Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · गोष्ट संग्रह

चाणक्य आणि गरम भाताचे ताट

चाणक्य आणि चंद्रगुप्त राजधानीकडे धाव घेतात आणि त्यांना मागे फिरावे लागते. एका गावातल्या झोपडीत एक आई आपल्या मुलाला गरम भात निवलेल्या कडांपासून खायला सांगते.

गोष्टीचे तात्पर्य: लहानापासून सुरुवात करा आणि संयमाने पुढे जा.

या गोष्टीत

पात्रे
चाणक्य, म्हातारी आई, चंद्रगुप्त
मूळ ग्रंथ
महावंस-टीका आणि हेमचंद्राच्या परिशिष्टपर्वातील आख्यायिका
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

घराघरातली म्हण होण्याच्या खूप आधी, गरम अन्न 'चाणक्यासारखे' मधोमधून खाऊ नकोस असे मुलाला सांगणाऱ्या आईची ही गोष्ट बौद्ध महावंस-टीकेत आणि हेमचंद्राच्या जैन परिशिष्टपर्वात लिहिली गेली, जिथे पदार्थ गरम खीर आहे. आजही ती भारतभर सांगितली जाते. त्या महान रणनीतिकाराच्या कथांमध्ये वेगळेपणाने, इथले शहाणपण चाणक्याकडून मुळीच येत नाही, तर चुलीजवळच्या एका साध्या गावकरी आईकडून येते, आणि शिकणारा तो असतो. निवलेल्या कडांपासून सुरुवात करा आणि हळूहळू आत जा हा तिचा संदेश गर्भावस्थेच्या निवांत महिन्यांसाठी एक शांत साथीदार ठरतो.

मोठ्या गोष्टी पाऊल-पाऊल गाठल्या जातात, आपल्याला जमेल तिथून सुरुवात करून. ही गोष्ट हेही दाखवते की शहाणपण साध्या घरांमध्ये आणि आईच्या रोजच्या काळजीत राहते.

संयमाने पोट भरते. घाईने फक्त बोटे भाजतात.

फार पूर्वी, ज्ञानी गुरु चाणक्य आणि त्यांचा तरुण शिष्य चंद्रगुप्त यांचे एक मोठे स्वप्न होते. त्यांना मगधाच्या भूमीत चांगले राज्य आणायचे होते.

पण सुरुवातीला त्यांच्या योजना नीट चालल्या नाहीत. त्यांनी सगळे एकदम करायचा प्रयत्न केला, थेट मोठ्या राजधानीकडे धाव घेतली. आणि त्यांना थकून, निराश होऊन मागे फिरावे लागले.

म्हणून चाणक्याने प्रवाशासारखे साधे कपडे घातले आणि गावोगावी चालत फिरू लागला. त्याला विचार करायचा होता, आणि साध्या लोकांचे ऐकायचे होते.

एका संध्याकाळी, आकाश गुलाबी होत असताना आणि पक्षी घरी परतत असताना, तो एका लहान गावात पोहोचला. मातीच्या धुराड्यांतून धूर वर जात होता. थंड हवेत शिजणाऱ्या भाताचा वास दरवळत होता.

चाणक्याला खूप भूक लागली होती. त्याने एका लहान झोपडीचे दार हळूच ठोठावले.

एका म्हाताऱ्या आईने दार उघडले. तिच्या चेहऱ्यावर सुरकुत्या होत्या, पण डोळे प्रेमळ होते. "या, वाटसरू," ती म्हणाली. "तुम्ही थकला असाल. बसा, विश्रांती घ्या. आणखी एकासाठी पुरेसे आहे."

झोपडीत उबदार, मंद प्रकाश होता. कोपऱ्यात तेलाचा एक लहान दिवा फडफडत होता. जमिनीवर एक लहान मुलगा आपल्या जेवणाची आतुरतेने वाट पाहत बसला होता.

आईने चुलीवरून भांडे उतरवले. तिने मुलासाठी पत्रावळीवर वाफाळता भात भरभरून वाढला, आणि वर थोडे वरण घातले. ताटातून वाफेचे लहान ढग वर येत होते.

मुलाला इतकी भूक लागली होती की त्याला थांबवेना. त्याने थेट ढिगाच्या अगदी मधोमध हात घातला.

"आई गं!" तो ओरडला, हात मागे घेत आणि बोटांवर फुंकर घालत. "खूप गरम आहे!"

आईने मान हलवली आणि हळूच हसली. तिने त्याचा हात हातात घेतला आणि आई करतात तशी त्यावर हळुवार फुंकर घातली.

"माझ्या वेड्या पिल्ला," ती म्हणाली, "तू अगदी चाणक्यासारखा आहेस!"

कोपऱ्यात बसलेल्या वाटसरूचे कान टवकारले. तो अगदी स्तब्ध बसून ऐकू लागला.

"का गं, आई?" मुलाने नाक ओढत विचारले.

"कारण चाणक्याने आधी मोठे शहर घ्यायचा प्रयत्न केला, अगदी मधोमध, जिथे सगळ्यात जास्त गरम असते," ती म्हणाली. "मग तो भाजणारच! सगळ्यांना माहीत असते की खायला कडेपासून सुरुवात करायची, जिथे भात निवलेला असतो. मग हळूहळू, थोडे थोडे करत मधोमध जायचे."

तिने त्याला करून दाखवले. तिने ताटाच्या निवलेल्या कडेवरून एक लहान घास घेतला, नीट वळला, आणि त्याला भरवला.

मुलगा चावत हसला. "आता अगदी बरोबर आहे," तो म्हणाला.

"बघितलेस?" आई म्हणाली. "संयमाने पोट भरते. घाईने फक्त बोटे भाजतात."

चाणक्य सावलीत थक्क होऊन बसला होता. कधीही तक्षशिलेत न शिकलेल्या या प्रेमळ गावकरी आईने, ज्या प्रश्नावर तो आठवडेभर विचार करत होता, तो प्रश्न आत्ताच सोडवला होता.

त्याने मधोमधून सुरुवात करायचा प्रयत्न केला होता. त्याऐवजी त्याने कडांपासून सुरुवात करायला हवी होती: लहान गावांमध्ये मित्र जोडायचे, खेड्यांचा विश्वास मिळवायचा, आणि हळूहळू, हळुवारपणे केंद्राकडे सरकायचे.

आईने त्यालाही भाताचे एक ताट दिले. चाणक्याने आभाराने मान झुकवली. मग स्वतःशीच हसत तो कडांपासून खाऊ लागला.

भात उबदार आणि मऊ होता आणि त्याला घराची चव होती. बऱ्याच दिवसांत खाल्लेले ते सर्वात चांगले जेवण होते.

त्या रात्री तो उबदार चुलीजवळ एका चटईवर झोपला, मुलाचा मंद श्वास आणि बाहेरच्या रातकिड्यांचा आवाज ऐकत. अनेक दिवस जड झालेले त्याचे मन पुन्हा हलके झाले.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी निघताना त्याने आदराने झोपडीच्या दाराला स्पर्श केला. तो कोण आहे हे त्याने आईला सांगितले नाही. पण तिचा धडा तो आयुष्यभर मनात घेऊन फिरला.

आणि असे म्हणतात की त्यानंतर चाणक्य आणि चंद्रगुप्त यांनी घाई केली नाही. ते संयमाने, पाऊल-पाऊल, कडांपासून मधोमध गेले, आणि शेवटी त्यांचे स्वप्न खरे झाले.

नंतर चाणक्य आपल्या शिष्यांना अनेकदा म्हणत: "मोठे शहाणपण कुठेही सापडू शकते, अगदी स्वयंपाकाच्या चुलीजवळसुद्धा."

आता झोप, माझ्या बाळा. काहीच घाई नाही. प्रत्येक चांगली गोष्ट तुझ्याकडे थोडी थोडी येते, उबदार कडांपासून आत.

पुढची गोष्ट वाचा →चाणक्य आणि कुशाचे गवत

लोककथा मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या गर्भावस्थेच्या प्रवासातला कोणता भाग तुम्ही निवलेल्या कडांपासून, थोडा थोडा करत हाताळू शकता?

संकल्प: मी प्रत्येक दिवस हळुवारपणे, एकेक लहान पाऊल टाकत जगते.

आशीर्वाद: तू संयमाने वाढ, आणि प्रत्येक चांगली गोष्ट तुझ्याकडे योग्य वेळी पोहोचू दे.

पात्रे

चाणक्य
— एका गावकरी आईकडून शिकणारे ज्ञानी गुरु.
म्हातारी आई
— साध्या, शहाण्या शब्दांची एक प्रेमळ स्त्री.
चंद्रगुप्त
— पुढे चांगला राजा होणारा चाणक्याचा शिष्य.

बोध

लहानापासून सुरुवात करा आणि संयमाने पुढे जा.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, आपण प्रत्येक पाऊल हळूहळू, हळुवारपणे सोबत टाकू.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

गरम भात कडांपासून का खावा?

स्रोत: महावंस-टीका आणि हेमचंद्राच्या परिशिष्टपर्वातील आख्यायिका

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • तीन दिवसांनंतर · दिवस 152

    अशीच गोष्ट

    अनेक भारतीय लोककथांमध्ये परंपरा सांगते की शहाणपण म्हणजे अनेकदा कृती करण्याआधी थांबणं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की ताणाला प्रतिक्रिया देण्याआधी थांबल्याने आईला अधिक स्थिर आणि नियंत्रणात असल्यासारखं वाटू शकतं.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चाणक्य आणि गरम भाताचे ताट ही गोष्ट काय शिकवते?

मोठ्या गोष्टी पाऊल-पाऊल गाठल्या जातात, आपल्याला जमेल तिथून सुरुवात करून. ही गोष्ट हेही दाखवते की शहाणपण साध्या घरांमध्ये आणि आईच्या रोजच्या काळजीत राहते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा