Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Mahabharata · દિવસ 197 · અઠવાડિયું 29

એકલવ્યનું મૌન ધનુષ

નિષાદ જંગલ જાતિનો એકલવ્ય દ્રોણાચાર્ય પાસેથી ધનુર્વિદ્યા શીખવા ઝંખે છે. દ્રોણ તેને સ્વીકારી નથી શકતા ત્યારે તે ગુસ્સા વિના ઘરે જાય છે અને ગુરુની માટીની મૂર્તિ ઘડે છે.

વાર્તાની શીખ: સમર્પણ અને સ્થિર અભ્યાસ આપણને ઘણે દૂર લઈ જઈ શકે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
એકલવ્ય, દ્રોણાચાર્ય
સ્રોત ગ્રંથ
મહાભારત
વાંચન સમય
5 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 197 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 29 · 7 માંથી દિવસ 1
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 3
આ અઠવાડિયે બાળક
સ્નાયુઓ અને ફેફસાં પરિપક્વ થતાં રહે છે. બાળકની લાતો મજબૂત અને સધાયેલી લાગે છે. અઠવાડિયું 29: બાળકનો વિકાસ

પરંપરા કહે છે કે એકલવ્યનું સમર્પણ અને જાતે મેળવેલી કુશળતા તેને કડવાશ વિનાના સમર્પણનું કાયમી ઉદાહરણ બનાવે છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે સ્થિર અભ્યાસ અને જીવનનો હેતુ માતાને મજબૂત અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

જો ગુરુ મારી સાથે શરીરથી ન રહી શકે, તો મનથી તો રહી શકે.

સટ્! દૂરની ડાળીએ લટકતી એક કેરીની બરાબર વચ્ચે બાણ વાગ્યું. ઊંડા જંગલમાં, સ્થિર હાથ અને ચમકતી, ઉત્સાહી આંખોવાળા એક યુવાને ધનુષ નીચું કર્યું. તેનું નામ એકલવ્ય હતું, અને તે જંગલમાં રહેતી નિષાદ જાતિનો હતો.

એકલવ્યના હૃદયમાં એક મોટી ઇચ્છા હતી: દુનિયાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર બનવું. તે એક જ ગુરુને જાણતો હતો જે તેને મદદ કરી શકે. એ હતા પ્રખ્યાત ગુરુ દ્રોણાચાર્ય, જેમને બધા દ્રોણ કહેતા, અને જેઓ હસ્તિનાપુરના રાજકુમારોને ધનુર્વિદ્યા શીખવતા.

એટલે એક સવારે એકલવ્ય પોતાના જંગલના ઘરેથી ચાલીને દ્રોણના આશ્રમે ગયો, જંગલની એ શાળા જ્યાં રાજકુમારો રહેતા અને ભણતા. તેણે નીચે નમીને પ્રણામ કર્યા, આંખો ચમકતી હતી. "ગુરુદેવ, આદરણીય ગુરુ," તેણે કહ્યું, "મને શીખવો. હું આપની સેવા કરીશ અને પૂરા દિલથી અભ્યાસ કરીશ."

દ્રોણે તેની સામે પ્રેમથી જોયું, પણ તેઓ એક વચનથી બંધાયેલા હતા. તેમને ફક્ત કુરુ રાજકુમારોને શીખવવા રાખવામાં આવ્યા હતા. તેમણે પોતાના શ્રેષ્ઠ શિષ્ય, રાજકુમાર અર્જુનને પણ વચન આપ્યું હતું કે તેને પોતાના સમયનો સૌથી મહાન ધનુર્ધર બનાવશે. "મારા બાળક," દ્રોણે હળવેથી કહ્યું, "હું તને શિષ્ય તરીકે નહીં લઈ શકું."

એકલવ્ય ઉદાસ થઈને ઘરે પાછો ગયો, પણ મનમાં જરાય ગુસ્સો નહોતો. રસ્તામાં તેણે વિચાર્યું, જો ગુરુ મારી સાથે શરીરથી ન રહી શકે, તો મનથી તો રહી શકે.

એટલે તે નદીકિનારે ગયો અને નરમ, કાળી માટી ભેગી કરી. ઘણા દિવસો સુધી તેણે કાળજીભર્યા હાથે દ્રોણની મૂર્તિ ઘડી: તેમનું ગંભીર કપાળ, તેમની જ્ઞાની આંખો, તેમની સીધી પીઠ. તેણે માટીની મૂર્તિ એક મોટા વડ નીચે મૂકી. એ છાંયાવાળી જગ્યા તેનો આશ્રમ બનશે, અને મૂર્તિ તેના ગુરુ.

ત્યારથી રોજ સવારે સૂરજ ઊગતા પહેલાં એકલવ્ય માટીની મૂર્તિને પ્રણામ કરતો. તે તેની સામે જંગલી ફૂલો અને જંગલનાં ફળ મૂકતો અને કહેતો, "ગુરુદેવ, મારા હાથને માર્ગ બતાવો." પછી તે અભ્યાસ શરૂ કરતો.

