Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · गोष्ट संग्रह

चाणक्य आणि कुशाचे गवत

चंद्रगुप्तासोबत चालताना चाणक्यांच्या पायाला कुशाचे गवत टोचते. अनवाणी गावकऱ्यांचा विचार करून ते त्याच्या मुळांशी गोड ताक ओततात.

गोष्टीचे तात्पर्य: मागून येणाऱ्या प्रत्येकाची काळजी घेत, काम पूर्णपणे करा.

या गोष्टीत

पात्रे
चाणक्य, चंद्रगुप्त, गावातली बाई
मूळ ग्रंथ
चाणक्य (कौटिल्य) यांची पारंपरिक भारतीय लोककथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोककथा परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

तरुण चंद्रगुप्त मौर्याला मार्गदर्शन करणारे गुरु चाणक्य, ज्यांना कौटिल्यही म्हणतात, अनेक भारतीय लोककथांचा विषय आहेत, आणि कुशाच्या गवताचा प्रसंग त्यांपैकी सगळ्यात जास्त सांगितला जाणारा आहे. कठोर आवृत्त्यांमध्ये ही एका कडक माणसाच्या निर्धाराची गोष्ट असते; ही आवृत्ती तिला काळजीच्या धड्यात मृदू करते — गुरु अनवाणी शेतकरी आणि मुलांचा विचार करतात, फक्त वाटेवर झुकलेली झुडपे काढतात आणि पवित्र गवत पूजेसाठी ठेवतात. ताक आणि मुंग्या ही उग्र नव्हे, तर कोमल, धीराची पद्धत बनते. येणाऱ्या लहान पावलांसाठी गुळगुळीत वाट तयार करण्याचे चित्र म्हणून ती गर्भावस्थेला अगदी साजेशी आहे.

चाणक्य एका छोट्या खरचटण्याचे रूपांतर आपल्यामागून त्या वाटेने चालणाऱ्या प्रत्येकाच्या काळजीत करतात. ही गोष्ट धीर, काम पूर्णपणे करणे आणि इतरांचा विचार करणे — हळुवारपणे आणि रागाविना — शिकवते.

मी फक्त जिथे लहान पावले चालतात, ती वाट मोकळी करतो आहे.

खूप पूर्वी, प्राचीन भारतात चाणक्य नावाचे एक ज्ञानी गुरु राहत होते. त्यांचा चेहरा बारीक होता, डोळे तेजस्वी होते आणि डोक्यावर शेंडी होती, आणि ते सगळीकडे लांब, भरभर पावलांनी चालायचे.

ते खूप विद्वान गुरु होते. त्यांना राजे आणि राज्ये, पैसा आणि शेती, माणसे आणि त्यांची मने यांबद्दल सगळे ठाऊक होते. अनेक विद्यार्थी त्यांच्याकडे शिकायला येत.

त्यांच्यापैकी एक होता चंद्रगुप्त नावाचा एक तरुण. तो बलवान आणि शूर होता, आणि एके दिवशी तो एक चांगला, न्यायी राजा होऊ शकेल, असा चाणक्यांना विश्वास होता.

एका सकाळी चाणक्य आणि चंद्रगुप्त शेतांमधल्या एका अरुंद वाटेने चालले होते. सूर्य उगवत होता, सोनेरी आणि मंद. झाडांवर पक्षी किलबिलत होते, आणि गवतावर दव चमकत होते.

वाटेच्या दोन्ही बाजूंना कुशाचे गवत होते. कुश हे उंच, बारीक, खूप पवित्र गवत आहे, जे पूजा आणि विधींमध्ये वापरतात. पण त्याच्या पात्यांची टोके धारदार असतात, आणि ती अनवाणी पायाला टोचू शकतात.

अनेक गोष्टींचा विचार करत चाणक्य भरभर चालले होते, तेवढ्यात ते अचानक थांबले. "अरे," ते हळूच म्हणाले.

कुशाचे एक धारदार पाते त्यांच्या पायाला टोचले होते.

चंद्रगुप्त घाईने त्यांच्यापाशी आला. "गुरुजी, तुम्हाला लागले का?"

चाणक्य एका दगडावर बसले आणि त्यांनी पायाकडे पाहिले. ते फक्त एक छोटेसे खरचटणे होते. त्यांनी ते हळूच चोळले आणि ते हसले. "काही नाही," ते म्हणाले. "पण ही वाट बघ."

चंद्रगुप्ताने पाहिले. वाटेवर सगळीकडे कुशाचे गवत दाट वाढले होते, आणि त्याची धारदार पाती लोक चालतात त्या वाटेवर झुकलेली होती.

"रोज," चाणक्य म्हणाले, "इथून शेतकरी चालतात. पाणी वाहणाऱ्या बायका चालतात. लहान मुले अनवाणी पायांनी धावतात. हे गवत मला टोचले, तर त्यांनाही टोचेल."

मग चाणक्यांनी एक आश्चर्याची गोष्ट केली. ते फक्त पुढे चालत गेले नाहीत. त्यांनी फक्त गवताचे शेंडे कापून सोडून दिले नाहीत.

त्याऐवजी त्यांनी जवळच्या घरातल्या एका बाईकडे गोड ताकाचे एक भांडे मागितले. तिने आनंदाने ते दिले.

चाणक्य वाटेशेजारी गुडघे टेकून बसले. काळजीपूर्वक, धीराने त्यांनी वाटेवर झुकलेल्या कुशाच्या झुडपांभोवतीची माती सैल केली, आणि हळूच ती बाहेर काढली. मग जिथे ती उभी होती, तिथल्या मातीत त्यांनी गोड ताक ओतले.

चंद्रगुप्त गोंधळून पाहत होता. "गुरुजी, ताक कशासाठी? गवत फक्त कापून का टाकत नाही?"

चाणक्यांनी हात पुसले आणि ते हसले. "फक्त शेंडा कापलास, तर गवत काही दिवसांत पुन्हा उगवेल, आणि दुसऱ्या कोणाच्या पायाला टोचेल. ताकाचा गोडवा मुंग्यांना ओढून आणतो, आणि उरलेले छोटे मूळ मुंग्या साफ करून टाकतील. मग वाटेचा हा भाग गुळगुळीत राहील."

"पण हे गवत पवित्र आहे," चंद्रगुप्त म्हणाला.

"हो," चाणक्य म्हणाले. "आणि ते वाटेपासून दूर, शेतांमध्ये भरपूर उगवले आहे, जिथे ते कोणाला त्रास देत नाही. ते सगळे आपण पूजेसाठी ठेवू. मी फक्त जिथे लहान पावले चालतात, ती वाट मोकळी करतो आहे."

चंद्रगुप्त गुरूंच्या शेजारी बसला आणि बराच वेळ त्यावर विचार करत राहिला.

"म्हणजे," तो हळूच म्हणाला, "एखादी अडचण आली, तर मी फक्त तिचा वरचा भाग दुरुस्त करू नये. मी हळुवारपणे, धीराने तिचे मूळ शोधावे, म्हणजे ती पुन्हा येऊन इतरांना त्रास देणार नाही."

चाणक्यांचे डोळे चमकले. "हाच तर सगळा धडा आहे. चांगला राजा फक्त अडचणी झाकून टाकत नाही. तो त्यांची मुळापासून काळजी घेतो, म्हणजे त्याची प्रजा शांतपणे चालू शकेल."

दोघांनी मिळून वाट मोकळी करण्याचे काम पूर्ण केले. ते उभे राहिले, तेव्हा सकाळचा सूर्य वर आला होता. वाट गुळगुळीत आणि मऊ झाली होती, आणि पलीकडच्या शेतांतले कुश वाऱ्यावर हळुवार डोलत होते.

एक छोटी मुलगी फुलांची टोपली घेऊन अनवाणी पायांनी वाटेवरून धावत आली. एकदाही न टोचता ती हसत हसत सगळी वाट धावत गेली.

चाणक्य आणि चंद्रगुप्ताने तिच्याकडे पाहिले आणि एकमेकांकडे पाहून हसले.

अनेक वर्षांनी चंद्रगुप्त एक महान सम्राट झाला. आणि जेव्हा जेव्हा त्याच्यासमोर एखादी अडचण यायची, तेव्हा त्याला ती सकाळ, ते ताक आणि ते कुशाचे गवत आठवायचे, आणि तो मूळ शोधायचा.

तर बाळा, तू धीराचा आणि मन लावून काम करणारा व्हावास, आणि तुझ्यामागून येणाऱ्या लहान पावलांसाठी तू नेहमी वाट मोकळी करावीस.

पुढची गोष्ट वाचा →चाणक्य आणि गरम भाताचे ताट

लोककथा मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

पुन्हा पुन्हा येणारी एखादी छोटी काळजी तुम्ही या आठवड्यात हळुवारपणे तिच्या मुळापासून सोडवू शकाल का, म्हणजे ती तुम्हाला कमी त्रास देईल?

संकल्प: एकेक धीराचे पाऊल टाकत मी माझ्या बाळासाठी एक कोमल वाट मोकळी करते आहे.

आशीर्वाद: बाळा, तुला गुळगुळीत वाटा मिळोत, आणि तू धीराच्या मनाने इतरांसाठी वाट मोकळी करावीस.

पात्रे

चाणक्य
— इतरांचा विचार करणारे ज्ञानी गुरु.
चंद्रगुप्त
— पाहून शिकणारा तरुण विद्यार्थी.
गावातली बाई
— प्रेमाने आपले ताक देणारी.

बोध

मागून येणाऱ्या प्रत्येकाची काळजी घेत, काम पूर्णपणे करा.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू धीराचा आणि काळजीपूर्वक वागणारा मोठा व्हावास, इतरांसाठी वाट गुळगुळीत करत.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

चाणक्यांनी गवतावर ताक का ओतले?

स्रोत: चाणक्य (कौटिल्य) यांची पारंपरिक भारतीय लोककथा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • अकबर आणि आंबे लावणारे आजोबा

    अशीच गोष्ट

    आजोबांच्या साध्या उत्तरात एक खोल सत्य आहे: आपण सगळे इतरांनी लावलेल्या झाडांच्या सावलीत जगतो, आणि ती काळजी पुढे देतो. ही धीराची, कृतज्ञतेची आणि बक्षिसाची अपेक्षा न करता देण्याची गोष्ट आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चाणक्य आणि कुशाचे गवत ही गोष्ट काय शिकवते?

चाणक्य एका छोट्या खरचटण्याचे रूपांतर आपल्यामागून त्या वाटेने चालणाऱ्या प्रत्येकाच्या काळजीत करतात. ही गोष्ट धीर, काम पूर्णपणे करणे आणि इतरांचा विचार करणे — हळुवारपणे आणि रागाविना — शिकवते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा