Folk Tale · વાર્તા સંગ્રહ
ચાણક્ય અને ગરમ ભાતની થાળી
ચાણક્ય અને ચંદ્રગુપ્ત ઉતાવળે રાજધાની પર જાય છે અને પાછા ફરવું પડે છે. એક ગામડાની ઝૂંપડીમાં મા દીકરાને ગરમ ભાત ઠંડા કિનારેથી ખાવાનું કહે છે.
વાર્તાની શીખ: નાનાથી શરૂ કરો અને ધીરજથી આગળ વધો.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ચાણક્ય, વૃદ્ધ મા, ચંદ્રગુપ્ત
- સ્રોત ગ્રંથ
- મહાવંશ-ટીકા અને હેમચંદ્રના પરિશિષ્ટપર્વનની કથા
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 4–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: લોક પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ઘરઘરની કહેવત બને તે ઘણા પહેલાં, એ માની કથા જે બાળકને કહે છે કે 'ચાણક્યની જેમ' ગરમ ભોજન વચ્ચેથી ન ખા, બૌદ્ધ મહાવંશ-ટીકા અને હેમચંદ્રના જૈન પરિશિષ્ટપર્વનમાં લખાઈ હતી, જ્યાં વાનગી ગરમ રાબ છે. તે આજે પણ આખા ભારતમાં કહેવાય છે. મહાન વ્યૂહરચનાકારની કથાઓમાં આ અસામાન્ય છે કે અહીં જ્ઞાન ચાણક્ય પાસેથી નહીં, પણ ચૂલા પાસે બેઠેલી એક સામાન્ય ગામડાની મા પાસેથી આવે છે, અને શીખનાર તેઓ પોતે છે. તેનો સંદેશ, ઠંડા કિનારેથી શરૂ કરો અને ધીમે ધીમે અંદર જાઓ, ગર્ભાવસ્થાના ધીમા મહિનાઓનો શાંત સાથી બને છે.
મોટી વસ્તુઓ પગલે પગલે મળે છે, જ્યાંથી શક્ય હોય ત્યાંથી શરૂ કરીને. આ વાર્તા એ પણ બતાવે છે કે જ્ઞાન સામાન્ય ઘરોમાં અને માની રોજની સંભાળમાં વસે છે.
ધીરજ પેટ ભરે છે. ઉતાવળ તો ફક્ત આંગળીઓ દઝાડે છે.
ઘણા સમય પહેલાં, જ્ઞાની ગુરુ ચાણક્ય અને તેમના યુવાન શિષ્ય ચંદ્રગુપ્તનું એક મોટું સપનું હતું. તેઓ મગધની ધરતી પર સારું રાજ લાવવા માંગતા હતા.
પણ શરૂઆતમાં તેમની યોજનાઓ સફળ ન થઈ. તેમણે બધું એકસાથે કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, સીધા મોટી રાજધાની તરફ દોડી ગયા. અને તેમને થાકીને, નિરાશ થઈને પાછા ફરવું પડ્યું.
એટલે ચાણક્યે મુસાફર જેવાં સાદાં કપડાં પહેર્યાં અને ગામથી ગામ ચાલવા લાગ્યા. તેઓ વિચારવા માંગતા હતા, અને સામાન્ય લોકોને સાંભળવા માંગતા હતા.
એક સાંજે, જ્યારે આકાશ ગુલાબી થયું અને પક્ષીઓ ઘરે પાછાં ફર્યાં, ત્યારે તેઓ એક નાના ગામમાં પહોંચ્યા. માટીનાં ધુમાડિયાંમાંથી ધુમાડો ઊંચે જતો હતો. ઠંડી હવામાં રંધાતા ભાતની સુગંધ તરતી હતી.
ચાણક્યને ખૂબ ભૂખ લાગી હતી. તેમણે એક નાની ઝૂંપડીનું બારણું હળવેથી ખખડાવ્યું.
એક વૃદ્ધ માએ બારણું ખોલ્યું. તેમના ચહેરા પર કરચલીઓ હતી, પણ આંખો દયાળુ હતી. "અંદર આવો, મુસાફર," તેમણે કહ્યું. "તમે થાકી ગયા હશો. બેસો અને આરામ કરો. એક જણ માટે વધુ ખાવાનું છે."
અંદર ઝૂંપડી હૂંફાળી અને આછા અજવાળાવાળી હતી. ખૂણામાં એક નાનો તેલનો દીવો ટમટમતો હતો. જમીન પર એક નાનો છોકરો આતુરતાથી જમવાની રાહ જોતો બેઠો હતો.
માએ ચૂલા પરથી તપેલું ઉતાર્યું. તેમણે દીકરા માટે પાંદડાની થાળીમાં વરાળ નીકળતા ભાતનો ઢગલો કર્યો, અને ઉપર થોડી દાળ રેડી. થાળીમાંથી વરાળનાં નાનાં વાદળ ઊંચે ઊઠતાં હતાં.
છોકરો એટલો ભૂખ્યો હતો કે રાહ ન જોઈ શક્યો. તેણે સીધો ઢગલાની બરાબર વચ્ચે હાથ નાખ્યો.
"આઉ!" તેણે બૂમ પાડી, હાથ પાછો ખેંચીને આંગળીઓ પર ફૂંક મારતાં. "બહુ ગરમ છે!"
માએ માથું ધુણાવ્યું અને ધીમેથી હસી. તેમણે તેનો હાથ પકડ્યો અને હળવેથી ફૂંક મારી, જેમ મા કરે.
"મારા ભોળા દીકરા," તેમણે કહ્યું, "તું તો બિલકુલ ચાણક્ય જેવો છે!"
ખૂણામાં મુસાફરના કાન સરવા થયા. તેઓ એકદમ સ્થિર બેસીને સાંભળવા લાગ્યા.
"કેમ, મા?" છોકરાએ સૂં સૂં કરતાં પૂછ્યું.
"કારણ કે ચાણક્યે પહેલાં મોટું શહેર લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો, બરાબર વચ્ચેથી, જ્યાં સૌથી વધુ ગરમ હોય," તેમણે કહ્યું. "એટલે દાઝે જ ને! બધા જાણે છે કે ખાવાનું કિનારેથી શરૂ કરવું જોઈએ, જ્યાં ભાત ઠંડો થયો હોય. પછી ધીમે ધીમે, થોડું થોડું કરીને વચ્ચે તરફ જવાનું."
તેમણે તેને બતાવ્યું. થાળીના ઠંડા કિનારેથી તેમણે નાનો કોળિયો લીધો, સરસ વાળ્યો, અને તેને ખવડાવ્યો.
છોકરાએ ચાવ્યો અને સ્મિત કર્યું. "હવે બરાબર છે," તેણે કહ્યું.
"જોયું?" માએ કહ્યું. "ધીરજ પેટ ભરે છે. ઉતાવળ તો ફક્ત આંગળીઓ દઝાડે છે."
ચાણક્ય પડછાયામાં બેઠા બેઠા અચંબામાં પડી ગયા. આ દયાળુ ગામડાની માએ, જે ક્યારેય તક્ષશિલામાં ભણી નહોતી, એ સમસ્યા ઉકેલી દીધી હતી જેના વિશે તેઓ અઠવાડિયાંથી વિચારતા હતા.
તેમણે વચ્ચેથી શરૂ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. તેને બદલે તેમણે કિનારેથી શરૂ કરવું જોઈએ: નાનાં નગરોમાં મિત્રો બનાવવા, ગામડાંનો વિશ્વાસ જીતવો, અને ધીમે ધીમે, હળવેથી, કેન્દ્ર તરફ આગળ વધવું.
માએ તેમને પણ ભાતની એક થાળી આપી. ચાણક્યે આભારમાં માથું નમાવ્યું. પછી, મનમાં હસતાં, તેમણે કિનારેથી ખાવાનું શરૂ કર્યું.
