Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह

चांगदेव आणि चालणारी भिंत

योगी चांगदेवांना आपल्या दीर्घायुष्याचा आणि शक्तीचा गर्व आहे. ते तरुण संत ज्ञानेश्वरांना भेटायला वाघावर बसून येतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरे मोठेपण दिखाऊ नसते, ते हळुवार आणि नम्र असते.

या गोष्टीत

पात्रे
ज्ञानेश्वर, चांगदेव, मुक्ताबाई
मूळ ग्रंथ
मराठी वारकरी परंपरा: नामदेवांचे अभंग, महीपतींचा भक्तविजय; चांगदेव पासष्टी
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: हिंदू परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

महाराष्ट्रातल्या आळंदीला येणाऱ्या भाविकांना आजही 'चालती भिंत' दाखवली जाते, जी संत ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना योगी चांगदेवांच्या स्वागताला घेऊन गेली असे म्हणतात. ही आख्यायिका नामदेवांच्या अभंगांत गायली जाते आणि महीपतींच्या भक्तविजयात सांगितली आहे, आणि चांगदेवांच्या कोऱ्या पत्राला ज्ञानेश्वरांनी दिलेले पासष्ट ओव्यांचे उत्तर चांगदेव पासष्टी म्हणून आजही उपलब्ध आहे. संतांच्या अनेक कथांमध्ये एका चमत्काराला दुसरा चमत्कार उत्तर देतो; ही कथा वेगळी आहे कारण गर्विष्ठ प्रवासी वाघावर बसून येतो, तर चार भावंडे साध्या मातीवरून सरकत येतात, आणि शतकानुशतके जगलेले योगी छोट्या मुक्ताबाईचे शिष्य होतात. शक्ती कोमलतेसमोर झुकते. होणाऱ्या आईसाठी, कोमल मनात खरी ताकद असते याची ही एक खेळकर, शांत आठवण आहे.

चांगदेवांचा गर्वापासून नम्रतेपर्यंतचा प्रवास दाखवतो की खरे ज्ञान हळुवार असते, आणि फक्त वय किंवा शक्तीने आपण मोठे होत नाही. मुलांचे खेळकर स्वागत शक्तीच्या प्रदर्शनाला प्रेमाच्या धड्यात बदलते.

त्यांची शक्ती गर्वातून नव्हे, तर प्रेमातून येते.

खूप वर्षांपूर्वी महाराष्ट्रात चांगदेव नावाचे एक प्रसिद्ध योगी राहत होते. लोक म्हणत की त्यांनी इतकी वर्षे योगसाधना केली होती की ते शेकडो वर्षे जगले होते, आणि ते अनेक अद्भुत गोष्टी करू शकत.

चांगदेवांचे हजारो शिष्य होते. ते जवळून गेले की लोक नमस्कार करत, आणि त्यांना खूप गर्व झाला. "जगात माझ्याइतके मोठे कुणीच नाही," त्यांना वाटे.

एक दिवस चांगदेवांनी ज्ञानेश्वर नावाच्या एका तरुण संतांबद्दल ऐकले, जे आळंदी गावात आपले भाऊ निवृत्ती आणि सोपान आणि आपली छोटी बहीण मुक्ताबाई यांच्यासोबत राहत होते.

लोक म्हणत की ज्ञानेश्वरांनी, अगदी तरुण असूनही, भगवद्गीता सोप्या मराठीत समजावणारा एक सुंदर ग्रंथ लिहिला होता, म्हणजे शेतकरी आणि मुलांनाही ती समजावी.

चांगदेवांना थोडा मत्सर वाटला. "एक साधा मुलगा इतका ज्ञानी कसा असू शकतो?" त्यांना प्रश्न पडला. त्यांनी ज्ञानेश्वरांना पत्र लिहायचे ठरवले.

पण त्यांना कसे संबोधावे हे त्यांना कळेना. "पूज्य वडीलधारी" म्हणावे का? नाही, ज्ञानेश्वर खूपच लहान होते. "प्रिय बाळा" म्हणावे का? नाही, लोक म्हणत ते मोठे संत आहेत.

शेवटी चांगदेवांनी एक कोरा कागद पाठवला, ज्यावर काहीच लिहिलेले नव्हते.

पत्र आळंदीला पोहोचले, तेव्हा चौघा भावंडांनी तो रिकामा कागद पाहिला. छोटी मुक्ताबाई हसली. "चांगदेव शेकडो वर्षे जगले," ती म्हणाली, "आणि तरीही त्यांचा कागद कोराच!"

ज्ञानेश्वर प्रेमाने हसले आणि त्यांनी पासष्ट हळुवार ओव्यांचे उत्तर लिहिले, प्रत्येक जीवात चमकणाऱ्या एकाच प्रकाशाबद्दलच्या ज्ञानाने भरलेले. पुढे लोक त्याला चांगदेव पासष्टी म्हणू लागले.

चांगदेवांनी त्या ओव्या वाचल्या, तेव्हा त्यांना वाटले की या तरुण संतांना भेटलेच पाहिजे. पण त्यांना अजूनही आपले मोठेपण दाखवायचे होते, म्हणून त्यांनी थाटामाटात यायचे ठरवले.

त्यांनी एका मोठ्या पट्टेरी वाघाला बोलावले आणि त्याच्या पाठीवर बसले. चाबूक म्हणून त्यांनी एक लांब, वळवळणारा साप हातात धरला. आणि मागे हजारो शिष्य चालत असताना ते आळंदीकडे निघाले.

