Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह

बादशाह खान आणि खुदाई खिदमतगार

अब्दुल गफ्फार खान यांनी पठाणांच्या डोंगरांमध्ये गावोगावी शाळा उघडल्या. लोक त्यांना बादशाह खान म्हणू लागले, आणि ते गांधींचे जिवलग मित्र झाले.

गोष्टीचे तात्पर्य: शांत मनाने लोकांची सेवा करणे म्हणजे देवाची सेवा करणे.

या गोष्टीत

पात्रे
बादशाह खान, खुदाई खिदमतगार
मूळ ग्रंथ
खान अब्दुल गफ्फार खान यांचे जीवन, त्यांच्या 'माय लाइफ अँड स्ट्रगल' या आत्मचरित्रातून आणि एकनाथ ईश्वरन यांच्या 'नॉनव्हायोलंट सोल्जर ऑफ इस्लाम' मधून
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–10 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

बादशाह खान आणि सरहद्द गांधी म्हणून ओळखले जाणारे खान अब्दुल गफ्फार खान यांनी आपले जीवन 'माय लाइफ अँड स्ट्रगल' मध्ये सांगितले, आणि एकनाथ ईश्वरन यांनी ते 'नॉनव्हायोलंट सोल्जर ऑफ इस्लाम' मध्ये पुन्हा मांडले. 1929 मध्ये त्यांनी खुदाई खिदमतगारची स्थापना केली, ज्याचे सदस्य लाल रंगाचे सदरे घालत आणि सेवा व अहिंसेची शपथ घेत; अनेक वर्षांनी, 1987 मध्ये, त्यांना भारतरत्न मिळाले. स्वातंत्र्यकाळातील अनेक कथा भाषणे आणि मोर्चांभोवती फिरतात, पण ही कथा झाडू, फावडी आणि गावातील शाळांची आहे, पठाणांच्या डोंगरांमध्ये संयमी सेवेतून दाखवलेल्या ताकदीची. होणाऱ्या आई-वडिलांसाठी ती एक शांत, स्थिर धैर्य समोर ठेवते, आणि सौम्य मनही बलवान असू शकते हा विचार.

बादशाह खान दाखवतात की सर्वात शूर ताकद शांत असू शकते. त्यांचे जीवन शिकवते की सेवा, शिक्षण आणि संयम जुनी भांडणे मिटवू शकतात आणि संपूर्ण समाजाला एकत्र आणू शकतात.

शिक्षण म्हणजे प्रकाश, ते त्यांना सांगत. आणि लोकांची सेवा म्हणजे देवाची सेवा.

फार पूर्वी, भारताच्या उत्तर-पश्चिमेला, खडकाळ डोंगर आणि हिरव्या दऱ्यांमध्ये पठाण लोक राहत होते. ते बलवान आणि स्वाभिमानी होते, आणि त्यांना आपली जमीन, आपले कुटुंब आणि आपली इज्जत प्रिय होती.

उतमानझई नावाच्या गावात अब्दुल गफ्फार खान नावाचा एक मुलगा जन्मला. तो मोठा होऊन खूप उंच झाला, त्याचे डोळे सौम्य होते आणि आवाज खोल, प्रेमळ होता.

लहानपणी त्याला शिकायला खूप आवडायचे. पण त्याने पाहिले की आजूबाजूच्या गावांतील अनेक मुले शाळेत जाऊच शकत नव्हती.

त्याने हेही पाहिले की कधी कधी लोक भांडायचे, आणि भांडणे वाढून वर्षानुवर्षे चालणारी वैरे होत, जी वडिलांकडून मुलांकडे जात. कुटुंबे शांततेऐवजी काळजीत जगत.

गफ्फार खान यांनी यावर बराच काळ विचार केला. लोक लिहायला-वाचायला शिकले तर? रागावल्याशिवाय बलवान राहायला शिकले तर?

म्हणून तरुण असतानाच त्यांनी गावोगावी लहान शाळा उघडायला सुरुवात केली. मुले सावलीत चटयांवर बसून अक्षरे शिकत आणि गाणी गात. त्यांचे आई-वडील दारातून अभिमानाने हसत पाहत.

ते गावागावात चालत जात, कधी कधी कित्येक दिवस, मोठ्या झाडांखाली शेतकरी आणि वडीलधाऱ्यांशी बोलत.

शिक्षण म्हणजे प्रकाश, ते त्यांना सांगत. आणि लोकांची सेवा म्हणजे देवाची सेवा.

लोक त्यांच्यावर प्रेम करू लागले. त्यांनी त्यांना एक खास नाव दिले, बादशाह खान, म्हणजे सरदारांचा राजा. पण ते साधेपणाने राहत, साधे अन्न खात आणि इतरांसारखेच जमिनीवर झोपत.

त्या काळी भारतावर इंग्रजांचे राज्य होते, आणि अनेक भारतीयांना स्वातंत्र्याची ओढ होती. बादशाह खान यांनाही स्वातंत्र्य हवे होते.

त्यांची महात्मा गांधींशी भेट झाली, आणि दोघे जिवलग मित्र झाले, अनेकदा सोबत चालत आणि प्रार्थना करत. दोघांचाही विश्वास होता की कोणालाही दुखावल्याशिवाय स्वातंत्र्य मिळवता येते.

मग बादशाह खान यांनी अशी गोष्ट केली ज्याची कोणी कल्पनाही केली नव्हती. त्यांनी बलवान, स्वाभिमानी पठाणांना एका नव्या सेनेत सामील व्हायला बोलावले, शांततेच्या सेनेत.

त्यांनी तिचे नाव ठेवले खुदाई खिदमतगार, म्हणजे देवाचे सेवक.

सामील होणारी प्रत्येक व्यक्ती एक गंभीर वचन देत असे. मी सर्व लोकांची सेवा करीन, ते म्हणत, त्यांचा धर्म कोणताही असो. मी बदला घेणार नाही. मी साधेपणाने राहीन आणि कष्ट करीन. मी कधीही हिंसा करणार नाही.

ते गडद लाल रंगात रंगवलेले साधे सदरे घालत, आणि लोक त्यांना लाल सदरेवाले म्हणू लागले.

देवाचे सेवक हत्यारे घेऊन चालत नसत. ते झाडू आणि फावडी घेऊन चालत. ते गावे स्वच्छ करत, आजाऱ्यांना मदत करत, शाळा उघडत आणि भांडणे मिटवत.

स्त्रियाही सामील झाल्या, आणि त्यांनी पुरुषांइतक्याच शांत धैर्याने काम केले.

लवकरच देवाचे हजारो-हजारो सेवक झाले. लोक थक्क झाले. इतके स्वाभिमानी, शूर लोक सर्वात कठीण धैर्य निवडतील, शांत राहण्याचे धैर्य, असे कोणाला वाटले होते?

काळ नेहमी सोपा नव्हता. बादशाह खान आणि त्यांच्या साथीदारांना अनेक अडचणी आल्या, आणि आपल्या विश्वासांसाठी त्यांना अनेक वर्षे घरापासून दूर तुरुंगात राहावे लागले.

पण ते कधीच कडवट झाले नाहीत. ते शांत बसत, प्रार्थना करत आणि इतरांना वाचायला शिकवत. ते म्हणत की संयम आणि चांगुलपणा ही अशी हत्यारे आहेत जी कोणीही हिरावून घेऊ शकत नाही.

सुटका झाल्यावर ते पुन्हा गावांमध्ये गेले, पुन्हा डोंगरांमधून चालत, ऐकायला तयार असलेल्या प्रत्येकाशी प्रेमाने बोलत.

लोक त्यांना सरहद्द गांधी म्हणू लागले. पण त्यांच्या स्वतःच्या मनात ते फक्त एक सेवक होते.

ते खूप वर्षे जगले, जवळजवळ अठ्ठ्याण्णव वर्षे. आयुष्यभर त्यांनी आपले शांततेचे वचन पाळले.

1987 मध्ये आयुष्यभराच्या सौम्य धैर्यासाठी त्यांना भारताचा सर्वोच्च सन्मान, भारतरत्न, देण्यात आला.

आजही लोक प्रेमळ डोळ्यांच्या त्या उंच माणसाची आठवण काढतात, आणि तलवारींऐवजी झाडू घेऊन चालणाऱ्या त्या मोठ्या सेनेची.

आता शांत झोप, माझ्या बाळा. खरी ताकद मोठ्याने बोलणारी किंवा रागीट नसते. ती असते एक शांत मन, जे पुन्हा पुन्हा दयाळूपणा निवडते.

पुढची गोष्ट वाचा →पक्षी न्याहाळणारा मुलगा

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

प्रतिक्रिया देण्यापेक्षा शांत राहायला जास्त धैर्य लागले, असे तुम्हाला कधी जाणवले?

संकल्प: माझी ताकद शांत आहे, आणि माझी शांतता ताकदवान आहे.

आशीर्वाद: तू बलवान आणि सौम्य हो, आणि तुझे हात सेवेसाठी नेहमी तयार असू दे.

पात्रे

बादशाह खान
— प्रेम आणि शांततेने लोकांची सेवा करणारा एक उंच, सौम्य माणूस.
खुदाई खिदमतगार
— गावे स्वच्छ करणारे आणि आजाऱ्यांची काळजी घेणारे लाल सदरेवाले मदतनीस.

बोध

शांत मनाने लोकांची सेवा करणे म्हणजे देवाची सेवा करणे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू सौम्य आणि बलवान होऊन मोठा हो, मदतीसाठी नेहमी तयार.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

बादशाह खान यांच्या साथीदारांनी आपल्या गावांना कशी मदत केली?

स्रोत: खान अब्दुल गफ्फार खान यांचे जीवन, त्यांच्या 'माय लाइफ अँड स्ट्रगल' या आत्मचरित्रातून आणि एकनाथ ईश्वरन यांच्या 'नॉनव्हायोलंट सोल्जर ऑफ इस्लाम' मधून

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • संगमची खिरीची वाटी · दिवस 186

    तेच मूल्य

    भेटवस्तू किती मोठी आहे यापेक्षा ती किती आनंदाने दिली, हे जास्त महत्त्वाचं असतं. ही गोष्ट उदार, शांत मनाचं पोषण करते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

बादशाह खान आणि खुदाई खिदमतगार ही गोष्ट काय शिकवते?

बादशाह खान दाखवतात की सर्वात शूर ताकद शांत असू शकते. त्यांचे जीवन शिकवते की सेवा, शिक्षण आणि संयम जुनी भांडणे मिटवू शकतात आणि संपूर्ण समाजाला एकत्र आणू शकतात.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा