Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ
ચોખામેળાનું વિઠ્ઠલ સાથે ભોજન
ચોખામેળાને વિઠ્ઠલ મંદિરની બહાર રખાય છે, એટલે તે દરવાજેથી ગાય છે. એક રાતે વિઠ્ઠલ તેના નમ્ર ઘરે દહીં-ભાત જમવા આવે છે.
વાર્તાની શીખ: પ્રેમ કોઈ પણ દીવાલ કરતાં મોટો છે.
આ વાર્તામાં
- પાત્રો
- ચોખામેળા, સોયરાબાઈ, વિઠ્ઠલ, પૂજારી
- સ્રોત ગ્રંથ
- વારકરી પરંપરા; મહીપતિનું ભક્તવિજય અને ચોખામેળાના મરાઠી અભંગ
- વાંચન સમય
- 4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)
3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો
સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા
આ વાર્તા પાછળ
ચોખામેળા મહારાષ્ટ્રના મંગળવેઢાના ચૌદમી સદીના વારકરી સંત અને નામદેવના સાથી હતા, અને વાંકી શેરડીના મીઠા રસવાળી પંક્તિ સહિતના તેમના મરાઠી અભંગ આજે પણ પંઢરપુરની યાત્રામાં ગવાય છે. તેમની સમાધિ વિઠ્ઠલ મંદિરના મુખ્ય દરવાજે છે, એ જ જગ્યાએ જ્યાં એક સમયે તેમને બહારથી ગાવું પડતું. મહીપતિના ભક્તવિજયમાં કહેવાયેલી દહીં-ભાતની આ કથા ખાસ છે, કારણ કે ભગવાનની મુલાકાત એક નમ્ર રાતના ભોજન વખતે થાય છે, અને તેનો પુરાવો વિઠ્ઠલના પીળા પીતાંબર પરનો એક નાનો, ઘરગથ્થુ ડાઘ છે. તેમની પત્ની સોયરાબાઈ, જે પોતે પણ કવયિત્રી હતાં, પોતાના હાથે ભગવાનને પીરસે છે. ગર્ભાવસ્થા માટે આ દરેક બારણું ખોલતા અને સૌને આવકારતા પ્રેમની હૂંફાળી વાર્તા છે.
ચોખામેળાની વાર્તા ન્યાય અને ગૌરવ વિશે કોમળતાથી વાત કરે છે: કોઈનું મૂલ્ય તેના જન્મ કે કામ પર આધાર રાખતું નથી. તે બતાવે છે કે પ્રેમ અને ભક્તિ લોકોએ બાંધેલી દરેક દીવાલની પેલે પાર પહોંચે છે, અને નમ્ર ઘર પણ મંદિર જેટલું પવિત્ર હોઈ શકે.
શેરડી વાંકી છે, પણ તેનો રસ મીઠો છે.
ઘણા સમય પહેલાં, પંઢરપુર નગર પાસે ચોખા નામનો એક માણસ રહેતો હતો. લોકો તેને ચોખામેળા કહેતા. તેનો જન્મ એવા પરિવારમાં થયો હતો જેને એ જમાનાના લોકો નીચો ગણતા, એટલે તેને વિઠ્ઠલના મોટા મંદિરમાં જવાની છૂટ નહોતી.
ચોખા ગામનું સૌથી અઘરું કામ કરતો. તે દીવાલો સમારતો, ભાર ઊંચકતો અને રસ્તા સાફ કરતો. તેનાં કપડાં સાદાં હતાં અને હાથ ખરબચડા હતા.
પણ અંદરથી ચોખાનું હૃદય કોમળ અને પ્રકાશથી ભરેલું હતું. તે દુનિયામાં બધા કરતાં વધુ વિઠ્ઠલને પ્રેમ કરતો.
રોજ કામ પૂરું થાય પછી ચોખા મંદિરે ચાલીને જતો. તે અંદર જઈ શકતો નહોતો, એટલે મોટા દરવાજાની બહાર, પગથિયાં પાસે ઊભો રહેતો, અને અંદરના ગર્ભગૃહ તરફ જોતો જ્યાં ભગવાન પોતાની ઈંટ પર ઊભા હતા.
"વિઠ્ઠલ," તે ગાતો, "તમે જ મારી મા અને મારા પિતા છો. શેરડી વાંકી છે, પણ તેનો રસ મીઠો છે. મારું શરીર ભલે નમ્ર હોય, પણ તમારા માટેનો મારો પ્રેમ સાચો છે."
તેનો અવાજ કોમળ હતો, અને તેનાં ગીતો સાદાં. પસાર થતા લોકો રોકાઈને સાંભળતા, અને કેટલાકને પોતાનું હૃદય શાંત થતું લાગતું.
ચોખાની પત્ની સોયરાબાઈ પણ ભગવાનને પ્રેમ કરતી. તે પણ ગીતો રચતી, અને બંને ગામના છેડે આવેલા પોતાના નાના માટીના ઘરમાં સાથે ગાતાં.
સંત નામદેવ ચોખાના વહાલા મિત્ર હતા. "ચોખા," તેઓ કહેતા, "ભગવાન તને દરવાજેથી એટલું જ સ્પષ્ટ સાંભળે છે જેટલું ગર્ભગૃહમાંથી. પ્રેમને કોઈ દીવાલ નથી હોતી."
એક સાંજે સોયરાબાઈ ઠંડા, તાજા દહીં સાથે ભાતનું સાદું ભોજન બનાવતી હતી. નાનું ઘર ગરમ ભાત અને લાકડાના ધુમાડાની સુગંધથી મહેકતું હતું.
બારણે ધીમેથી ટકોરો થયો. ચોખાએ બારણું ખોલ્યું, તો ત્યાં પીળું પીતાંબર પહેરેલી, ગળામાં તુલસીની માળાવાળી એક શ્યામ, હસતી મૂર્તિ ઊભી હતી.
એ વિઠ્ઠલ હતા.
"ચોખા," ભગવાને કહ્યું, "તું હંમેશાં મને મળવા આવે છે. આજે રાતે હું તને મળવા આવ્યો છું. શું હું તારી સાથે જમી શકું?"
ચોખા આનંદથી માંડ બોલી શક્યો. તેણે જમીન પર ચોખ્ખું કપડું પાથર્યું. સોયરાબાઈ પતરાળીમાં દહીં-ભાત લાવી, તેના હાથ ખુશીથી ધ્રૂજતા હતા.
ભગવાન જૂના મિત્રની જેમ તેમની સાથે બેઠા. તેમણે દહીં-ભાત ખાધા અને વખાણ્યા. "આ મારા મંદિરના બધા પ્રસાદ કરતાં વધુ મીઠું છે," તેમણે કહ્યું.
સોયરાબાઈ તેમને બીજી વાર પીરસતી હતી ત્યારે દહીંનું એક નાનું ટીપું ભગવાનના પીળા પીતાંબર પર ઊડ્યું.
"ધ્યાન રાખ, સોયરા!" ચોખાએ ધીમેથી કહ્યું. "તેં ભગવાનના પીતાંબર પર દહીં ઢોળ્યું."
બરાબર એ જ પળે મંદિરના એક પૂજારી ઘર પાસેથી પસાર થતા હતા. તેમણે બારીમાંથી ચોખાના શબ્દો સાંભળ્યા, અને તેમને ગુસ્સો આવ્યો.
"ભગવાન તારા ઘરમાં છે એવું કહેવાની તારી હિંમત કેમ થઈ?" તેમણે ઠપકો આપ્યો. "આવી વાતો કરવાનું બંધ કર!" અને તેઓ ભવાં ચડાવેલાં રાખીને ચાલ્યા ગયા.
ભગવાને બસ ચોખા સામે સ્મિત કર્યું, ભોજન પૂરું કર્યું, અને નાના પરિવારને આશીર્વાદ આપી રાતમાં ચૂપચાપ નીકળી ગયા.
બીજે દિવસે વહેલી સવારે એ જ પૂજારીએ ભગવાનને નવડાવવા અને શણગારવા મંદિરનાં બારણાં ખોલ્યાં. તેમણે વિઠ્ઠલના ખભેથી પીળું પીતાંબર ઉતાર્યું, અને તેઓ અટકી ગયા.
ત્યાં, પીતાંબર પર, દહીંનો એક નાનો, તાજો ડાઘ હતો.