ખભા દુખે ત્યાં સુધી તે ધનુષ ખેંચતો. તે પવનને સાંભળતાં અને હવાનો ભાર અનુભવતાં શીખ્યો. તે ફક્ત આંગળીઓથી નહીં, શ્વાસ સાથે બાણ છોડતાં શીખ્યો. માટીના ગુરુ ચૂપચાપ જોતા રહેતા, અને એ શાંત નિહાળવું તેને આગળ ધપાવતું રહ્યું.

વર્ષો વીત્યાં, અને છોકરો યુવાન બન્યો. તેનું ધ્યાન એટલું પૂર્ણ થઈ ગયું કે તે ફક્ત અવાજ સાંભળીને નિશાન વીંધી શકતો.

પછી એક દિવસ દ્રોણ કુરુ રાજકુમારો અને તેમના શિકારી કૂતરા સાથે જંગલના એ ભાગમાં આવ્યા. કૂતરો આગળ દોડ્યો અને વડ પાસેના અજાણ્યા પર જોરથી ભસવા લાગ્યો. એકલવ્યને અભ્યાસ માટે શાંતિ જોઈતી હતી, એટલે તેણે ઝડપથી સાત બાણ છોડ્યાં. તેમણે કૂતરાને જરાય નુકસાન ન કર્યું. ઊલટું, તેના મોં ફરતે એક નાનું સુઘડ પાંજરું બની ગયું, જેથી તે ભસી ન શકે.

કૂતરો પહોળી આંખે, ચૂપચાપ, જડબાં ફરતે સાત બાણ સાથે રાજકુમારો પાસે પાછો દોડ્યો. રાજકુમારો તાકી રહ્યા, કારણ કે આવી ધનુર્વિદ્યા અશક્ય લાગતી હતી. અર્જુન ડગી ગયેલા અભિમાન સાથે ગુરુ તરફ ફર્યો. "આપે વચન આપ્યું હતું કે હું દુનિયાનો સૌથી મહાન ધનુર્ધર બનીશ. આ કોણે કર્યું હશે?"

એટલે દ્રોણ પગલાં પાછળ પાછળ ઊંડા જંગલમાં ગયા. ત્યાં વડ નીચે તેમને એકલવ્ય મળ્યો, શાંત અને સ્થિર, હાથમાં ધનુષ. "તારા ગુરુ કોણ છે?" દ્રોણે પૂછ્યું. એકલવ્યે સ્મિત કરીને પ્રણામ કર્યા. "આપ જ છો, ગુરુદેવ."

તેણે તેમને વડ નીચેની માટીની મૂર્તિ બતાવી, જેના પગે તાજાં ફૂલો હતાં. દ્રોણનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું, કારણ કે ગુરુ માટે આવો શુદ્ધ પ્રેમ તેમણે ક્યારેય જોયો નહોતો. છતાં તેમને અર્જુનને આપેલું વચન યાદ આવ્યું, અને તેમનું મન ભારે થઈ ગયું.

"જો હું તારો ગુરુ છું," દ્રોણ ધીમેથી બોલ્યા, "તો તારે મને ગુરુદક્ષિણા આપવી પડશે, એ ભેટ જે શિષ્ય ગુરુને આપે છે." છેવટે શિષ્ય કહેવાયાના આનંદથી એકલવ્યની આંખો ચમકી. "કંઈ પણ માગો, ગુરુદેવ. તે આપનું છે."

દ્રોણ લાંબી પળ સુધી ચૂપ રહ્યા. પછી તેમની આંખો નરમ થઈ. "મારી દક્ષિણા આ છે," તેમણે કહ્યું. "મને વચન આપ કે તારાં બાણ હંમેશાં ફક્ત રક્ષણ જ કરશે, અને કદી કોઈ જીવને નુકસાન નહીં કરે. અને તારું ધનુષ અહીં, તારા પોતાના જંગલમાં, તારા પોતાના લોકો વચ્ચે રાખજે." મેદાનમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો, અને અર્જુને ધીમો શ્વાસ છોડ્યો.

એકલવ્ય જરાય અટક્યો નહીં. તેણે હાથ જોડીને તરત જ હા પાડી, એટલી જ શાંતિથી જેટલી શાંતિથી તે ફૂલો ધરાવતો. દ્રોણની આંખો આંસુથી ભરાઈ ગઈ. તેમને સમજાયું કે તેઓ એક સાચા મહાન આત્મા સામે ઊભા છે, જેની વફાદારી કશું તોડી ન શકે, અને તેમણે આશીર્વાદ આપતાં એકલવ્યના માથે હાથ મૂક્યો.

એકલવ્યની કથા ત્યાં પૂરી ન થઈ. પછીના દિવસોમાં તે અભ્યાસ કરતો રહ્યો, જંગલનાં પ્રાણીઓ અને પોતાના લોકોની સંભાળ રાખતો રહ્યો, અને તેનું હૃદય કડવાશ વિનાનું રહ્યું. જંગલના લોકો આજે પણ કહે છે કે કોઈ ધનુર્ધરે પોતાના ગુરુને આનાથી વધુ પ્રેમ નથી કર્યો.

વડ નીચે, જંગલમાં, દ્રોણની માટીની મૂર્તિ હજી ઊભી હતી. રોજ સવારે સૂરજ ઊગતા પહેલાં એકલવ્ય તેને પ્રણામ કરતો, તેના પગે તાજાં જંગલી ફૂલો મૂકતો, અને પછી ધનુષ ઉપાડતો.

નાનકડા, ભણતરને તું જે પ્રેમ આપીશ તે હંમેશાં તારી સાથે રહેશે, જીવન તારી પાસે જે પણ માગે.

આગળની વાર્તા વાંચો →ગરુડ પોતાની માતાને મુક્ત કરે છે

મહાભારત માંથી વધુ

4 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: મહાભારત, Adi પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

એકલવ્યની કથા મહાભારતના આદિ પર્વમાં મળે છે અને ભારતીય કથાપરંપરાના સૌથી ચર્ચિત પ્રસંગોમાંની એક છે. ખાસ કરીને એ જંગલના યુવાન માટે યાદ કરાય છે જે પોતાના પસંદ કરેલા ગુરુની માટીની મૂર્તિ સામે ધનુર્વિદ્યા શીખે છે. ઘણા આદિવાસી અને ગ્રામીણ સમુદાયોમાં એકલવ્યનું સન્માન થાય છે, અને આ કથા ભણતરમાં સમર્પણ વિશે વાત કરવા વારંવાર વપરાય છે. આ હળવી રજૂઆત જાણીજોઈને જાણીતા અંતથી જુદી પડે છે: દ્રોણની દક્ષિણા એક વચન બને છે કે એકલવ્યનાં બાણ ફક્ત રક્ષણ કરશે, અને યુવાન ધનુર્ધર રોજ સવારે ફૂલો ધરાવે એટલી જ શાંતિથી હા પાડે છે. ભસતા કૂતરા ફરતે બાણનું નુકસાન વિનાનું 'પાંજરું' નુકસાન વિનાની કુશળતા બતાવે છે. ભાવિ માતા માટે આ કડવાશ વિનાના, શીખતા હૃદયનો ઉત્સવ છે.

બાળક સાથે વિચારો

કોઈ માર્ગ પ્રત્યે સાચું સમર્પણ એટલે શું, અને અણધારી જગ્યાએ આપણે ગુરુ કેવી રીતે શોધી શકીએ?

સંકલ્પ: મારો આત્મા મારો માર્ગદર્શક છે, અને મારું સમર્પણ મારી તાકાત છે.

આશીર્વાદ: તારું હૃદય અડગ સમર્પણથી ભરેલું રહે, અને તને દરેક વસ્તુમાં ગુરુ જોવાની સમજ મળે.

પાત્રો

એકલવ્ય
— ધીરજથી અભ્યાસ કરનાર સમર્પિત શિષ્ય.
દ્રોણાચાર્ય
— પ્રખ્યાત ગુરુ, જેમનું એકલવ્ય દૂરથી સન્માન કરે છે.

બોધ

સમર્પણ અને સ્થિર અભ્યાસ આપણને ઘણે દૂર લઈ જઈ શકે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

નાનકડા, તું નમ્ર હૃદયથી શીખે અને રોજ આનંદથી અભ્યાસ કરે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

શીખવામાં મદદ માટે એકલવ્યે શું બનાવ્યું?

સ્રોત: મહાભારત, આદિ પર્વ

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા વિષ્ણુ સહસ્રનામનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 29મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

સંબંધિત વાર્તાઓ

  • સાવિત્રીનો સૂર્યોદય · દિવસ 23

    મળતી આવતી વાર્તા

    પરંપરા સાવિત્રીને શાંત, સ્પષ્ટ મનવાળા પ્રેમના ચિત્ર તરીકે જુએ છે, અને તેમની યાદમાં આજે પણ વટ સાવિત્રીનું વ્રત રખાય છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ચિંતાનો એક પછી એક પગલે સ્થિરતાથી સામનો કરવાથી, તેની સામે એક સાથે લડવા કરતાં, માતાને વધુ નિયંત્રણનો અનુભવ થઈ શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

એકલવ્યનું મૌન ધનુષ વાર્તા શું શીખવે છે?

પરંપરા કહે છે કે એકલવ્યનું સમર્પણ અને જાતે મેળવેલી કુશળતા તેને કડવાશ વિનાના સમર્પણનું કાયમી ઉદાહરણ બનાવે છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે સ્થિર અભ્યાસ અને જીવનનો હેતુ માતાને મજબૂત અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

એકલવ્યનું મૌન ધનુષ ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 29 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો