Folk Tale · વાર્તા સંગ્રહ
ચાણક્ય અને કુશ ઘાસ
ચંદ્રગુપ્ત સાથે ચાલતાં ચાણક્યના પગમાં કુશ ઘાસ વાગે છે. ઉઘાડા પગે ચાલતા ગામલોકોનો વિચાર કરી, તેઓ તેના મૂળમાં મીઠી છાશ રેડે છે.
વાર્તાની શીખ: કામ પૂરી લગનથી કરો, પાછળ આવનારા સૌની કાળજી રાખીને.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ચાણક્ય, ચંદ્રગુપ્ત, ગામની બહેન
- સ્રોત ગ્રંથ
- ચાણક્ય (કૌટિલ્ય)નો પરંપરાગત ભારતીય લોક પ્રસંગ
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: લોકકથા પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના માર્ગદર્શક ગુરુ ચાણક્ય, જેમને કૌટિલ્ય પણ કહે છે, તેમના વિશે ભારતમાં ઘણા લોક પ્રસંગો છે, અને કુશ ઘાસનો પ્રસંગ સૌથી વધુ કહેવાય છે. કડક રૂપોમાં તે એક દૃઢ માણસના સંકલ્પની કથા છે; આ રજૂઆત તેને કાળજીના પાઠમાં ફેરવે છે, જેમાં ગુરુ ઉઘાડા પગે ચાલતા ખેડૂતો અને બાળકોનો વિચાર કરે છે, ફક્ત રસ્તા તરફ નમેલાં ઝૂમખાં કાઢે છે અને પવિત્ર ઘાસ પૂજા માટે રહેવા દે છે. છાશ અને કીડીઓ તેને ઉગ્ર નહીં, ધીરજભર્યો ઉપાય બનાવે છે. ગર્ભાવસ્થામાં તે આવનારા નાના પગ માટે રસ્તો સરળ બનાવવાનું સુંદર ચિત્ર છે.
ચાણક્ય એક નાના ઉઝરડાને, પોતાની પાછળ એ રસ્તે ચાલનારા સૌની કાળજીમાં ફેરવી દે છે. આ વાર્તા ધીરજ, પૂરી લગન અને બીજાનો વિચાર કરવાનું શીખવે છે, હળવેથી અને ગુસ્સા વગર.
હું તો બસ નાના પગ ચાલે એ રસ્તો સાફ કરું છું.
ઘણા સમય પહેલાં, પ્રાચીન ભારતમાં, ચાણક્ય નામના એક જ્ઞાની ગુરુ રહેતા હતા. તેમનો ચહેરો પાતળો હતો, આંખો તેજસ્વી હતી અને માથે ચોટલી હતી, અને તેઓ બધે લાંબા, ઝડપી પગલે ચાલતા.
તેઓ ખૂબ વિદ્વાન ગુરુ હતા. તેઓ રાજાઓ અને રાજ્યો વિશે, ધન અને ખેતર વિશે, લોકો અને તેમના મન વિશે જાણતા હતા. ઘણા શિષ્યો તેમની પાસે શીખવા આવતા.
એ શિષ્યોમાં એક યુવાન હતો, તેનું નામ ચંદ્રગુપ્ત. તે બળવાન અને બહાદુર હતો, અને ચાણક્યને વિશ્વાસ હતો કે એક દિવસ તે સારો અને ન્યાયી રાજા બની શકશે.
એક સવારે ચાણક્ય અને ચંદ્રગુપ્ત ખેતરો વચ્ચેની સાંકડી કેડી પર ચાલતા હતા. સૂરજ ઊગી રહ્યો હતો, સોનેરી અને કોમળ. ઝાડ પર પંખીઓ કલરવ કરતાં હતાં, અને ઘાસ પર ઝાકળ ચમકતી હતી.
કેડીની બંને બાજુ કુશ ઘાસ ઊગ્યું હતું. કુશ એક ઊંચું, પાતળું અને ખૂબ પવિત્ર ઘાસ છે, જે પૂજા અને વિધિમાં વપરાય છે. પણ તેનાં પાનની અણી તીક્ષ્ણ હોય છે, અને ઉઘાડા પગમાં વાગી શકે છે.
ચાણક્ય ઘણી વાતો વિચારતા ઝડપથી ચાલતા હતા, ત્યાં અચાનક તેઓ અટકી ગયા. "આહ," તેમણે ધીમેથી કહ્યું.
કુશનું એક તીક્ષ્ણ પાન તેમના પગમાં વાગ્યું હતું.
ચંદ્રગુપ્ત દોડીને તેમની પાસે આવ્યો. "ગુરુજી, આપને વાગ્યું?"
ચાણક્ય એક પથ્થર પર બેઠા અને પગ જોયો. બસ નાનો ઉઝરડો હતો. તેમણે હળવેથી પગ પંપાળ્યો અને સ્મિત કર્યું. "કંઈ નથી," તેમણે કહ્યું. "પણ આ કેડી તો જો."
ચંદ્રગુપ્તે જોયું. આખી કેડી પર કુશ ઘાસ ગીચ ઊગ્યું હતું, અને તેનાં તીક્ષ્ણ પાન લોકો ચાલે એ રસ્તા તરફ નમેલાં હતાં.
"રોજ," ચાણક્યે કહ્યું, "ખેડૂતો અહીંથી ચાલે છે. પાણી ભરીને સ્ત્રીઓ અહીંથી જાય છે. નાનાં બાળકો ઉઘાડા પગે અહીં દોડે છે. જો આ ઘાસ મને વાગ્યું, તો તેમને પણ વાગશે."
પછી ચાણક્યે એક નવાઈ જેવું કામ કર્યું. તેઓ ફક્ત આગળ ચાલ્યા ન ગયા. તેમણે ઘાસની ટોચ કાપીને છોડી પણ ન દીધું.
તેના બદલે, તેમણે પાસેના ઘરની એક બહેન પાસે મીઠી છાશનું એક માટલું માગ્યું. તેણે રાજી થઈને આપ્યું.
ચાણક્ય કેડી પાસે ઘૂંટણિયે બેઠા. કાળજીથી, ધીરજથી, તેમણે રસ્તા તરફ નમેલાં કુશનાં ઝૂમખાંની આસપાસની માટી ઢીલી કરી, અને હળવેથી તેમને બહાર કાઢ્યાં. પછી જ્યાં તેઓ ઊગ્યાં હતાં ત્યાં જમીનમાં મીઠી છાશ રેડી.
ચંદ્રગુપ્ત નવાઈથી જોતો રહ્યો. "ગુરુજી, છાશ શા માટે? ઘાસ કાપી કેમ નથી નાખતા?"
ચાણક્યે હાથ લૂછ્યા અને સ્મિત કર્યું. "જો ફક્ત ટોચ કાપીએ, તો થોડા દિવસમાં ઘાસ પાછું ઊગી જશે, અને બીજા કોઈના પગમાં વાગશે. છાશની મીઠાશથી કીડીઓ આવશે, અને જે થોડું મૂળ બાકી છે તે કીડીઓ સાફ કરી દેશે. પછી કેડીનો આ ભાગ સુંવાળો રહેશે."
"પણ ઘાસ તો પવિત્ર છે," ચંદ્રગુપ્તે કહ્યું.
"હા," ચાણક્યે કહ્યું. "અને ખેતરોમાં, કેડીથી દૂર, તે ઘણું ઊગે છે, જ્યાં કોઈને નડતું નથી. એ બધું આપણે પૂજા માટે રહેવા દઈશું. હું તો બસ નાના પગ ચાલે એ રસ્તો સાફ કરું છું."
ચંદ્રગુપ્ત ગુરુ પાસે બેઠો અને લાંબા સમય સુધી આ વિશે વિચારતો રહ્યો.
"તો," તેણે ધીમેથી કહ્યું, "જ્યારે કોઈ મુશ્કેલી આવે, ત્યારે મારે ફક્ત ઉપર ઉપરથી ઠીક ન કરવું જોઈએ. મારે ધીરજથી, હળવેથી તેનું મૂળ શોધવું જોઈએ, જેથી તે પાછી આવીને બીજાને હેરાન ન કરે."
ચાણક્યની આંખો ચમકી. "આ જ આખો પાઠ છે. સારો રાજા મુશ્કેલીઓને ફક્ત ઢાંકી નથી દેતો. તે મૂળથી તેમની સંભાળ લે છે, જેથી તેની પ્રજા શાંતિથી ચાલી શકે."
બંનેએ સાથે મળીને કેડી સાફ કરવાનું પૂરું કર્યું. તેઓ ઊભા થયા ત્યારે સવારનો સૂરજ ઊંચે આવી ગયો હતો. કેડી સુંવાળી અને નરમ હતી, અને દૂર ખેતરોમાં કુશ પવનમાં હળવેથી લહેરાતું હતું.
એક નાની છોકરી ઉઘાડા પગે, ફૂલોની ટોપલી લઈને કેડી પર દોડતી આવી. તે એક પણ કાંટો વાગ્યા વગર આખે રસ્તે હસતી હસતી દોડી ગઈ.
ચાણક્ય અને ચંદ્રગુપ્તે તેને જોઈ અને એકબીજા સામે સ્મિત કર્યું.
વર્ષો પછી ચંદ્રગુપ્ત મહાન સમ્રાટ બન્યો. અને જ્યારે પણ કોઈ મુશ્કેલી તેની સામે આવતી, ત્યારે તેને એ સવાર, છાશ અને કુશ ઘાસ યાદ આવતાં, અને તે મૂળ શોધતો.
તો, મારા નાનકડા, તું ધીરજવાળું અને પૂરી લગનવાળું બનજે, અને તારી પાછળ આવતા નાના પગ માટે હંમેશાં રસ્તો સાફ કરજે.
લોકકથા માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
શું કોઈ નાની, વારંવાર આવતી ચિંતા છે જેને તમે આ અઠવાડિયે હળવેથી તેના મૂળમાંથી ઉકેલી શકો, જેથી તે તમને ઓછી સતાવે?
સંકલ્પ: હું મારા નાનકડા માટે, ધીરજનું એક એક પગલું ભરીને, કોમળ રસ્તો તૈયાર કરી રહી છું.
આશીર્વાદ: મારા નાનકડા, તું સુંવાળા રસ્તે ચાલજે, અને ધીરજવાળા હૃદયથી બીજા માટે રસ્તો સાફ કરજે.
પાત્રો
- ચાણક્ય
- — બીજાનો વિચાર કરનારા જ્ઞાની ગુરુ.
- ચંદ્રગુપ્ત
- — જોઈને શીખનારો યુવાન શિષ્ય.
- ગામની બહેન
- — જે પ્રેમથી પોતાની છાશ આપે છે.
બોધ
કામ પૂરી લગનથી કરો, પાછળ આવનારા સૌની કાળજી રાખીને.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા નાનકડા, તું ધીરજવાળું અને કાળજીવાળું બનજે, અને બીજા માટે રસ્તો સરળ બનાવજે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ચાણક્યે ઘાસ પર છાશ કેમ રેડી?
સ્રોત: ચાણક્ય (કૌટિલ્ય)નો પરંપરાગત ભારતીય લોક પ્રસંગ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- અકબર અને આંબો વાવતા વૃદ્ધ દાદા
મળતી આવતી વાર્તા
વૃદ્ધ દાદાના સાદા જવાબમાં એક ઊંડું સત્ય છે: આપણે સૌ બીજાએ વાવેલાની છાયામાં જીવીએ છીએ, અને એ કાળજી આગળ પહોંચાડીએ છીએ. આ ધીરજ, કૃતજ્ઞતા અને બદલાની અપેક્ષા વિના આપવાની વાર્તા છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ચાણક્ય અને કુશ ઘાસ વાર્તા શું શીખવે છે?
ચાણક્ય એક નાના ઉઝરડાને, પોતાની પાછળ એ રસ્તે ચાલનારા સૌની કાળજીમાં ફેરવી દે છે. આ વાર્તા ધીરજ, પૂરી લગન અને બીજાનો વિચાર કરવાનું શીખવે છે, હળવેથી અને ગુસ્સા વગર.