ભાત ગરમ અને નરમ હતો અને તેમાં ઘરનો સ્વાદ હતો. ઘણા સમય પછી જમેલું એ સૌથી સારું ભોજન હતું.
એ રાત્રે તેઓ હૂંફાળા ચૂલા પાસે ચટાઈ પર સૂઈ ગયા, છોકરાના ધીમા શ્વાસ અને બહાર તમરાંનો અવાજ સાંભળતા. ઘણા દિવસોથી ભારે રહેલું તેમનું હૃદય ફરી હળવું થઈ ગયું.
બીજી સવારે જતી વખતે તેમણે આદરથી ઝૂંપડીના બારણાને સ્પર્શ કર્યો. તેમણે માને કહ્યું નહીં કે તેઓ કોણ છે. પણ તેમનો પાઠ તેઓ આખી જિંદગી હૃદયમાં રાખીને ચાલ્યા.
અને કહેવાય છે કે ત્યાર પછી ચાણક્ય અને ચંદ્રગુપ્તે ઉતાવળ ન કરી. તેઓ ધીરજથી, પગલે પગલે, કિનારેથી વચ્ચે તરફ ગયા, જ્યાં સુધી તેમનું સપનું સાચું ન થયું.
પછીથી ચાણક્ય ઘણી વાર પોતાના શિષ્યોને કહેતા: "મહાન જ્ઞાન ગમે ત્યાં મળી શકે છે, રસોઈના ચૂલા પાસે પણ."
હવે સૂઈ જા, નાનકડા. કોઈ ઉતાવળ નથી. દરેક સારી વસ્તુ તારી પાસે થોડી થોડી કરીને આવે છે, હૂંફાળા કિનારેથી અંદર તરફ.
લોકકથા માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
તમારી ગર્ભાવસ્થાની યાત્રાનો કયો ભાગ તમે ઠંડા કિનારેથી, થોડો થોડો કરીને શરૂ કરી શકો?
સંકલ્પ: હું દરેક દિવસમાંથી હળવેથી પસાર થાઉં છું, એક નાનું પગલું એક વખતે.
આશીર્વાદ: તું ધીરજથી મોટો થજે, અને દરેક સારી વસ્તુ તારી પાસે યોગ્ય સમયે પહોંચે.
પાત્રો
- ચાણક્ય
- — એક જ્ઞાની ગુરુ જે ગામડાની મા પાસેથી શીખે છે.
- વૃદ્ધ મા
- — સાદા, સમજદાર શબ્દોવાળી એક દયાળુ સ્ત્રી.
- ચંદ્રગુપ્ત
- — ચાણક્યના શિષ્ય જે આગળ જતાં સારા રાજા બનશે.
બોધ
નાનાથી શરૂ કરો અને ધીરજથી આગળ વધો.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, આપણે દરેક પગલું ધીમે ધીમે અને પ્રેમથી સાથે ભરીશું.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ગરમ ભાત કિનારેથી કેમ ખાવો જોઈએ?
સ્રોત: મહાવંશ-ટીકા અને હેમચંદ્રના પરિશિષ્ટપર્વનની કથા
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- ત્રણ દિવસ પહેલાં · દિવસ 152
મળતી આવતી વાર્તા
ઘણી ભારતીય લોકકથાઓની પરંપરા માને છે કે ડહાપણનો અર્થ ઘણી વાર કર્મ પહેલાં રાહ જોવી એવો થાય છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે તણાવ સામે પ્રતિક્રિયા આપતાં પહેલાં થોભવાથી માતા વધુ સ્થિર અને સંભાળેલી અનુભવી શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ચાણક્ય અને ગરમ ભાતની થાળી વાર્તા શું શીખવે છે?
મોટી વસ્તુઓ પગલે પગલે મળે છે, જ્યાંથી શક્ય હોય ત્યાંથી શરૂ કરીને. આ વાર્તા એ પણ બતાવે છે કે જ્ઞાન સામાન્ય ઘરોમાં અને માની રોજની સંભાળમાં વસે છે.