Mahabharata · दिवस 197 · आठवडा 29
एकलव्याचे मूक धनुष्य
निषाद वनवासी जमातीतल्या एकलव्याला द्रोणाचार्यांकडून धनुर्विद्या शिकायची आहे. द्रोण त्याला घेऊ शकत नाहीत, तेव्हा तो राग न धरता घरी जातो आणि गुरूंची मातीची मूर्ती घडवतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: भक्ती आणि नियमित सराव आपल्याला खूप पुढे नेऊ शकतात.
या गोष्टीत
- पात्रे
- एकलव्य, द्रोणाचार्य
- मूळ ग्रंथ
- महाभारत
- वाचनाचा वेळ
- 5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 197 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 29 · ७ पैकी दिवस 1
- तिमाही
- तिमाही 3
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 29: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- एकलव्याचे मूक धनुष्य
- मंत्र
- विष्णुसहस्रनाम
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
परंपरा सांगते की एकलव्याची भक्ती आणि स्वतः मिळवलेले कौशल्य त्याला कडवटपणाशिवायच्या निष्ठेचे कायमचे उदाहरण बनवतात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की नियमित सराव आणि उद्देशाची जाणीव आईला खंबीर वाटायला मदत करू शकते.
माझे गुरू शरीराने माझ्यासोबत नसले, तरी मनाने माझ्यासोबत असू शकतात.
सप्प! दूरच्या फांदीवर लटकणाऱ्या एका आंब्याच्या अगदी मधोमध एक बाण लागला. घनदाट जंगलात स्थिर हातांच्या आणि उत्सुक, तेजस्वी डोळ्यांच्या एका तरुणाने आपले धनुष्य खाली केले. त्याचे नाव होते एकलव्य, आणि तो निषाद या वनवासी जमातीचा होता.
एकलव्याच्या मनात एकच मोठी इच्छा होती: जगातला सगळ्यात उत्तम धनुर्धर व्हायचे. त्याला मदत करू शकणारे एकच गुरू त्याला माहीत होते. ते होते प्रसिद्ध गुरू द्रोणाचार्य, ज्यांना सगळे द्रोण म्हणत, आणि जे हस्तिनापूरच्या राजपुत्रांना धनुर्विद्या शिकवत.
म्हणून एका सकाळी एकलव्य आपल्या जंगलातल्या घरातून द्रोणांच्या आश्रमात चालत गेला, जिथे राजपुत्र राहत आणि शिकत. त्याने खाली वाकून नमस्कार केला, त्याचे डोळे चमकत होते. "गुरुदेव," तो म्हणाला, "कृपा करून मला शिकवा. मी तुमची सेवा करीन आणि मनापासून सराव करीन."
द्रोणांनी त्याच्याकडे प्रेमाने पाहिले, पण ते एका वचनात बांधलेले होते. त्यांना फक्त कुरु राजपुत्रांना शिकवण्यासाठी नेमले होते. त्यांनी आपल्या सगळ्यात चांगल्या शिष्याला, राजपुत्र अर्जुनाला, वचन दिले होते की ते त्याला त्याच्या काळातला सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनवतील. "बाळा," द्रोण हळुवारपणे म्हणाले, "मी तुला शिष्य म्हणून घेऊ शकत नाही."
एकलव्य उदास होऊन घरी परतला, पण त्याच्या मनात अजिबात राग नव्हता. वाटेत त्याने विचार केला, "माझे गुरू शरीराने माझ्यासोबत नसले, तरी मनाने माझ्यासोबत असू शकतात."
म्हणून तो नदीकाठी गेला आणि मऊ, काळी माती गोळा केली. कितीतरी दिवस काळजीपूर्वक हातांनी काम करून त्याने द्रोणांची एक मूर्ती घडवली: त्यांचे गंभीर कपाळ, ज्ञानी डोळे, ताठ पाठ. त्याने ती मातीची मूर्ती एका मोठ्या वडाच्या झाडाखाली ठेवली. ती सावलीची जागा त्याचा आश्रम होणार होती, आणि ती मूर्ती त्याचे गुरू.
तेव्हापासून रोज सूर्योदयापूर्वी एकलव्य मातीच्या मूर्तीला नमस्कार करत असे. तो तिच्यासमोर रानफुले आणि जंगलातली फळे ठेवून म्हणायचा, "माझ्या हाताला मार्ग दाखवा, गुरुदेव." मग तो सराव सुरू करायचा.
खांदे दुखेपर्यंत तो धनुष्य ओढायचा. वाऱ्याचे ऐकायला आणि हवेचा भार अनुभवायला तो शिकला. फक्त बोटांनी नाही, तर श्वासासोबत बाण सोडायला तो शिकला. मातीचे गुरू शांतपणे पाहत राहिले, आणि त्या शांत पाहण्यानेच त्याला पुढे चालत राहायचे बळ मिळाले.
वर्षे गेली, आणि तो मुलगा तरुण झाला. त्याची एकाग्रता इतकी परिपूर्ण झाली की तो फक्त आवाजावरून लक्ष्य भेदू शकत असे.
मग एक दिवस द्रोण कुरु राजपुत्रांना आणि त्यांच्या शिकारी कुत्र्याला घेऊन जंगलाच्या त्या भागात आले. कुत्रा पुढे धावला आणि वडाखालच्या अनोळखी तरुणावर जोरजोरात भुंकू लागला. एकलव्याला सरावासाठी शांतता हवी होती, म्हणून त्याने पटकन सात बाण सोडले. त्यांनी कुत्र्याला अजिबात दुखापत केली नाही. उलट त्याच्या तोंडाभोवती त्यांनी एक नीटनेटका छोटासा पिंजरा बनवला, त्यामुळे तो भुंकू शकत नव्हता.
कुत्रा डोळे विस्फारून, गप्प होऊन राजपुत्रांकडे परत धावला, त्याच्या जबड्याभोवती सात बाण बसलेले होते. राजपुत्र बघतच राहिले, कारण अशी धनुर्विद्या अशक्य वाटत होती. अर्जुन आपल्या गुरूंकडे वळला, त्याचा अभिमान डळमळला होता. "तुम्ही वचन दिले होते की मी जगातला सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर होईन. हे कोणी केले असेल?"
म्हणून द्रोण पावलांच्या खुणा धरत जंगलात खोलवर गेले. तिथे वडाखाली त्यांना एकलव्य दिसला, शांत आणि स्थिर, हातात धनुष्य. "तुझे गुरू कोण?" द्रोणांनी विचारले. एकलव्य हसला आणि त्याने नमस्कार केला. "तुम्हीच, गुरुदेव."
त्याने त्यांना झाडाखालची मातीची मूर्ती दाखवली, तिच्या पायांशी ताजी फुले होती. द्रोण मनापासून हेलावले, कारण गुरूवरचे इतके निर्मळ प्रेम त्यांनी कधीच पाहिले नव्हते. तरीही त्यांना अर्जुनाला दिलेले वचन आठवले, आणि त्यांचे मन जड झाले.
"जर मी तुझा गुरू आहे," द्रोण हळूच म्हणाले, "तर तू मला माझी गुरुदक्षिणा द्यायला हवीस, जी भेट शिष्य आपल्या गुरूला देतो." शेवटी शिष्य म्हटले गेल्याच्या आनंदाने एकलव्याचे डोळे चमकले. "काहीही मागा, गुरुदेव. ते तुमचेच आहे."
द्रोण बराच वेळ गप्प होते. मग त्यांचे डोळे मऊ झाले. "माझी दक्षिणा ही आहे," ते म्हणाले. "मला वचन दे की तुझे बाण फक्त रक्षणच करतील, आणि कधीही कोणत्याही जीवाला इजा करणार नाहीत. आणि तुझे धनुष्य इथेच, तुझ्या स्वतःच्या जंगलात, तुझ्या लोकांमध्ये ठेव." त्या मोकळ्या जागेवर शांतता पसरली, आणि अर्जुनाने हळूच श्वास सोडला.
एकलव्य क्षणभरही थांबला नाही. एकेकाळी तो जितक्या शांतपणे फुले वाहत असे, तितक्याच शांतपणे हात जोडून त्याने लगेच होकार दिला. द्रोणांचे डोळे भरून आले. त्यांना कळले की ते एका खऱ्या महान आत्म्यासमोर उभे आहेत, ज्याची निष्ठा काहीही तोडू शकत नाही, आणि त्यांनी आशीर्वाद म्हणून एकलव्याच्या डोक्यावर हात ठेवला.
एकलव्याची गोष्ट तिथे संपली नाही. पुढच्या दिवसांत तो सराव करत राहिला, जंगलातल्या प्राण्यांची आणि आपल्या लोकांची राखण करत राहिला, आणि त्याचे मन कडवटपणापासून मुक्त राहिले. वनवासी लोक आजही म्हणतात की कोणत्याही धनुर्धराने आपल्या गुरूवर याहून जास्त प्रेम केले नाही.
तिकडे वडाच्या झाडाखाली द्रोणांची मातीची मूर्ती अजूनही जंगलात उभी होती. रोज सूर्योदयापूर्वी एकलव्य तिला नमस्कार करायचा, तिच्या पायांशी ताजी रानफुले ठेवायचा, आणि मग आपले धनुष्य उचलायचा.
बाळा, शिकण्याला तू जे प्रेम देशील ते आयुष्य तुझ्याकडून काहीही मागो, तुझ्यासोबत राहील.
महाभारत मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: महाभारत, Adi पर्व · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
एकलव्याची गोष्ट महाभारताच्या आदिपर्वात येते आणि भारतीय कथाकथनातील सगळ्यात जास्त चर्चिल्या जाणाऱ्या प्रसंगांपैकी एक आहे. आपल्या निवडलेल्या गुरूंच्या मातीच्या मूर्तीसमोर धनुर्विद्या शिकणाऱ्या वनवासी तरुणासाठी ती विशेष आठवली जाते. अनेक आदिवासी आणि ग्रामीण समाजांत एकलव्याला मान आहे, आणि शिकण्यातल्या निष्ठेबद्दल बोलताना ही कथा अनेकदा सांगितली जाते. हे हळुवार पुनर्कथन ओळखीच्या शेवटापासून जाणीवपूर्वक वेगळे जाते: द्रोणांची दक्षिणा म्हणजे एकलव्याचे बाण फक्त रक्षणच करतील हे वचन, आणि तरुण धनुर्धर रोज सकाळी रानफुले वाहतो तितक्याच शांतपणे होकार देतो. भुंकणाऱ्या कुत्र्याभोवतीचा इजा न करणारा बाणांचा 'पिंजरा' इजेशिवायचे कौशल्य दाखवतो. गर्भवती आईसाठी ही कथा कडवटपणापासून मुक्त राहणाऱ्या शिकणाऱ्या मनाचा उत्सव आहे.
बाळासोबत विचार करा
एखाद्या मार्गावर खरी निष्ठा असणे म्हणजे काय, आणि अनपेक्षित ठिकाणी गुरू कसे सापडू शकतात?
संकल्प: माझे मन माझे मार्गदर्शक आहे, आणि माझी निष्ठा माझे बळ आहे.
आशीर्वाद: तुमचे हृदय अढळ भक्तीने भरून जावो, आणि प्रत्येक गोष्टीत गुरू पाहण्याचे शहाणपण तुम्हाला लाभो.
पात्रे
- एकलव्य
- — संयमाने सराव करणारा निष्ठावान शिष्य.
- द्रोणाचार्य
- — ज्यांचा एकलव्य दुरूनच सन्मान करतो ते प्रसिद्ध गुरू.
बोध
भक्ती आणि नियमित सराव आपल्याला खूप पुढे नेऊ शकतात.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू नम्र मनाने शिकावेस आणि रोज आनंदाने सराव करावास.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
शिकण्यासाठी एकलव्याने काय बनवले?
स्रोत: महाभारत, आदिपर्व
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 29व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
एकलव्याचे मूक धनुष्य ही गोष्ट काय शिकवते?
परंपरा सांगते की एकलव्याची भक्ती आणि स्वतः मिळवलेले कौशल्य त्याला कडवटपणाशिवायच्या निष्ठेचे कायमचे उदाहरण बनवतात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की नियमित सराव आणि उद्देशाची जाणीव आईला खंबीर वाटायला मदत करू शकते.
एकलव्याचे मूक धनुष्य गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 29 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.