Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
ચાંગદેવ અને ચાલતી દીવાલ
યોગી ચાંગદેવને પોતાના લાંબા જીવન અને શક્તિઓનો ગર્વ છે. તેઓ યુવાન સંત જ્ઞાનેશ્વરને મળવા વાઘ પર સવાર થઈને જાય છે.
વાર્તાની શીખ: સાચી મહાનતા દેખાડો નહીં, પણ કોમળ અને નમ્ર હોય છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- જ્ઞાનેશ્વર, ચાંગદેવ, મુક્તાબાઈ
- સ્રોત ગ્રંથ
- મરાઠી વારકરી પરંપરા: નામદેવના અભંગ, મહીપતિનું ભક્તવિજય; ચાંગદેવ પાસષ્ટી
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: હિન્દુ પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
મહારાષ્ટ્રના આળંદી આવતા યાત્રાળુઓને આજે પણ 'ચાલતી ભીંત' બતાવવામાં આવે છે, એ દીવાલ જે સંત જ્ઞાનેશ્વર અને તેમનાં ભાઈ-બહેનને યોગી ચાંગદેવનું સ્વાગત કરવા લઈ ગઈ હતી એમ કહેવાય છે. આ દંતકથા નામદેવના અભંગોમાં ગવાય છે અને મહીપતિના ભક્તવિજયમાં કહેવાય છે, અને ચાંગદેવના કોરા પત્રનો જ્ઞાનેશ્વરનો પાંસઠ શ્લોકનો જવાબ ચાંગદેવ પાસષ્ટી તરીકે સચવાયો છે. ઘણી સંતકથાઓમાં એક ચમત્કાર બીજાનો જવાબ આપે છે; આ કથા ખાસ છે કારણ કે ગર્વિષ્ઠ મુસાફર વાઘ પર આવે છે જ્યારે ચાર બાળકો સાદી માટી પર સરકીને આવે છે, અને સદીઓ જૂના યોગી નાની મુક્તાબાઈના શિષ્ય બને છે. શક્તિ કોમળતા સામે નમે છે. થનારી મા માટે, આ એક રમતિયાળ, શાંત યાદ છે કે નરમ દિલમાં સાચી તાકાત હોય છે.
ચાંગદેવની ગર્વથી નમ્રતા સુધીની યાત્રા બતાવે છે કે સાચું જ્ઞાન કોમળ હોય છે, અને ફક્ત ઉંમર કે શક્તિ આપણને મહાન બનાવતી નથી. બાળકોનું રમતિયાળ સ્વાગત શક્તિપ્રદર્શનને પ્રેમના પાઠમાં ફેરવી દે છે.
તેમની શક્તિ ગર્વમાંથી નહીં, પ્રેમમાંથી આવે છે.
બહુ પહેલાં મહારાષ્ટ્રમાં ચાંગદેવ નામના એક પ્રખ્યાત યોગી રહેતા હતા. લોકો કહેતા કે તેમણે એટલો લાંબો સમય યોગ કર્યો હતો કે તેઓ સેંકડો ને સેંકડો વર્ષ જીવ્યા હતા, અને ઘણી અદ્ભુત વસ્તુઓ કરી શકતા.
ચાંગદેવના હજારો અનુયાયીઓ હતા. તેઓ પસાર થાય ત્યારે લોકો નમતા, અને તેઓ બહુ ગર્વિષ્ઠ બની ગયા. "દુનિયામાં મારા જેટલું મહાન કોઈ નથી," તેઓ વિચારતા.
એક દિવસ ચાંગદેવે જ્ઞાનેશ્વર નામના એક યુવાન સંત વિશે સાંભળ્યું, જે આળંદી નગરમાં પોતાના ભાઈઓ નિવૃત્તિ અને સોપાન અને નાની બહેન મુક્તાબાઈ સાથે રહેતા.
લોકો કહેતા કે જ્ઞાનેશ્વરે, ફક્ત યુવાન હોવા છતાં, ભગવદ્ ગીતાને સાદી મરાઠીમાં સમજાવતો એક સુંદર ગ્રંથ લખ્યો હતો, જેથી ખેડૂતો અને બાળકો પણ તેને સમજી શકે.
ચાંગદેવને થોડી ઈર્ષ્યા થઈ. "એક છોકરો આટલો જ્ઞાની કેવી રીતે હોઈ શકે?" તેમને નવાઈ લાગી. તેમણે જ્ઞાનેશ્વરને પત્ર લખવાનું નક્કી કર્યું.
પણ તેમને ખબર ન પડી કે તેમને કેવી રીતે સંબોધવા. "આદરણીય વડીલ" કહેવા? ના, જ્ઞાનેશ્વર બહુ નાના હતા. "વહાલા બાળક" કહેવા? ના, લોકો કહેતા કે તે મહાન સંત છે.
છેવટે ચાંગદેવે એક કોરો કાગળ મોકલ્યો, જેના પર કંઈ જ લખ્યું ન હતું.
પત્ર આળંદી પહોંચ્યો ત્યારે ચારેય બાળકોએ કોરા પાના સામે જોયું. નાની મુક્તાબાઈ હસી પડી. "ચાંગદેવ સેંકડો વર્ષ જીવ્યા છે," તેણે કહ્યું, "અને હજી તેમનું પાનું કોરું છે!"
જ્ઞાનેશ્વરે પ્રેમથી સ્મિત કર્યું અને દરેક જીવમાં ચમકતા એક જ પ્રકાશ વિશેના જ્ઞાનથી ભરેલા પાંસઠ કોમળ શ્લોકોમાં જવાબ લખ્યો. પછીથી લોકોએ તેને ચાંગદેવ પાસષ્ટી કહી.
ચાંગદેવે શ્લોકો વાંચ્યા ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેમણે આ યુવાન સંતને મળવું જ જોઈએ. પણ હજી તેઓ પોતાની મહાનતા બતાવવા માગતા હતા, એટલે તેમણે ભવ્ય ઠાઠથી પહોંચવાનું નક્કી કર્યું.
તેમણે એક મોટા પટ્ટાવાળા વાઘને બોલાવ્યો અને તેની પીઠ પર ચડ્યા. ચાબુક તરીકે તેમણે એક લાંબો, વળ ખાતો સાપ પકડ્યો. અને પાછળ કૂચ કરતા હજારો અનુયાયીઓ સાથે તેઓ આળંદી જવા નીકળ્યા.
શું દૃશ્ય હતું! વાઘ પૂંછડી હલાવતો ધૂળવાળા રસ્તે ચાલતો હતો. લોકો જોવા ઘરોમાંથી દોડી આવ્યા, અને બાળકો પોતાની માની પાછળ સંતાઈ ગયાં.
આળંદીમાં સમાચાર પહોંચ્યા કે ચાંગદેવ આવી રહ્યા છે. એ વખતે જ્ઞાનેશ્વર, નિવૃત્તિ, સોપાન અને મુક્તાબાઈ સવારના તડકાની મજા લેતાં માટીની એક નીચી દીવાલ પર સાથે બેઠાં હતાં.
"એક મહાન મહેમાન આવી રહ્યા છે," જ્ઞાનેશ્વરે કહ્યું. "આપણે તેમનું સ્વાગત કરવા બહાર જવું જોઈએ."
તેઓ ઊભા ન થયા. એના બદલે તેમણે દીવાલ પર હળવેથી હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, "ચાલ, આપણે જઈએ."
અને માટીની જૂની દીવાલ ચાલવા લાગી! શાંત નદીમાં હોડીની જેમ ધીમે ધીમે અને સરળતાથી, તે ઉપર બેઠેલાં ચાર બાળકોને લઈને રસ્તા પર સરકવા લાગી.
મુક્તાબાઈ ખિલખિલ હસી અને ભાઈનો હાથ પકડી રાખ્યો. સોપાન પગ ઝુલાવતો હતો. નિવૃત્તિ હાથ જોડીને શાંતિથી બેઠા હતા. પંખીઓ નવાઈથી ચીં ચીં કરતાં સાથે ઊડતાં હતાં.
આળંદીની બહારના રસ્તે ચાંગદેવે તેમને આવતાં જોયાં. તેમનું મોઢું ખુલ્લું રહી ગયું. વાઘ અટકીને બેસી ગયો. સાપ તેમના હાથમાં શાંતિથી ગૂંચળું વળી ગયો.
ચાંગદેવ તરત સમજી ગયા. "હું જીવતા વાઘ પાસે મારું કહ્યું કરાવી શકું છું," તેમણે વિચાર્યું, "પણ આ બાળકો માટીની દીવાલને ચલાવી શકે છે. તેમની શક્તિ ગર્વમાંથી નહીં, પ્રેમમાંથી આવે છે."
તેઓ વાઘ પરથી ઊતર્યા અને દીવાલ સામે નીચા નમ્યા. તેમનો બધો ગર્વ તડકામાં સવારના ધુમ્મસની જેમ ઓગળી ગયો.
"મને માફ કરો," તેમણે કહ્યું. "હું ઘણાં વર્ષ જીવ્યો છું, પણ સૌથી મહત્ત્વની વાત શીખ્યો નથી. મહેરબાની કરીને મને શીખવો."
જ્ઞાનેશ્વરે તેમને પ્રેમથી ભેટી લીધા. અને મહાન વૃદ્ધ યોગી ચાંગદેવ નાની મુક્તાબાઈના શિષ્ય બન્યા, જેણે તેમને શીખવ્યું કે સાચી મહાનતા સાદી અને નમ્ર હોય છે.
લોકો કહે છે કે એ દીવાલ આજે પણ આળંદીમાં ઊભી છે, અને યાત્રાળુઓ તેને સ્પર્શીને સ્મિત કરે છે, એ સવાર યાદ કરીને જ્યારે એક દીવાલ મહેમાનને મળવા ચાલીને ગઈ હતી.
તો હવે સૂઈ જા, નાનકડા. સાચી મહાનતા કોમળ અને દયાળુ હોય છે, અને સૌથી નરમ દિલ દીવાલોને પણ ચલાવી શકે છે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
પોતાને સાબિત કરવાને બદલે ક્યાં કોમળ, રમતિયાળ પ્રતિભાવ તમારા માટે વધુ સારો રહે?
સંકલ્પ: મારી કોમળતા એક શાંત શક્તિ છે, જે બળ ન ખસેડી શકે તેને ખસેડી શકે છે.
આશીર્વાદ: નાનકડા, તું જ્ઞાની અને નમ્ર બનીને મોટું થજે, અને દરેક મહેમાનનું હૂંફાળા દિલથી સ્વાગત કરજે.
પાત્રો
- જ્ઞાનેશ્વર
- — કોમળ જ્ઞાનથી ભરેલા યુવાન સંત.
- ચાંગદેવ
- — નમતાં શીખતા ગર્વિષ્ઠ યોગી.
- મુક્તાબાઈ
- — જ્ઞાનેશ્વરની જ્ઞાની નાની બહેન.
બોધ
સાચી મહાનતા દેખાડો નહીં, પણ કોમળ અને નમ્ર હોય છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
નાનકડા, તું જ્ઞાની અને કોમળ બનીને મોટું થજે. દયા જ સૌથી મોટી શક્તિ છે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
ચાલતી દીવાલ જોઈને ચાંગદેવ નમ્ર કેમ બન્યા?
સ્રોત: મરાઠી વારકરી પરંપરા: નામદેવના અભંગ, મહીપતિનું ભક્તવિજય; ચાંગદેવ પાસષ્ટી
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ચાંગદેવ અને ચાલતી દીવાલ વાર્તા શું શીખવે છે?
ચાંગદેવની ગર્વથી નમ્રતા સુધીની યાત્રા બતાવે છે કે સાચું જ્ઞાન કોમળ હોય છે, અને ફક્ત ઉંમર કે શક્તિ આપણને મહાન બનાવતી નથી. બાળકોનું રમતિયાળ સ્વાગત શક્તિપ્રદર્શનને પ્રેમના પાઠમાં ફેરવી દે છે.