काय दृश्य होते ते! वाघ शेपूट हलवत धुळीच्या रस्त्यावरून चालत होता. लोक पाहायला घराबाहेर धावले, आणि मुले आपल्या आयांच्या मागे लपली.

चांगदेव येत असल्याची बातमी आळंदीला पोहोचली. त्या वेळी ज्ञानेश्वर, निवृत्ती, सोपान आणि मुक्ताबाई सकाळच्या उन्हाचा आनंद घेत एका खालच्या मातीच्या भिंतीवर एकत्र बसले होते.

"एक मोठे पाहुणे येत आहेत," ज्ञानेश्वर म्हणाले. "आपण त्यांचे स्वागत करायला गेले पाहिजे."

ते उठले नाहीत. त्याऐवजी त्यांनी भिंतीवर हळुवारपणे हात ठेवला आणि म्हणाले, "चला, आपण जाऊ या."

आणि ती जुनी मातीची भिंत चालू लागली! शांत नदीवरच्या नावेसारखी हळूहळू आणि सहजपणे ती रस्त्यावरून सरकू लागली, वर बसलेल्या चौघा भावंडांना घेऊन.

मुक्ताबाई खुदूखुदू हसली आणि तिने भावाचा हात धरला. सोपान पाय हलवत होते. निवृत्ती हात जोडून शांत बसले होते. पक्षी आश्चर्याने चिवचिवत सोबत उडत होते.

आळंदीबाहेरच्या रस्त्यावर चांगदेवांनी त्यांना येताना पाहिले. त्यांचे तोंड उघडेच राहिले. वाघ थांबला आणि खाली बसला. साप त्यांच्या हातात शांतपणे वेटोळे घालून बसला.

चांगदेवांना लगेच समजले. "मी एका जिवंत वाघाकडून माझे ऐकवून घेऊ शकतो," त्यांनी विचार केला, "पण ही मुले मातीची भिंत चालवू शकतात. त्यांची शक्ती गर्वातून नव्हे, तर प्रेमातून येते."

ते वाघावरून खाली उतरले आणि भिंतीसमोर खाली वाकून नमस्कार केला. उन्हात सकाळचे धुके विरते, तसा त्यांचा सगळा गर्व विरून गेला.

"मला क्षमा करा," ते म्हणाले. "मी अनेक वर्षे जगलो, पण सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट शिकलो नाही. कृपया मला शिकवा."

ज्ञानेश्वरांनी त्यांना प्रेमाने मिठी मारली. आणि महान वृद्ध योगी चांगदेव छोट्या मुक्ताबाईचे शिष्य झाले, जिने त्यांना शिकवले की खरे मोठेपण साधे आणि नम्र असते.

लोक म्हणतात की ती भिंत आजही आळंदीत उभी आहे, आणि वारकरी तिला स्पर्श करतात आणि हसतात, ज्या सकाळी एक भिंत पाहुण्यांचे स्वागत करायला चालत गेली ती आठवून.

तर आता झोप, बाळा. खरे मोठेपण हळुवार आणि दयाळू असते, आणि सगळ्यात कोमल मने भिंतीसुद्धा चालवू शकतात.

पुढची गोष्ट वाचा →समुद्र निळा का असतो

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा हळुवार, खेळकर प्रतिसाद तुम्हाला कुठे जास्त उपयोगी पडेल?

संकल्प: माझा कोमलपणा ही एक शांत शक्ती आहे, जी जबरदस्ती हलवू शकत नाही ते हलवू शकते.

आशीर्वाद: बाळा, तू ज्ञानी आणि नम्र होऊन मोठा हो, आणि प्रत्येक पाहुण्याचे उबदार मनाने स्वागत कर.

पात्रे

ज्ञानेश्वर
— हळुवार ज्ञानाने भरलेले तरुण संत.
चांगदेव
— नमस्कार करायला शिकणारे गर्विष्ठ योगी.
मुक्ताबाई
— ज्ञानेश्वरांची शहाणी छोटी बहीण.

बोध

खरे मोठेपण दिखाऊ नसते, ते हळुवार आणि नम्र असते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू ज्ञानी आणि कोमल होऊन मोठा हो. दयाळूपणा ही सगळ्यात मोठी शक्ती आहे.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

चालणारी भिंत पाहून चांगदेवांना नम्र का वाटले?

स्रोत: मराठी वारकरी परंपरा: नामदेवांचे अभंग, महीपतींचा भक्तविजय; चांगदेव पासष्टी

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गौतम स्वामी क्षमा मागतात

    तेच मूल्य

    जैन शास्त्रांतली ही गोष्ट दाखवते की नम्रता आणि सत्यवचन एकत्र असतात. सर्वात ज्ञानी माणसांकडूनही चुका होऊ शकतात, आणि लवकर क्षमा मागितल्याने मन हलके राहते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चांगदेव आणि चालणारी भिंत ही गोष्ट काय शिकवते?

चांगदेवांचा गर्वापासून नम्रतेपर्यंतचा प्रवास दाखवतो की खरे ज्ञान हळुवार असते, आणि फक्त वय किंवा शक्तीने आपण मोठे होत नाही. मुलांचे खेळकर स्वागत शक्तीच्या प्रदर्शनाला प्रेमाच्या धड्यात बदलते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा