुरू होते, अगदी मुलांच्या खेळातही. ही कथा मुलातला चांगुलपणा ओळखून तो वाढवायला मदत करणाऱ्या गुरूचाही सन्मान करते.
हा मुलगा मोठ्याने बोलून किंवा गर्वाने राज्य करत नव्हता. तो ऐकून राज्य करत होता.
फार पूर्वी मगध देशात चाणक्य नावाचे एक गुरू राहत होते. त्यांनी तक्षशिलेच्या मोठ्या विद्यापीठात अनेक वर्षे अभ्यास केला होता, आणि त्यांची बुद्धी नव्या पात्यासारखी धारदार होती.
चाणक्य दिसायला काही मृदू नव्हते. ते साधे वस्त्र नेसायचे, आणि त्यांच्या केसांची एकच गाठ बांधलेली असायची. पण मनात ते एक मोठे स्वप्न बाळगून होते: असे राज्य, जिथे लोकांची काळजी घेतली जाईल, आणि जिथे राजा लोकांची सेवा करेल.
एका उबदार दुपारी चाणक्य गावातल्या एका धुळीच्या रस्त्याने चालले होते. सूर्य खाली आणि सोनेरी होता. गायी घरी परतत होत्या, त्यांच्या घंटा हळूच वाजत होत्या.
एका मोठ्या वडाच्या झाडाजवळ त्यांना मुलांचे हसणे ऐकू आले. ते थांबले आणि पाहू लागले.
गावातल्या मुलांचा एक घोळका खेळ खेळत होता. त्यांनी एका सपाट दगडाचे आणि पानांच्या ढिगाचे सिंहासन बनवले होते. त्या दगडावर चमकदार डोळ्यांचा आणि ताठ पाठीचा एक मुलगा बसला होता.
"आज मी राजा आहे," तो मुलगा म्हणाला, "आणि तुम्ही माझे मंत्री आणि माझी प्रजा आहात."
बाकीच्या मुलांनी वाकून नमस्कार केला आणि ती खिदळली. पण लवकरच, मुलांच्या खेळांत बहुधा होते तसे, खेळ गंभीर झाला.
एक छोटा मुलगा पुढे आला. "महाराज," तो म्हणाला, "माझ्या मित्राने माझी मातीची गाय घेतली आहे आणि तो ती परत देत नाही."
छोट्या राजाने नीट ऐकले. तो ओरडला नाही. त्याने दुसऱ्या मुलाला बोलावले आणि प्रेमाने विचारले, "तू ती घेतलीस का?"
दुसऱ्या मुलाने आपल्या पायांकडे पाहिले. "मला फक्त तिच्याशी खेळायचे होते," तो कुजबुजला.
छोटा राजा हसला. "मग ती परत दे, आणि पुढच्या वेळी नीट विचार. आणि तू," तो पहिल्या मुलाला म्हणाला, "तुझे खेळून झाले की त्याच्यासोबत ती वाटून घे. माझ्या राज्यात मित्र वाटून घेतात."
दोन्ही मुलांनी मान डोलावली आणि मातीची गाय मध्ये घेऊन एकत्र पळाली.
चाणक्य झाडाखाली अगदी स्तब्ध उभे राहिले. त्यांना आश्चर्य वाटले. हा मुलगा मोठ्याने बोलून किंवा गर्वाने राज्य करत नव्हता. तो ऐकून राज्य करत होता.
मग एक छोटी मुलगी आली आणि म्हणाली की तिला भूक लागली आहे. छोट्या राजाने हाक मारली, "कोणाकडे खाऊ आहे?" एका मुलाकडे काही गोड बोरे होती. राजाने त्याला ती वाटायला सांगितले, आणि स्वतःकडचीही काही दिली.
चाणक्यांचे मन उबदार झाले. ते जवळ गेले आणि खेळकर आवाजात म्हणाले, "हे राजा, मी एक गरीब गुरू आहे. मला काही दान देशील का?"
मुलाने प्रेमळ चेहऱ्याने त्यांच्याकडे पाहिले. "त्या तिथल्या गायी तुम्ही घ्या," तो जवळच चरणाऱ्या संपूर्ण कळपाकडे बोट दाखवत थाटात म्हणाला.
चाणक्य हसले. "पण त्या तर तुझ्या नाहीत! त्यांचा मालक रागावणार नाही का?"
मुलाने हनुवटी उंचावली. "जो राजा दान देतो, त्याने दिलेल्या दानाचे रक्षणही केले पाहिजे. त्या तुमच्याकडून कोणीही घेणार नाही."
चाणक्य पुन्हा हसले, या वेळी आनंदाने. इथे एक असे मूल होते जे एकाच वेळी उदार, न्यायी आणि धीट होते.
"तुझे नाव काय, छोट्या राजा?" त्यांनी विचारले.
"चंद्रगुप्त," मुलगा म्हणाला.
चाणक्य मुलाच्या कुटुंबाला भेटायला गेले. त्यांनी त्यांच्याशी आदराने बोलून विचारले की ते चंद्रगुप्ताला आपला शिष्य म्हणून नेऊ शकतील का. त्यांनी आपल्याला येणारे सगळे त्याला शिकवण्याचे वचन दिले.
म्हणून चंद्रगुप्त चाणक्यांसोबत गेला. अनेक वर्षे तो तारे आणि अंक, इतिहास आणि चांगले कायदे, बलवान कसे व्हावे आणि प्रेमळ कसे व्हावे, हे शिकला.
वडाच्या झाडाखाली राजा-राजा खेळणारा तो मुलगा मोठा होऊन चंद्रगुप्त मौर्य झाला, एका मोठ्या देशाचा खरा राजा. आणि त्याचे जुने गुरू चाणक्य त्याचे ज्ञानी मार्गदर्शक म्हणून त्याच्या शेजारी उभे राहिले.
चंद्रगुप्त ते वडाचे झाड कधीच विसरला नाही. खरा मुकुट घालून खऱ्या सिंहासनावर बसल्यावरही त्याला ती मातीची गाय, ती गोड बोरे, आणि ती भुकेली छोटी मुलगी आठवायची. जसे तो आपल्या मित्रांचे ऐकायचा, तसेच आपल्याकडे येणाऱ्या प्रत्येक शेतकऱ्याचे आणि प्रत्येक आईचे ऐकण्याचा तो प्रयत्न करायचा.
आणि जे चाणक्य एकेकाळी धुळीच्या रस्त्यावर इतके कठोर दिसायचे, ते आपल्या शिष्याला प्रेमाने भांडण मिटवताना पाहून कधी कधी शांतपणे हसायचे. त्यांना माहीत होते की त्या दिवशी त्यांनी पाहिलेले बीज आता एका मजबूत झाडात वाढले आहे.
हे सगळे एका खेळापासून सुरू झाले, आणि एका मृदू मनाकडे लक्ष देणाऱ्या गुरूपासून.
आता झोप, बाळा. ऐकणाऱ्या कानांनी आणि वाटून घेणाऱ्या मनाने तू नेहमी आपल्या छोट्या जगावर राज्य करावेस.
संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या बाळातले कोणते मृदू गुण लोकांना एक दिवस दिसावेत अशी तुमची आशा आहे?
संकल्प: माझ्या बाळात वाढणारा चांगुलपणा मी ओळखते, आणि तो फुलायला मदत करते.
आशीर्वाद: बोलण्याआधी तू ऐकावेस, आणि मागण्याआधी वाटून द्यावेस.
पात्रे
- चाणक्य
- — प्रजेची सेवा करणाऱ्या राजांचे स्वप्न पाहणारे एक ज्ञानी गुरू.
- चंद्रगुप्त
- — आपल्या खेळातल्या राज्यावर न्यायाने राज्य करणारा एक हुशार मुलगा.
बोध
खरा नेता न्यायी असतो, प्रेमाने ऐकतो आणि इतरांची काळजी घेतो.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तू न्यायी आणि काळजी घेणारा, सगळ्यांचा प्रेमळ मित्र व्हावास.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
दोन मुले भांडली तेव्हा छोट्या राजाने काय केले?
स्रोत: बौद्ध महावंश-टीका आणि जैन परंपरेत (हेमचंद्रांचे परिशिष्टपर्व) सांगितलेली आख्यायिका
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
चाणक्य आणि राजा-राजा खेळणारा मुलगा ही गोष्ट काय शिकवते?
खरे नेतृत्व ऐकण्याने, न्यायाने आणि वाटून घेण्याने सुरू होते, अगदी मुलांच्या खेळातही. ही कथा मुलातला चांगुलपणा ओळखून तो वाढवायला मदत करणाऱ्या गुरूचाही सन्मान करते.