પૂજારીના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા. તેમને આગલી રાતના ચોખાના શબ્દો યાદ આવ્યા. ધીમે ધીમે તેઓ સમજ્યા કે ભગવાન સાચે જ એ નમ્ર ઘરમાં જમવા ગયા હતા.
તેઓ ઉતાવળે ગામના છેડે ગયા અને ચોખા સામે નમ્યા. "મને માફ કર," તેમણે કહ્યું. "મને લાગતું હતું કે ભગવાન ફક્ત અમારી દીવાલોની અંદર રહે છે. પણ તેઓ તારી પાસે ગયા, કારણ કે તારા પ્રેમે તેમને બોલાવ્યા."
ચોખાએ પ્રેમથી તેમને ઊભા કર્યા. "ભગવાન સૌના છે," તેણે કહ્યું. "ચાલો, આપણે સાથે ગાઈએ."
આજે પણ પંઢરપુર મંદિરના મોટા દરવાજે ચોખામેળાનું એક નાનું સ્થાનક છે. યાત્રાળુઓ ભગવાનનાં દર્શન કરવા અંદર જતાં પહેલાં ત્યાં નમન કરે છે.
મારા નાનકડા, તને હંમેશાં ખબર રહે કે પ્રેમ કોઈ પણ દીવાલ કરતાં મોટો છે, અને તું દયાળુ હૃદયથી સૌ માટે તારું બારણું ખોલે.
સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ
બાળક સાથે વિચારો
શું કોઈ એવું છે જેને તમે તમારા વર્તુળમાં વધુ હૂંફથી આવકારી શકો?
સંકલ્પ: મારું ઘર પવિત્ર જગ્યા છે, અને મારો પ્રેમ તેને એવું બનાવે છે.
આશીર્વાદ: મારા નાનકડા, તું જ્યાં જાય ત્યાં તારું સ્વાગત થાય, અને તું પણ બીજાઓને એટલી જ હૂંફથી આવકારે.
પાત્રો
- ચોખામેળા
- — એક નમ્ર સંત જેનો વિઠ્ઠલ માટેનો પ્રેમ સાચો અને મીઠો છે.
- સોયરાબાઈ
- — તેમની પત્ની, જે પ્રેમથી ભગવાનને પીરસે છે.
- વિઠ્ઠલ
- — એ ભગવાન જે જૂના મિત્રની જેમ જમવા આવે છે.
- પૂજારી
- — તેઓ નમતાં અને માફી માંગતાં શીખે છે.
બોધ
પ્રેમ કોઈ પણ દીવાલ કરતાં મોટો છે.
તમારા બાળકને શું કહેવું
મારા વહાલા, તું દયાળુ હૃદયથી સૌ માટે તારું બારણું ખોલજે.
મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો
પૂજારીને કેવી રીતે ખબર પડી કે વિઠ્ઠલ ચોખાના ઘરે ગયા હતા?
સ્રોત: વારકરી પરંપરા; મહીપતિનું ભક્તવિજય અને ચોખામેળાના મરાઠી અભંગ
આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.
સંબંધિત વાર્તાઓ
- કનકની બારી · દિવસ 202
મળતી આવતી વાર્તા
પરંપરા કહે છે કે ઉડુપીમાં કૃષ્ણ કનકદાસ તરફ ફરી ગયા, જે બતાવે છે કે સાચી ભક્તિ જન્મ કે દરજ્જા કરતાં વધુ મહત્ત્વની છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ગાવું અને ગણગણવું માતાને હળવાશ અનુભવવામાં અને બાળકની નજીક લાગવામાં મદદ કરી શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ચોખામેળાનું વિઠ્ઠલ સાથે ભોજન વાર્તા શું શીખવે છે?
ચોખામેળાની વાર્તા ન્યાય અને ગૌરવ વિશે કોમળતાથી વાત કરે છે: કોઈનું મૂલ્ય તેના જન્મ કે કામ પર આધાર રાખતું નથી. તે બતાવે છે કે પ્રેમ અને ભક્તિ લોકોએ બાંધેલી દરેક દીવાલની પેલે પાર પહોંચે છે, અને નમ્ર ઘર પણ મંદિર જેટલું પવિત્ર હોઈ શકે.